TẠI SAO NGƯỜI VIỆT THÍCH MUA HÀNG NHẬT BÃI THẾ ?

Tôi khá chắc là nhiều bạn sẽ thấy cái khung cảnh này quen thuộc đấy. Vâng, có một loại hàng hóa trong những khu chợ này đã từng rất hot, tới nơi hầu như nhà nào cũng phải sở hữu ít nhất một sản phẩm. Thế nhưng, cái cách nó từng phổ biến ở Việt Nam hóa ra lại là một nghịch lý rất thú vị. Và thú vị như thế nào thì hãy cùng tìm hiểu nhé. Một sản phẩm tốt không chỉ được tạo ra bằng máy móc hay công nghệ, mà còn bằng tâm huyết, kỹ năng và trách nhiệm của người làm ra nó. Đó là chiếc lý Mono Zucuri của người Nhật. Họ tin rằng mỗi sản phẩm là đại diện cho danh dự của người thợ và của cả doanh nghiệp nữa. Chắc hẳn là nhiều anh em ngày nay cho rằng thứ mà Nhật Bản xuất khẩu thành công nhất đó là manga hay là văn hóa webu gì đó. Nhưng trước khi những bộ anime phụ sóng khắp thế giới đã có một đại sứ khác quấy đảo giang hồ khủng khiếp hơn nhiều, đó là hàng Nhật Bay. Thập niên 80-90, Nhật Bản đã kiến tạo nên một phép màu công nghiệp dựa trên chính chiếc lý này. Ngay cả khi nền kinh tế quốc gia đối mặt với Hiệp định Plaza năm 1985, nơi mà Mỹ và các đồng minh dí đầu ép họ ký vào một cam kết nâng tỷ giá yên, bóp chết ngành sản xuất của họ, thì chất lượng hàng Made in Japan vẫn được xem là một thước đo chuẩn mực toàn cầu. Tuy nhiên thì dù máy móc đa số vẫn chạy ngon lành, chính các quy định kiểm định khắt khe tại Nhật Bản lại buộc người dân phải liên tục thay mới tài sản. Từ sự tẩy rửa tài sản này, một dòng chảy hàng hóa đã được hình thành. Để rồi, buôn bán hàng Nhật Bay đã trở thành một ngành công nghiệp khổng lồ. Hành thử nhìn vào quy mô của Hamaya, tập đoàn hàng đầu tại Nhật Bản chuyên về lĩnh vực thu gom, tái sử dụng và xuất khẩu hàng hóa second hand. Ra đời vào năm 1991, khi mà thời kỳ hoàng kim của ngành sản xuất nội địa đã lao dốc không phanh, nhưng trong suốt 3 thập kỷ sau đó, họ đã sang tay khoảng 9 triệu món đồ tới hơn 70 quốc gia khác nhau. Theo dư liệu tài chính của năm 2025, doanh thu hàng năm của Hamaya Corporation đã đạt tới 20,8 tỷ Yên bất chấp suy thoái kinh tế toàn cầu. Tại Việt Nam chúng ta thôi thì những thế hệ 7X, 8X và 9X đời đầu có lẽ quá quen thuộc với cú từ hàng Nhật Bay rồi, và đó là một hành trình dài đầy hoài niệm và nhiều drama nữa. Cụ thể như thế nào thì tôi xin phép kể từ từ nhé. Dĩ nhiên là chúng ta không phải là fan duy nhất của hàng Nhật Bay đâu. Cuối thập niên 1980, bong bóng kinh tế vỡ và hàng cũ thừa mứa rất rất nhiều. Các doanh nghiệp xuất khẩu hàng Nhật bắt đầu đưa đủ loại đồ gia dụng, điện tử, xe cộ sang nhóm những nước bạn nghèo hơn hoặc là vô cùng nghèo hơn, đó chính là ASEAN. Ờ thì tức là bao gồm cả chúng ta đấy. Theo các nghiên cứu ghi nhất thì riêng tivi cũ xuất khẩu sang Philippines đã đạt đến 400.000 chiếc mỗi năm vào thập niên 2000. Tại Malaysia, Thái Lan, Indonesia hay Campuchia, các chuyên bán lẻ như là Book Off hay Japan Japan mở hàng chua cửa hàng chuyên bán đồ Nhật đã qua sử dụng. Theo tờ Japan Real Business Journal, chỉ trong vòng vài năm đã có hơn 60 cửa hàng và đại lý của các doanh nghiệp Nhật hoạt động tại 8 quốc gia Đông Nam Á, biến đồ Nhật bái trở thành một ngành kinh doanh trị giá đến hàng tỷ đô la. Phi thì cũng hòa mình vào cái thị trường này. Có điều thì tôi khá là chắc ẻo, họ không mua nhiều PlayStation như chúng ta đâu. Nếu anh em cho rằng hàng Nhật bái hấp dẫn chỉ vì chúng bền và rẻ thì nhầm to rồi. Từ từ, ngồi xuống uống miếng nước, tôi sẽ cùng thông não vấn đề này với các bạn nhé. Đầu tiên thì vì sao người ta lại xịn? Sau Thế chiến thứ 2, Mỹ đã giúp Nhật tái thiết và mang đến các phương pháp quản trị hiện đại. Sát nở trong ma rèn cái sự cuồng hoàn hảo thì người Nhật đã nâng tầm trục theo đúng nghĩa đèn luôn. Đối với họ, mỗi linh kiện đều phải trải qua những tiêu chuẩn kiểm định gắt gao đến mức cực đoan luôn. Trong tư duy kỹ thuật của Sứ Mặt Trời Mọc, đủ dụng có nghĩa là sự xúc phạm đối với tiêu chuẩn chất lượng. Khi mà thiết kế một po mạch đĩa tử ấy, thì các kỹ sư ở Nhật luôn sử dụng những linh kiện có thông số cao hơn so với thực tế. Ví dụ đơn giản cho các bạn dễ hiểu, thì như một con tụ điện có thể chịu tải 25V hoặc 35V, họ sẽ lắp cho các mạch điện thực tế chỉ vận hành ở mức có 12V thôi. Chiết lý thiết kế này thực chất bắt nguồn từ sự ám ảnh về an toàn trong công nghiệp của Nhật Bản. Phần lớn thì tới từ yếu tố địa lý đặc thủ, khi mà họ phải thường xuyên đối mặt với những thảm họa tự nhiên, động đất như là cơm bữa vậy. Nếu Monozukuri là cái tầm, thì Kaizen chính là cái tầm. Người Nhật thì luôn tin rằng có một cách làm việc tối ưu hơn, thế nên họ cuồng cái sự cải tiến. Ở các nhà máy của Toyota có một quy định rất đặc biệt, đó là bất cứ một công nhân nào cũng có quyền bấm cái nút hoặc là kéo dây Andon để dừng toàn bộ dây truyền sản xuất nếu phát hiện ra một lỗi bất hưởng. Chỉ cần thấy một con ốc xiết chưa đủ chặt thôi, thì tất cả đứng lại ngay nhá. Sunday thì chắc hẳn là nhiều anh em văn phòng bên mình cũng ám ảnh cái từ Kaizen lắm. Chẳng hiểu là từ sự tích gì mà rất nhiều công ty ở Việt Nam bị idol hóa cái này. Hồi xưa đi làm mấy công ty xếp tôi thì cũng vậy, mà rõ là công ty thuần Việt đấy. Đặc biệt là còn phải học cách sống giả tạo nước là mới là chuẩn bài. Nào, đề nghị là không được xúi dại người khác như thế nhá. Dù sao thì nhờ cái sự nghiêm khắc mà tỷ lệ sản phẩm bị lôi do khâu sản xuất tại Nhật Bản đã đạt đến mức gần như là không đáng kể. Ngoài ra thì Nhật cũng là một quốc gia đi đầu trong chính sách ưu tiên sân nhà là số 1, không đem những thứ tốt nhất của mình cho hàng xóm mà giữ lại những gì tinh túy cho chính thị trường trong nước cho đa. Chẳng hạn như nhiều mẫu đồng hồ Seiko bán tại Nhật Bản được trang bị bộ máy hoàn thiện hơn. Có thêm những tính năng như là hacking stop hoặc là số chân kính cao hơn so với phiên bản xuất