Tám Trăm Năm Quỳ Trước Mộ Người Mình Hại Chết | Nhạc Phi Tập 10

Mốn bức tượng bằng sắt, hai tay bị trói quặt ra sau, quỳ trước một môi mộ bên bờ Tây Hồ. Một người đàn ông gầy, một người đàn ba và hai viên quan. Họ đã quỳ ở đó từ đời minh tới nay, qua bao lần được đúc đi đúc lại, vì tượng cũ bị người qua đường đánh, nhổ, ném đá tới mòn. Còn người nằm trong môi mộ trước mặt họ, lúc chết không có nổi một tấm bia. Chỗ phì lý là thế này. Người thắng trong vụ án ấy sống thọ, chết trong nhùng lụa, được vua ban tức vương. Còn người thua thì bị trôn lén bên gốc Tùng. Vậy mà 800 năm sau, ai quỳ, ai được thờ đã đảo ngược hoàn toàn. Để hiểu cũ đảo ngược ấy xảy ra ra sao, và vì sao đến giờ người ta vẫn tranh cãi nhạc phi chung với ai, phải quay lại 20 năm sau đêm phong Ba Đình, khi nước Kim lại kéo quân xuống. Năm ấy, vua Kim là Hoàng Nhan Lượng xé hỏa ước dẫn đại quân vượt sông Hoài định diệt hