TÓM TẮT CUỘC ĐỜI LÝ BẠCH

Chào mừng các bạn đã quay trở lại với Say Sử. Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau rót một chén rượu đầy, quay ngược thời gian về thời kỳ nhà đường huy hoàng để đi theo bước chân của một huyền thoại. Đó là Lý Bạch, người đời kính xưng là Thi Tiên. Nhắc đến ông, người ta nhớ ngay đến một con người nửa là kiếm khách tiêu giao, nửa là thi nhân mộng tưởng, một tay ôm nặm rượu, một tay múa trường kiếm. Nhưng đằng sau những vần thơ tuý lưới ấy, cuộc đời thực sự của Lý Bạch diễn ra như thế nào? Ông đã trải qua những thăng trầm gì từ lúc cất tiếng khóc chào đời cho đến khi nhắm mắt xuôi tay? Ngay bây giờ, hãy cùng Say Sử bắt đầu hành trình đi theo những dấu chân của vị Thi Tiên này, bắt đầu từ những ngày tháng ấu thơ nơi Tây vực xa xôi. Vào năm 701, tức năm Trường An thứ nhất thời Võ Tắc Thiên, Lý Bạch cất tiếng khóc chào đời. Nguồn gốc của gia đình ông mang nhiều nét bí ẩn, nhưng nhiều sử liệu ghi nhận ông sinh ra tại thành Tóái Diệp, một thị trấn biên ải xa xôi thuộc vùng Tây vực, nay nằm ở đất nước Cát Nhĩ Cát Tư. Xuất thân gia đình ông vốn làm nghề thương nghiệp, buôn bán khắp các vùng biên ải. Điều này có một tác động vô cùng to lớn đến cuộc đời Lý Bạch sau này, bởi theo luật lệ nhà đường khi đó, con cái của thương nhân không được phép tham gia vào con đường khoa cử truyền thống. Khi Lý Bạch lên năm tuổi, gia đình ông quyết định rời khỏi vùng biên cương đầy cát bụi, di cư về vùng Chương Minh, Miền Châu, thuộc đất thuộc nay là tỉnh Tứ Xuyên. Chính phong cảnh non nước hữu tình và hùng vĩ của vùng đất Tứ Xuyên đã nuôi dưỡng tâm hồn của cậu bé họ Lý. Ngay từ tuổi nhỏ, Lý Bạch đã bọc lộ tư chất thông minh vượt trội, chỉ nhớ kinh người. Lên 10 tuổi, cậu đã đọc thông viết thạo, làu thông thi thư và bắt già chư tử. Tuy nhiên, cậu bé Lý Bạch khi ấy cũng vô cùng hiếu động và mãi chơi. Dân gian vẫn thường lưu truyền một giai thoại nổi tiếng về tuổi thơ của ông. Một ngày nọ, Lý Bạch trốn học chạy ra bờ suối chơi, thì bắt gặp một bà lão đang cặm cụi mài một thanh sắc lớn vào tảng đá. Lý Bạch tò mò bước đến gần, hỏi Bà ơi, bà mài thanh sắc to như thế này để làm gì vậy? Bà lão không ngẩn đầu lên, vừa mài vừa đáp. Bà mài nó để làm thành một chiếc kim khâu quần áo cho cháu ngoại. Lý Bạch nghe xong liền bật cười nói Thanh sắc to như thế này, bà mài đến bao giờ mới thành kim được? Bà lão lúc này mới dừng tay, nhìn thẳng vào cậu bé và miễn cười hiền từ bảo Chỉ cần ngày ngày kiên trì mài, sắc lớn đến mấy cũng có ngày thành kim. Việc học của cháu cũng như vậy đó. Câu nói bình dị ấy đã làm Lý Bạch bừng tĩnh. Từ đó cậu bé không còn trốn học nữa, mà dốc lòng dùi mài kinh sử, tạo nên nền tảng văn trường uyên bác cho cả một đời. Bước sang tuổi thiếu niên, khi những người bạn đồng trang lứa đang cố gắng tìm cách luồn lách để kiếm một chức quan nhỏ ở địa phương, Lý Bạch lại chọn cho mình một con đường hoàn toàn khác biệt. Không thể đi thi vì xuất thân, ông nuôi một hoài bão lớn lão hơn. Đó là trở thành một mưu sĩ kiệt xuất, dùng tài năng của mình trực tiếp hiến kế cho các bậc vương hầu, để rồi được phòng tướng, bái tướng, lập nên công nghiệp lớn như quảng trọng, nhạc nghị ngày xưa. Có lần, người cha hỏi ông về chí hướng tương lai, Lý Bạch đứng thẳng người, giọng giạc nói. Con không muốn chỉ là một kẻ sĩ mọc sách, vùi mình trong vinh hoa vụn vặt. Con muốn mang gườm vun vẫy khắp thiên hạ, dùng ngòi bút định cả giang sơn, giúp đế vườn dẹp yên bờ cõi, rồi sau đó sẽ thói ẩn giang hồ, tiêu dao cùng mây ngàn gió núi. Với chí hướng ấy, Lý Bạch không chỉ vùi đầu vào sách vở, ông bắt đầu sách kiếm lên núi Đái Thiên theo các đạo sĩ học đạo Tù Tiên, luyện kính thuật và nghiền ngẫm bình pháp. Những năm tháng tuổi trẻ của Lý Bạch là những chuỗi ngày ngao du sơn thủy khắp vùng Tứ Xuyên, kết giao với đủ mọi tầng lớp từ văn nhân, thi sĩ đến những kẻ sĩ giang hồ. Ông hành hiệp trưởng nghĩa ra tay cứu giúp người nghèo khó, hệ thấy chuyện bất bình là rút kiếm tương trợ. Tính tình hào sản phóng túng, có nhẹ tiền tài của ông nhanh chóng vang danh khắp vùng. Năm 18 tuổi, Lý Bạch bái phỏng Triệu Nhuy, một ẩn sĩ kỳ tài, chuyên nghiên cứu về thuật đế vườn. Thế chàng thanh niên khí chất hiên ngang, Triệu Nhuy gật gù bão. Người mang tiên cốt, văn tài cái thế, kiếm thuật siêu quần. Nhưng đường đời sẽ nhiều trong gai, vì tính tình quá đổi tự tôn, không chịu luồn cuối. Lý Bạch nhấp một đụng rượu lớn, cười vang đáp. Đã làm nam nhi, sống phải vẫy vùng cho thỏa chí, không thể không lưng quỳ gối trước bọn quyền thân. Nếu thiên hạ không dùng, ta sẽ trở về làm bạn với Minh Nguyệt Thanh Phong. Thời gian thẩm thoát thòi đưa, Lý Bạch đã bước sang tuổi 24. Ông đã đi mòn gót dậy khắp đất thuộc, thu nạp đủ mọi kiến thức từ đạo giáo, nho giáo đến bình pháp. Ông cảm thấy bầu trời quê nhà không còn đủ rộng lớn cho những hoài bão đang hừng hợt cháy trong lòng ngực mình nữa. Giang sơn nhà đường ngoài kia mênh mong rực rỡ, thành trường an phồn hoa vẫy gọi. Lý Bạch quyết định cáo biệt gia đình, mang theo một thanh trường kiếm, một bầu rượu đầy và rất nhiều tiền bạc do gia đình tru cấp. Ông bước lên con thuyền nhỏ tại bến sông Trường Giang, ngoái đầu nhìn lại dãy núi Nga My sừng sửng lần cuối. Thuyền nhổ neo, xuôi dòng nước chạy siết qua tam hiệp hiểm trở, đưa chàng thanh niên mang theo giấc mộng kinh bàng tế thế bỏ lại quê nhà ở phía sau, chính thức bước vào vùng bình nguyên mênh mong của Giang Nam, bắt đầu một cuộc hành trình dài đẳng đẳng, không có ngày trở lại. Con thuyền nhỏ đưa Lý Bạch vượt qua tam hiệp hiểm trở, tiến thẳng vào vùng bình nguyên mênh mong của Trung Lưu và hạ lưu sông Trường Giang. Rời khỏi đất thục, Lý Bạch như con chim ưng vút bay lên bầu trời rộng lớn. Đến Dương Châu, chưa đầy một năm, Lý Bạch đã vùng tay tiêu sạch hơn 30 vạn quan tiền để cứu giúp những người xa cơ lỡ bước, thiết đải bạn bè giang hồ. Đi đến đâu, tiếng tâm về một vị thiếu hiệp tài hoa phóng khoáng cũng vang xa đến đó. Thế nhưng, mục đích lớn nhất của Lý Bạch khi rời quê hương không phải chỉ để ngao du. Ông mang trong mình khao khát được tiến thân bằng con đường tiến cử, con đường duy nhất dành cho những người không thể tham gia khoa cử như ông. Lý Bạch bắt đầu mang bài phú của mình đi bái phỏng các vị quan lại lớn ở các châu quận, hy vọng họ sẽ nhìn nhận tài năng và tiến cử ông lên triều đình. Một lần, ông đến ý kiến thứ sử du châu là Lý Úng, một danh sĩ nổi tiếng thời bấy giờ. Lý Bạch tự tin bước vào, phòng thái hiên ngang, thao thao bất tuyệt nói về đạo trị quốc. Thế nhưng, Lý Úng vốn là quan lớn, thấy chàng thanh niên ăn mặc phóng túng, nói năng nông cuồn thì tỏ ra lạnh nhạt, coi thường, thậm chí chẳng buồn đáp lời. Lý Bạch thấy vậy, trong lòng phẫn nộ, thẳng thừng phớt tay áo quay đi. Trước khi bước qua cửa, còn ngoái lại giọng giạc nói lớn. Trưởng quang chớ khinh thiếu niên nghèo, đại bàng có ngày nương theo gió, bay lên chính tầng mây. Sự chiêu ngạo và lòng tự tôn mút nhàn ấy khiến Lý Bạch không thể cuối đầu luồn cuối. Cũng chính vì thế mà con đường xin tiến cử của ông liên tục gặp thất bại. Hết lần này đến lần khác, cánh cửa quan trường đóng sầm trước mắt vị thi nhân tài hoa. Khoảng năm 27 tuổi, Lý Bạch đến vùng An Lục thuộc tỉnh Hồ Bắc ngày nay. Tại đây, tài thơ văn của ông đã lọt vào mắt xanh của gia đình họ hứa, một doanh gia vọng tộc có ông nội từng làm đến chức tệ tướng. Họ hứa quyết định gã cô cháu gái xinh đẹp hiền thuộc cho Lý Bạch. Trở thành rễ nhà họ hứa, Lý Bạch có được một mái gia đình yên bình, và một bệ phóng tốt hơn cho danh tiếng của mình. Khi đó, ông nói với phù nhân, Ta nương nhờ họ hứa, mong mượn chút uy danh để dân thư lên hoàng đế, thỏa mộng kinh bàng tế thế. Đợi ngày công thành danh tội, ta sẽ bù đắp cho nàng. Hứa phù nhân miễn cười gợt đầu, một lòng ủng hộ chồng. Tuy nhiên, bản tính của Lý Bạch vốn như đám mây bay vạn dẫm. Mười năm sống tại An Lục, ông vẫn thường xuyên xa nhà, tiếp tục những chuyến đi dài ngày để tìm kiếm cơ hội. Cũng trong giai đoạn này, ông gặp gỡ và kết giao với nhiều danh nhân học giả, đặc biệt là mối thăm giao với thi nhân Mạnh Hảo Niên, người lớn hơn ông 12 tuổi. Sự trân trọng của Lý Bạch dành cho Mạnh Hảo Niên vô cùng sâu sắc. Tại Lầu Hoàng Hạc, ngày Mạnh Hảo Niên xuôi thuyền đi Quảng Lăng, Lý Bạch nâng chán rượu, lưu luyến tiễn biệt. Ông nắm tay tri kỷ nói, Mạnh huynh, chuyến này huynh đi Quảng Lăng, muôn dặm xa xôi, đệ không thể đi cùng. Chỉ xin kính huynh chán rượu này, mong ngài bảo trọng. Mạnh Hảo Niên nhận chán rượu, vỗ vai Lý Bạch đáp. Lý đệ ở lại bình an, tài năng của đệ chắc chắn có ngày tỏa sáng, chúng ta hẹn ngày tư ngộ. Bóng cánh bườm lẻ loi, khuất dần và bầu trời xanh biếc, để lại Lý Bạch đứng trên lầu cao, viết nên những vần thơ tống biệt, sống mãi với thời gian. Thời gian trôi đi không nể nang một ai, chấp mắt Lý Bạch đã bước sang tuổi 40, hứa phụ nhân qua đời vì bạo bệnh, để lại cho ông một trai một gái. Lý Bạch mang theo các con rời khỏi An Lục, chuyển đến định cư tại vùng Sơn Đông. Nửa đời người trôi qua, hoài bảo làm tể tướng trị quốc bình thiên hạ vẫn chỉ là một giấc mộng phù du. Tài sản cạn kiệt, công danh bặc vô âm tính, đôi lúc Lý Bạch trôi vào nỗi chán trường tột độ. Ông lên núi tìm tiên, đàm đạo cùng các đạo sĩ, gia nhập nhóm trúc khê lục vật, gồm 6 người ẩn vật dưới suối trúc, ngày ngày lấy trựu và thơ làm bạn. Cứ ngỡ con chim đại bàng vĩ đại ấy sẽ mãi mãi chôn vùi đôi cánh vĩ đại của mình nơi rừng sâu núi thẳm. Thế nhưng, số phận rút cuộc cũng chịu miễm cười với ông. Một cơ hội bằng vàng từ nơi trung tâm quyền lực nhất của thiên hạ bỗng nhiên dán xuống. Năm 742, tức năm thiên bạo thứ nhất, tiếng sấm ân sủng từ cửu trùng đại cuối cùng cũng vang đến ngọn núi hẹo lánh nơi vùng Sơn Đông. Đường Huyền Tông, vị hoàng đế đang ở đỉnh cao quyền lực của triều đại nhà đường, nhờ sự tiến cử của đạo sĩ Ngô Quân và công chúa Ngọc Trân đã hạ chiếu chỉ triệu Lý Bạch vào kinh. Ngày nhận được thánh chỉ, Lý Bạch như người bừng tĩnh sau cơn sai dài. Ông ném bầu rượu sang một bên, ngứa mặt lên trời, cười vang đắc ý, rồi giống dạc ngâm lớn. Ngứa mặt lên trời, cười vang, bước ra cửa, ta đâu phải kẻ bồng lậu, chốn thảo giả, hèn mọn. Khát vọng trị quốc binh thiên hạ bị kiềm nén hàng chục năm trời, nay lại bùng cháy dữ dội. Ông thu xếp hành trang, hão hức lên đường tiến thẳng về Trường An, bỏ lại sau lưng những ngày tháng mai dành ẩn tích. Đến Trường An, danh tiếng của Lý Bạch đã đi trước ông một bước. Vừa đặt chân đến kinh thành, ông đã được Thái tử Tân Khách Hạ Tri Chương, một vị quan lớn vô cùng danh vọng và cũng là một thi nhân lỗi lạc, mời đến quán rượu để đàm đạo. Khi Lý Bạch đưa bài thơ Thục Đạo Nang cho Hạ Tri Chương xem, vị quan gia vừa đọc vừa kinh ngạc đến nhấp nhỗm không yên. Đọc xong, Hạ Tri Chương nắm chặt tay Lý Bạch, đôi mắt sáng rực lên sự ngưỡng mộ và thốt lên. Ngài Đích Thị không phải người phạm tục, Ngài chính là trích tiên từ trên trời bị đầy xuống nhân gian. Hôm đó, vì quên mang theo tiền, Hạ Tri Chương đã không ngần ngại tháo luôn con rùa vàng rồng là vật ngự tứ của hoàng đế đeo bình hồng để đổi lấy rượu ngon cùng Lý Bạch uống đến say khước. Danh sườn thi tiên hay trích tiên nhân của Lý Bạch cũng bắt đầu vang danh thiên hạ từ buổi rượu định mệnh ấy. Ngày Lý Bạch được diện kiến hoàng đế, đường Huyền Tông đã phá lệ đón tiếp ông vô cùng trọng thị. Thấy vị thi nhân bước vào, hoàng đế đích thân bước xuống khỏi bảo tỏa, ân cần mời ông ngồi lên chiếc sườn khảm thất bảo của mình và tự tay ban canh nhãn cho ông. Đường Huyền Tông mỉm cười nói Khanh tuy mặc áo vải thường dân nhưng danh tiếng đã vang đến tận tai trắm. Nếu không phải người có đạo đức và tài năng kiệt xuất sao có thể được như vậy? Lý Bạch dập đầu tạ ơn, giỏng giạc đáp lời. Thảo dân giấu tài mọng nhưng mang trong mình tấm lòng khuyển mã. Nếu được bệ hạ tinh dùng, nguyện đem hết tầm can hiến kế trị quốc giúp đại đường muôn đời thịnh trị. Đường Huyền Tông vô cùng hài lòng, lập tức phong cho ông chức hạng lâm đại chiếu, thường xuyên giữ bên mình để hỏi hàng thế sự và thù canh sướng hỏa. Thế nhưng, giấc mộng đế vương của Lý Bạch nhanh chóng vấp phải thực tế phủ phàng nơi trốn quan trường hiểm ác. Đường Huyền Tông tuy trọng dụng Lý Bạch nhưng không hề coi ông là một mưu thần để bàn việc quốc gia đại sự. Trong mắt vị hoàng đế đang chìm đắm trong tựu sắc vinh hoa, Lý Bạch rốt cuộc cũng chỉ là một thi nhân có tài bẻ lái câu chữ, một món đồ trang sức lấp lánh để điểm tô cho thái bình thịnh trị. Ngày ngày theo hầu hoàng đế và dương quý phi đi dạo ngữ uyển, làm thơ ca tụng cảnh đẹp và nhan sắc. Một con đại bạn khao khát bầu trời làm sao chịu được cảnh sống trong lòng son gác tía. Nỗi thất vọng biến thành những trận say triền miên, Lý Bạch thường xuyên cùng bạn bè uống rượu ở chợ Trường An. Say đến mức hoàng đế gọi cũng không thèm thưa. Sự ngông cuồn của Lý Bạch đã đạt đến đỉnh điểm trong một lần ngữ uyển ngắm mẫu đơn. Hôm đó, đường huyền Tông đang cùng dương quý phi thưởng hoa, bèn sai người gọi Lý Bạch đến làm thơ. Lý Bạch khi ấy đang say khước, bước đi loạn choạn tiến vào. Đang lúc cao hứng, ông ném bút xuống áng, nhìn thẳng vào cao lực sĩ, viên hoàng quan quyền lực bật nhất và cũng là kẻ đang được hoàng đế sủng ái nhất lúc bấy giờ, rồi lè nhè say bão. Cao công công, ta say quá, mau đến tháo ủng cho ta. Trước mặt thiên tử, cao lực sĩ dẫu giận đến tím mặt nhưng không dám cãi lời, đằng nhiến răng quỳ xuống tháo ủng cho một gã túy lụy. Không dừng lại ở đó, Lý Bạch còn quay sang dương quốc trung, anh trai của dương quý phi và là quyền thần đương triệu, phảy tay nói. Dương đại nhân, phiền ngài mai mực cho ta. Vùng bút lên, ba bài thanh bình điệu tuyệt tác ra đời, nhưng đồng thời, ông cũng tự đạo cho mình một hố sâu chôn vùi sự nghiệp. Cao lực sĩ và dương quốc trung, âm hận trong lòng, liên tục dẹm pha Lý Bạch trước mặt dương quý phi. Họ xuyên tạc những vần thơ của ông, biến ông thành kẻ đang ngầm mỉa mai nhan sắc của quý phi. Lời sàm tấu nè ngày rỉ vào tai, dương quý phi bắt đầu oán ghét và nhiều lần ngăn cản đường huyện Tông cất nhắc ông. Chốn cung đình phồng hoa giờ đây biến thành chiếc lồng ngột ngạc ngập tràn mưu hèn kế bẩn. Lý Bạch với bản tính cương trực và cao ngạo, cảm thấy khinh bỉ và chán ghét đến tột độ. Ông nhận ra trường An không phải là nơi dành cho mình. Năm 744, chưa đầy 3 năm sau khi bước chân vào triều, Lý Bạch dân biểu sinh từ quang. Đường huyện Tông có lẽ cũng nhận ra bản tính phóng khoáng của ông không hợp với phép tắc cung đình. Bẹn ban cho một số lượng lớn vàng bạc ân chuẩn cho ông rời đi, sứ gọi là Tứ Kim Phóng Hoàng. Rời khỏi cổng thành trường An với bọc vàng của hoàng đế ban tặng, Lý Bạch rủ sạc bụi trận chốn quang trường, một lần nữa trở về với thân phận thi nhân lan bạc. Lúc này, ông đã 44 tuổi, nửa đời người trôi qua với biết bao thăng trầm, nếm đủ vị ngọt vinh quang lẫn vị đắng của sự ruồn rảy. Thế nhưng lịch sử thi ca Trung Hoa lại vô cùng biết ơn sự quay lưng của triều đình nhà đường ngày hôm đó, bởi 9 bước chân lưu lạc của Lý Bạch trong giai đoạn này đã tạo nên một cuộc hội ngộ vĩ đại nhất, rực rỡ nhất trong lịch sử văn học phương Đông. Cuộc đập gỡ giữa thi tiên Lý Bạch và thi thánh Đỗ Phủ. Mùa thu năm 744 tại thành Lạc Dương, một chàng thanh niên kém Lý Bạch 11 tuổi, mang theo ánh mắt sùng bái bước đến trước mặt ông. Chàng trai ấy chính là Đỗ Phủ. Lúc bấy giờ, Lý Bạch đã là một ngôi sao sáng trói trên thi đàn, danh tiếng vang dội khắp thiên hạ. Còn Đỗ Phủ vẫn chỉ là một thi nhân trẻ tuổi đang trên con đường tìm kiếm chỗ đứng. Khi Đỗ Phủ chắp tay thi lễ và trục trẻ nói, Lý tiên sinh, vãng bối ngưỡng mộ thi tài và phong cốt của ngài đã lâu, này mới có vạn hạnh được diện kiến. Lý Bạch không hề tỏ ra kiêu ngạo, ông tiến đến, nồng nhiệt vỗ vai Đỗ Phủ, cười lớn đáp. Giữa chốn gian hồ rộng lớn, gặp được kẻ tâm giao, cớ sao phải nệ hạ lễ tiết? Hôm nay, ta và đệ phải uống cạn ba ngàn chén, không say không về. Ngày sau đó, họ kết nạp thêm một thi nhân lần danh khác là Cao Thích, tạo thành bộ ba tài tử ngao du khắp vùng Lương Tống, Tệ Lỗ. Những ngày tháng đó, ba con người kiệt xuất, ngày thì cưới ngựa đi săn, đêm đến lại bày tiệc rượu dí trăng, tìm tiên hái thuốc, ngâm thơ vịnh nguyệt. Đỗ Phủ từng viết về Lý Bạch trong sự say mê tột độ, rằng Lý Bạch chỉ cần uống một đấu rượu là có thể viết ra cả trăm bài thơ hay. Cuộc vui nào rồi cũng đến lúc tàn. Năm 745, Lý Bạch và Đỗ Phủ chia tay nhau tại Duyện Châu. Họ nắm chặt tay nhau dí bóng chiều tà, Lý Bạch ngậm ngùi nói, Đệ ngàn dạm bảo trọng, non xanh còn đó, nước biếc chảy dài, chúng ta ắc có ngày gặp lại. Đỗ Phủ rưng rưng gợt đầu, nhưng họ không ngờ rằng cái vẫy tay ngày hôm đó lại là lời từ biệt vĩnh viễn. Cuộc đời loạn lạc sau này không cho phép hai ngôi sao sáng nhất của bậu trời thi ca nhà đường được tương ngộ thêm một lần nào nữa. Sau khi chia tay Đỗ Phủ, Lý Bạch tiếp tục cuộc sống nay đây mai đó. Trong những năm tháng này, ông kết duyên cùng Tông Phu Nhân, cháu gái của cựu tể tướng Tông Sở Khách. Dân gian vẫn thường lưu truyện giai thoại ngàn vàng mùa bức tường tuyệt đẹp về mối tình này. Chuyện kể rằng, một lần Lý Bạch uống say tại một tửu lâu, cao hứng vùng bút để một bài thơ tuyệt bích lên bức tường của quán. Tông Phu Nhân tình cờ đi ngang qua, đọc được bài thơ liền say mê đến mức xuất ra cả ngàn lạng bạc để mua lại toàn bộ bức tường đó, không cho ai xóa đi. Lý Bạch nghe chuyện, cảm động trước tấm lòng tri kỷ, bẹn mang xin lệ đến hỏi cưới bà. Dù đã có một bến đỗ bình yên bên người vợ hiền, nhưng đôi chân của kẻ giang hồ vẫn không chịu dừng bước. Ông tiếp tục đi dọc sông Trường Giang, viết lên những tuyệt tác để đời như tương tiếng tửu, mượn rượu để xua tan nỗi sầu muộn về tài năng không được trọng dụng. Thế nhưng, cân say mộng tưởng của Lý Bạch và cả đế quốc đại đường đã bị đánh thức bởi một tiếng xét kinh hoàng. Năm 755, An Lọc Sơn vung cờ phán nghịch ở Phạm Dương, khởi đầu cho biến cố, loạn an sử, đẫm máu. Chỉ trong thời gian ngắn, vó ngựa của quân phản loạn đã đạp bằng thành Lạc Dương, bức bách Trường An. Hoàng đế đường Huyền Tông phải bỏ kinh thành, tháo chạy thuộc mạng vào đất thuộc. Đất nước chìm trong biển lửa, khói cốt nập trời, dần chúng lầm thang. Lý Bạch cùng Tông Phu Nhân hốt hoảng xuôi phương Nam tị nạn, cuối cùng lên núi Lư Sơn để lánh nạn. Chính trong thời khắc xã tắc ngã nghiêng này, khao khát cứu nước, cứu dân, lập công danh của chàng thiếu niên năm xưa lại trỗi dậy mãnh liệt trong lòng Lý Bạch. Ông luôn tin rằng mình có tài năng kinh bàng tế thế, chỉ hận chưa có cơ hội được thi thố. Và rồi, số phận trớ treo đã bày ra trước mắt ông một cái bẫy định mệnh. Năm 756, Thái tự Lý Hành tự xưng đế ở Linh Vũ, tức đường Túc Tông. Trong khi đó, người em trai của Túc Tông là Vĩnh Vương Lý Lân, lúc này đang nắm giữ binh quyền ở vùng Giang Hoài, đã phái xứ giả lên núi Lư Sơn ba lần để mời Lý Bạch xuống núi làm mưu sĩ. Tông phụ nhân Linh cảm thấy mưu độ bất chính của Vĩnh Vương đã niếu áo Lý Bạch khóc lóc càng ngăng. Phù quân, thiên hạ đang đại loạn, trắng đen lẫn lộn, xin chàng đừng bước vào vũng buồn này. Nhưng Lý Bạch dứt khoát gạt tay vỡ ra, ánh mắt kiên định nói, quốc gia hưng vong, thất phu hữu trách. Này bá tánh lầm thang, ta có tài lược sao có thể chôn vùi trong núi thẳm. Lần này đi, ta sẽ dẹp yên loạn đảng, khôi phục Giang Sơn. Mang theo bầu máu nóng, Lý Bạch xảy bước xuống núi Lư Sơn, gia nhập phủ đệ của Vĩnh Vương. Ông hàng hái viết ra hàng loạt bài thơ ca ngợi uy vũ của Vĩnh Vương, mơ về một nạy đại công cáo thành. Nhưng ông đâu biết rằng, chính trị là một phán cờ tàn khốc mà một thi nhân ngây thơ không bao giờ có thể thấu hiểu. Vĩnh Vương Lý Lân mượn cớ dẹp loạn để ngầm chiêu binh mãi mã. Có ý đồ các cứ giàng nam tranh giành ngai vàng với anh trai mình là đường Túc Tông. Nhận thấy sự phản nghịch, Túc Tông lập tức phái quân triệu định tiến đắn Lý Lân. Cuộc chiến diễn ra chép nhoán, quân của Vĩnh Vương nhanh chóng tàn rã, bản thân Vĩnh Vương bị giết chết. Kẻ mưu sĩ hụt Lý Bạch bỗng chốc trở thành tội phạm phản quốc. Từ một vị thi tiên được người người kính ngưỡng, từng được Hoàng đế tự tay ban canh. Này, Lý Bạch bị trói gô giải đi, gông cầm đầy mình, bị tống vào ngục tối ở Tầm Dương. Trong ngục tù tầm tối lạnh lẽo, cái chết treo lơ lửng trên đầu, Lý Bạch lúc này mới bàn hoàng nhận ra bản thân đã dấn thân vào một tấn bi kịch đầu đớn nhất của cuộc đời. Ngước nhìn qua khe cửa ngục nhỏ nhoi, vị thi nhân 60 tuổi chua sót cười ra nước mắt, tự hỏi liệu thanh kiếm và ngội bút của mình đã sai ở đâu trong thời loạn lạc này. Bị giam cầm trong ngục tối Tầm Dương, đối mặt với án tử hình lơ lửng trên đầu, Lý Bạch ở tuổi xế chiều dường như đã nếm trọn vẹn mọi đắng cay của cuộc đời. Từ một vị tiên gián trần ngạo nghệ dạo bước chốn cung đình, nay ông chỉ còn là một phạm nhân râu tóc bạc phơ, thần mạng gông cầm. Thế nhưng, trong lúc vị thi tiên ấy tuyệt vọng nhất, ánh sáng của từng người và những ân huệ năm xưa đã kịp thời rọi đến. Người vợ tảo tầng là Tông Phu Nhân đã không quản ngại thân nữ nhì yếu đuối, chạy đôn chạy đáo khắp nơi, gõ cửa từng nhà quyền quý để cầu sinh tha mạng cho chồng. Từng tức Lý Bạch bị khép tội phản quốc và sắp bị sử trảm, cuối cùng cũng đến tại Quách Tử Nghi, vị đại tướng quân đang nắm giữ trọng binh và có công lao to lớn nhất trong việc dẹp loạn an sự lúc bấy giờ. Tương truyền, nhiều năm về trước, khi Quách Tử Nghi chỉ là một binh sĩ thấp hèn phạm tội chém đầu, chính Lý Bạch đã ra mặt can thiệp và cứu mạng ông. Giờ đây, nghe tin ân nhân gặp nạn, Quách Tử Nghi lập tức dần tấu sớ lên đường tốt tông. Vị tướng quân dập đầu trước bệ rồng, khẳng khái nói lớn. Bệ hạ, Lý Bạch chỉ là một thi nhân mang mộng tưởng hảo huyền, tuyệt đối không có giả tâm tạo phản, thân nguyện lột bỏ chiếc áo bào này, dùng toàn bộ quan tước và công trạng của thần để đổi lấy mạng sống cho Lý Bạch. Trước lời thỉnh cầu thiết tha của vị công thần mang sứ mệnh cứu giá, đường tốt tông không thể chối từ, đành hạ lệnh miễn tội chết cho Lý Bạch, nhưng vẫn phải chịu án lưu đầy đến Dạ Lan, một vùng rừng thiên nước độc xa xôi ở phía Tây Nam. Năm 758, Lý Bạch kéo lê thân xác và nua bệnh tật, bắt đầu chặn đường lưu đầy dài đẳng đẳng. Dọc đường đi, nỗi xót xa cho hoàn cảnh nước mất nhà tan, cộng với sự tủi nhục của kiếp tụ đầy khiến ông vô cùng sầu thảm. Hành trình đi về Dạ Lan chậm chạp và gian nang khủng siết, thế nhưng vẫn mệnh lại một lần nữa treo đùa, hãy nói đúng hơn là miễn cười với ông. Mùa xuân năm 759, khi con thuyền của Lý Bạch vừa khó nhọc vừa qua Tam Hiệp đi đến thành Bạch Đế, thì một kỵ binh hỏa tốc từ Kinh Thành mang theo chiếu chỉ đại xá Thiên Hạ chạy đến. Nguyên do là vùng Quang Trung gặp đại hạn, đường Túc Tông quyết định đổi niên hiệu và ban lệnh ân xá cho toàn bộ tội nhân. Lý Bạch nghe song thánh chỉ, ném vứt chiếc nón lá tơi tả xuống dòng sông Trường Giang, mước mắt nhìn lên đỉnh núi sừng sửng, nước mắt giàn dụa mà hét lớn. Trời cao, quả nhiên chưa tuyệt đường sống của Lý Bạch ta. Gông cầm được tháo bỏ, ông lập tức quay mũi thuyền xuôi dòng nước chạy siết hướng về Giang Lăng. Tâm trạng nhẹ nhõm, khoan khoái, dân trào tột độ, ông đã chấp bút viết nên kiệt tác TẢO PHÁT BẠCH ĐẾ THÀNH, một bài thơ mà nhịp điệu của nó như một tiếng reo vui vang vọng ngàn năm, thể hiện suy giải thoát cả về thể xác lẫn tâm hồn. Được tự do nhưng đất nước vẫn chưa yên bình, nhà cửa không còn, gia tài đã cạn. Lý Bạch trong những năm tháng cuối đời trở thành một ông lão rách trưới phiêu bạc khắp vùng Giang Nam. Bệnh tật bắt đầu hành hạ thân xác cộm cõi của vị thi nhân. Năm 762, cảm thấy sức khỏe ngày một suy kiệt, Lý Bạch đành phải tìm đến vùng Đan Đồ thuộc tỉnh An Huy ngày nay để nương nhờ người họ hàng là huyện lệnh Lý Dương Băng. Nằm trên giường bệnh, hơi thở thòi thớp, Lý Bạch gọi Lý Dương Băng đến bên cạnh. Ông rung rẩy chỉ tay vào một đống giấy tờ lộn xộn. Đó là toàn bộ những bản thảo thơ ca cả đời ông đúc kết rồi theo thảo nói. Thúc phụ, cả đời sinh nhai của vãng bối, này xin phó thác lại cho ngài. Tâm nguyện lớn nhất của đời ta không thành, chỉ mong ngài hãy giúp ta biên soạn và lưu truyền những vần thơ này lại cho hậu thế. Lý Dương Băng rừng rừng nước mắt, cẩn trọng đón lấy tập bản thảo và hứa sẽ giữ gìn chúng cẩn thận. Trước lúc lâm chung, Lý Bạch đã dồn chút sức tàn cuối cùng để viết khúc ca tuyệt mệnh Lâm lộ ca, khúc hát trước lúc lên đường. Mượn hình ảnh con đại bàng gãy cánh để khóc cho giấc mộng kinh bàng thế thế dở dàng của chính mình. Năm 762, Lý Bạch trúc hơi thở cuối cùng, hướng thọ 62 tuổi. Về cái chết của ông, sự sách ghi lại rằng ông qua đời vì bệnh tật. Thế nhưng, dân gian lại không muốn vị thi tiên của họ phải ra đi một cách tầm thường trên dường bệnh như bao kẻ phàm phu tục tử khác. Người đời truyền ta nhau một câu chuyện nhứng màu huyền thoại và vô cùng lãng mạn. Rằng vào một đêm thu trăng sáng vàng vặt, Lý Bạch ngồi uống rượu một mình trên chiếc thuyền mọc trôi giữa dòng trường giang. Xây xưa men rượu, ông nhìn xuống mặt nước và thấy hình bóng vần trăng lấp lắng tuyệt đẹp. Đôi mắt vị thi nhân sáng rực lên, ông cười lớn, lão đảo đứng dậy, đưa hai tay ra phía trước và hô lên. Kìa, vần trăng đang rớt xuống sông kìa, ta phải đến ôm lấy nó. Nói rồi, ông gieo mình xuống dòng nước lạnh giá, đuổi theo bóng trăng hư ảo, để rồi cửi trên lưng một con cá kình khổng lồ bay thẳng về trời, trở lại với hình hài của một vị thiên gián trần. Một cái chết chìm trong men rượu và ánh trăng, nông cuồn, lãng mạn và bi tráng, quả thực vô cùng phù hợp với cốt cách vĩ đại của Lý Bạch. Dù giấc mộng làm tế tướng trị quốc không thành, nhưng thanh gương và ngõi bút của ông đã chém một nhát thật sâu vào lịch sử, để lại cho hậu thế hơn một ngàn bài thơ tuyệt bích. Lý Bạch mãi mãi là một đỉnh núi cao vời vợi, một biểu tượng của sự tự do, phóng khoáng, một thi tiên vĩnh cửu, không bao giờ phai nhòa trong dòng chảy của thời gian. Cảm ơn các bạn đã cùng xây xử, đi hết cuộc hành trình thang trầm, đầy kiêu hãnh nhưng cũng lắm bi kịch của Lý Bạch. Nếu các bạn yêu thích câu chuyện ngày hôm nay, đừng quên nhấn nút đăng ký kênh, bật chuông thông báo và để lại bình luận cho chúng tôi biết, bạn muốn xây xử kể về nhân vật lịch sử nào trong video tiếp theo nhé. Sự ủng hộ của các bạn chính là động lực to lớn để xây xử tiếp tục làm ra những thước phim chất lượng hơn ngữa. Còn bây giờ, xin chào và hẹn gặp lại các bạn trong những câu chuyện lịch sử hấp dẫn tiếp theo.