khẩu cùng phân khúc. Ngay cả bồn cầu thông minh hay là máy lọc không khí hoặc là điều hóa nội địa thì cũng được bổ sung nhiều cảm biến hơn khiến cho quá trình tìm về thiên nhiên của chủ nhân nó mượt mà và thông suốt hơn. Thanh thử mà nói, sau này khi mà hàng bãi tràn lan người ta cũng tin luôn vào cái chân lý phải múc được đồ made in nội địa thì nó mới ngon mới nuột. Cuối cùng thì ai cũng biết rồi đấy, Nhật Bản trở thành công sửa của thế giới cho đến khi bị chính mi bóp mũi. Mà thật ra thì lúc nào họ cũng ám ảnh về mấy cái chi tiết nhỏ tí hon đó. Bạn nào mà từng làm việc với người Nhật thì chắc là rất hiểu ý của tôi, đúng không nào? Trong khi đồ mới hiện nay thì thường được thiết kế với tuổi thọ có hạn hàng Nhật ngày xưa thì lại được đúc ra bằng cái tư duy đó là làm một lần dùng một đời. Nếu nhà ai mà vẫn còn giữ được cái âm ly, cái máy sửa hoặc là cái quạt của Nhật thì có thể là nó đã tắc thở rồi nhưng cầm vào thì vẫn thấy cái chất hép, chất điện tử nó dày dặn, đầm tay và hơn hẳn những hàng điện tử hiện nay. Nói đến sự châu của đồ điện Nhật thì cuộc khủng hoảng tụ điện chết vào đầu năm 2000 chính là một ví dụ sống luôn. Khi đó thì giới điện tử trao đảo vì hàng loạt máy tính TV mới mua đã bị hỏng chỉ sau một thời gian ngắn. Điều tra chán chê ra thì người ta mới té ngửa lỗi trong công thức điện giả và quy trình sản xuất của một số nhà máy mà nghe đồn thì là anh hàng xóm sát vách của chúng ta gây ra. Giữa cơn bao đó thì các thương hiệu tụ điện của Nhật như là Rubicon, Nippon, Chimicorn vẫn vững như là bàn thạch. Thanh thử, hàng nhật bái đã uy tín lại càng uy tín hơn. Một con tụ điện của Nichicon chịu được ngưỡng nhiệt đó là 105 độ C có thể hoạt động bền bỉ hàng chục nghìn giờ liên tục trong môi trường công nghiệp khắc nhiệt. Khi bạn mang thiết bị đó về nhà, nơi mà nhiệt độ môi trường thấp hơn nhiều, tuổi thọ của nó có thể kéo dài theo cấp số nhân luận. Đó cũng chính là lý do vì sao mà bo mạch điều khiển của những chiếc điều hòa hay là máy giặt hàng nhật bay. Đời từ 2005 đến 2010 vẫn còn sống quảnh trong khi đồ của nhiều hãng khác cùng thời thì đã xuống lỗ từ lâu rồi. Còn với cái nồi cơm điện mặt hàng hot bậc nhất hiện nay, món đồ chân ái của mẹ tôi thì sao nào? Thay vì dùng mâm nhiệt kiểu điện trở truyền thộc như là các loại nồi phổ thông, hàng nhật sử dụng tư chương để làm nóng trực tiếp toàn bộ lồng nồi từ mọi hướng khiến cho hạt cơm chín đều Nếu ví của bạn dày hơn thì dòng nồi cao cấp của Toshiba hay là Hitachi còn sử dụng cả bơm hút chân không nữa nên là cái độ hồ hóa tinh bột mà các nồi thường có sách dép thì cũng không bao giờ theo kịp đâu. Bạn nào mà mồm đã quen cái nồi đó rồi thì khó mà hạ tiêu chuẩn xuống lắm. Và đừng quên, nhật là đảo quốc của sushi đấy nhớ. Cơm mà nếu tốt như thế thì hàng nhật bay làm sao đến tay người dùng được không phải nó sẽ chọn đời bên em với chủ nhân đầu tiên hay sao. Về vấn đề nguồn cùng đó là cả một sự dịch chuyển khá là thú vị trong suốt năm thập kỷ đấy. Văn hóa Nhật Bản coi trọng sự thanh khiết người Nhật rất ngại dùng đồ của người khác hoặc là đồ vật đã bị ố bẩn, chảy xước vì thế một chiếc máy có vỏ nhựa đã bị ngả màu ố vàng hoặc là một động cơ bắt đầu phát ra những tiếng kêu là lạ sẽ lập tức bị gán mark là hết hạn sử dụng. Đối với họ, việc giữ một món đồ như vậy sẽ bị xem là biểu hiện của sự buông thả kém chìn chui trong cuộc sống. Viết tới đây thì tôi bất giác phải nhìn quanh lại ngôi nhà của mình và đúng là có hơi buông thảm chút. Sự tàn nhẫn này đối với đồ cũ còn bắt nguồn từ tâm lý xã hội đầy áp lực tại Nhật Bản. Đặc biệt là đối với tầng lớp người trẻ họ có xu hướng thay thế các thiết bị điện tử, đồ dùng trong nhà theo các cột mất cuộc đời như là chu kỳ chuyển nhà hay là khi có một dòng công nghệ mới ra mắt chẳng hạn. Nhờ vậy chúng ta có sẵn một nguồn hàng bãi khổng lồ vẫn còn tươi và ngon nhưng do kém sắc nên đã bị chủ nhân tống khứ khỏi nhà. Vấn đề tiếp theo đó chính là money. Vào năm 2001, trước áp lực khủng khiếp của việc thiếu hụt quỹ đất cho các bãi trồn lấp rác và nhằm bảo vệ môi trường thì Nhật Bản đã chính thức thực thi luật tái chế thiết bị ra dụng. Đạo luật này quy định bạn phải tự bỏ tiền túi để được hưởng cái quyền đó là đi vứt rác. Luật này quy định đối với 4 thiết bị ra dụng chủ lực đó là TV, tủ lạnh, máy giặt, điều hỏa. Cứ ai muốn loại bỏ một trong những thiết bị này đều không được phép vứt ra lề đường hay là bãi rác công cộng. Họ bắt buộc phải thực hiện một quy trình hành chính rất nghiêm ngặt bao gồm đăng ký với cơ quan chức năng, mua tem tái chế và tri trả toàn bộ chi phí vận chuyển đến trung tâm xử lý chuyên biệt. Tổng số tiền để tống khứ một chiếc tủ lạnh hay là máy giặt cũ có thể lên tới 5.000-10.000 yên, tương đương với khoảng 1-2 triệu đồng. Thế là thay vì e cổ trả tiền để vứt bỏ hoặc là tốn thời gian cho thủ tục hành chính phức tạp. Nhiều người quyết định tặng miễn phí hoặc là bán lại với giá tượng trưng cho các công ty thu gom đồ cũ tư nhân ngay và luôn. Những món đồ được đánh giá còn tốt về mặt kỹ thuật sẽ được xuất khẩu theo đường biển sang các nước đang phát triển. Phần còn lại của câu chuyện thì các bạn biết rồi đấy. Cái gì của người Nhật thì người Việt cũng đều thích, đặc biệt là phim Nhật nhớ. Ờ thì cái này không biết có chuẩn hay không nhở. Còn một lý do nữa, tại Nhật Bản, chi phí lao động thuộc vào hàng cao nhất thế giới. Giả dụ giá linh kiện bị hỏng chỉ khoảng 5 đô thôi thì tiền thuê thợ để kiểm tra và sửa có thể lên đến 100 hoặc là 200 đô. Chính cái sự tranh lệch hài hước này khiến cho phương án sửa trước bị loại bỏ hoàn toàn trong tư duy tiêu dùng của người Nhật. Hỏng thì một là tự sửa, hai là tiện bạn lên được. Hơn thế nữa thì người Nhật vốn dĩ rất ám ảnh về cái sự an toàn. Họ thường tuân thủ nghiêm ngặt các khuyến cáo về tuổi thọ thiết kế của nhà sản xuất. Vốn thường nằm trong khoảng từ 6 cho đến 10 năm, dù thực tế thì nó có thể ngắp ngoài thêm chục năm nữa như là cái quạt ở nhà tôi chẳng hạn. Thành ra là khoảng thời gian còn thừa này hoàn toàn đủ để nó có thể xuất ngoại và bắt đầu một cuộc đời mới. Vậy con đường vượt biên của nó đã diễn ra như thế nào đây? Thay vì có những siêu thị đồ cũ bài bản như là Malaysia, hàng Nhật bãi ở bên Việt Nam chủ yếu lại đi qua các đầu mối như là chợ Nhật tảo ở TP.HCM hay là chợ rời ở Hà Nội, nơi mà các thương lái sẽ nhập nguyên con toner hàng thanh lý từ Nhật phân loại, sửa chữa rồi bán lại. Chính những khu chợ như thế này đã góp phần tạo nên một huyền thoại hàng Nhật bãi mà thế 7X, 8X và đầu 9X vẫn còn nhắc đến cho tới tận ngày hôm nay. Từ những thập niên 80, 90 thì dân mình đã truyền tay nhau một chân lý bất diệt đó là hàng Nhật bãi thì cực tốt, muốn nồi đồng cối đá, cứ made in Japan mà phải. Từ sau đổi mới năm 1986 khi kinh tế dần mở cửa thì những lô hàng điện tử xe máy, đồ gia dụng đã qua sử dụng từ Nhật Bản, bắt đầu theo chân thương lái cập bến Việt Nam. Chúng đổ về 2 thánh địa nổi tiếng mà tôi đã kể trên. Nhiều năm sau đó thì những khu khác cũng mọc lên như là Hoàng Hoa Thám, chợ Hà Đông. Tuy nhiên thì có đôi khi nó lại đi qua những con đường có vẻ ma giáo hơn ví dụ như thế này chẳng hạn. Top những việc từng giúp anh em Việt Nam kiếm rất nhiều tiền tại Nhật. Top 1 Cầm nhầm đồ điện. Tôi vừa đã nghe một ông kể là ngày xưa khoảng tầm 15-16 năm về trước Nhật Bản nó dễ lên các bạn. Tầm chiều tối là mấy anh em rủ nhau ngồi lên ô tô. Đi lượn xem có cửa hàng đồ điện nào không. Tới cầm nhầm một vài món. Cũng có những lúc là mình đi xin những cái giác đồ điện ấy. Đấy. Mình mang về. Còn không xin được thì mới cầm nhầm thôi. Những cái đồ đấy thì mấy ông ấy thu được xong mấy ông ấy sẽ bán lại cho mấy cái khu mà kiểu bản thải ấy các bạn. Sau đấy là người ta sẽ lọc ra được cái nào dùng được, cái nào còn mới còn tốt thì người ta sẽ đóng, mang về Việt Nam bán. Bảo sao mà bố mình hay bảo hàng bãi Nhật tốt thế. Nói ra là trong những cái đồ đấy có những cái đồ mà thậm chí người ta còn chưa kịp bỏ đã bị cầm nhầm rồi. Thật là cảm giác. À. Nhưng mà ông ấy cũng khuyên là anh em không nên làm đâu bởi vì bây giờ ấy camera ở khắp mọi nơi động vào một cái nó hú ẩm ý đấy. Nói thế thôi đấy. Cấm không được làm đấy nha. Vui vui vậy thôi nhá. Đừng vui quá. Xem ra là hàng Nhật Bãi đã nuôi sống cả một thế hệ theo nhiều cách khác nhau. Dù đôi khi là hơi tài tiếng. Tuy vậy thì cũng trong những năm tháng thăng hoa này hàng Nhật Bãi còn được gắn với một tin đồn rất chi là không thú vị cho lắm. Ấy là chúng được lộ từ nhà của những người đã khuất. Cái mạc đồ của người đã qua đời hay là di vật thường được các tay buôn thêm thắt vào để tạo cái vẻ huyền bí, độc lạ nhằm đẩy giá hàng lên cao. Thực tế thì nguồn hàng Nhật Bãi đến từ nhiều cửa khác nhau. Khi một người cao tuổi qua đời thì người thân hoặc là đơn vị quản lý tài sản sẽ phải giải phóng căn hộ đó. Khi đó thì các công ty dọn dẹp chuyên nghiệp sẽ đến gom lại bán thanh lý hoặc là đấu giá. Vậy nên tin đồn này thì có thể xem là vừa đúng hoặc là vừa sai. Nếu bạn không sợ thì cứ vô tư đi. Nói thật là có khi mua trúng hàng của người đã khuất còn tốt hơn người sống đấy. Vâng, nhìn chung tôi khá là thích cái tư duy tích cực này của bạn. Nhưng đó chỉ là thời Hoàng Kim thôi. Cùng với sự vươn lên của công sử thứ 2, Trung Quốc và sự siết chặt quản lý của chính phủ nước mình để tránh việc Việt Nam biến thành một bãi giác công nghiệp. Từ đó thì vàng thao bắt đầu lẫn lộn hàng bãi đích thực dần dần trở nên khăn hiếp và drama cũng bắt đầu xuất hiện. Người ta thi nhau mông má độ loài cho những món hàng bãi nhưng không phải từ Nhật. Nguy hiểm nhất đó là hàng nát dồn tòa. Đồ Nhật bãi đỉnh cao nha các bạn nhưng dân chơi phải biết kiếm đồ từ 2008 đổ lại. Bởi linh kiện thì chưa cắt giả. Made in Japan nên rất là bền. Chưa hàng sau 2008 toàn hàng Made in China là phần lớn với cả linh kiện đã bị cắt giả nên là độ bền thấp lắm. Nhưng những tay buôn bất chính bắt đầu thu gom những món đồ đã chết nguồn hoàn toàn từ những bãi rác sau đó tháo rời ra để lấy những bộ phận còn dùng được. Từ 3 cho đến 4 cái nồi cơm họng họ sẽ hóa phép thành một chiếc nồi trông có vẻ hoàn chỉnh. Mà mấy cái món đồ này thì càng dùng càng nát càng nguy hiểm. Tôi nể nhất là mấy người mua tủ lạnh nồi cơm. Mấy điều hòa Nhật bãi về dùng đấy. Những thứ tác động trực tiếp vào sức khỏe của chúng ta và đã qua sử dụng. Tôi có xài hàng Nhật bãi rồi nhưng chủ yếu là bán cao ngất ngửa đôi khi còn đắt hơn cả đồ mới đấy. Và giờ đây thì chơi hàng Nhật bãi cũng hên xui như là chơi sổ số kiến thiết vậy. Bộ môn này tiềm tàng rủi ro không? Có. Rất nhiều là đang khác. Cái bất cập đầu tiên đập vào mắt là Cú Lửa mang tên. Ngon bổ rẻ. Anh em vác về một con điều hòa cũ. Giá còn đắt hơn cả một con máy mới tinh đập hộp. Nhưng thay vì được bảo hành chính hãng tận răng thì giờ phải học cách kết thân với ông chú thợ điện đầu ngo. Nội thất thì bóng loáng đấy. Nhưng bên trong thì có khi như cái nồi lẩu thập cẩm. Vỏ máy là hàng Nhật. Bò mạch thì được độ lại. Linh kiện thì chắp vá từ 3-4 con máy khác. Thú vui tào nhá này khiến cho nhiều anh em hốn tiền còn hơn cả mua hàng mới. Đã thế thì cái trò dùng đồ 100V ở lưới điện 220V. Nó như kiểu là làm siếc trên dây vậy. Một phút lơ là cắm nhầm nguồn hay là cục biến áp dỏm lên cơn một cái là xong phim luôn. Cuối cùng thì không chỉ tốn tiền mua máy tốn tiền sửa máy mà còn tốn cả một đống thời gian thanh thử. Giờ nhiều dân chơi cũng đã dần bỏ cuộc rồi. Kể chuyện cho các bạn coi như vậy là xong. Giờ tôi phải đi lau cái quạch nhật bãi ra. Hà Nội dạo này hơi bị nóc. Còn các bạn thì sao? Trong nhà của các bạn liệu có món đồ nhật bãi nào để kể cho chúng tôi nghe hay không?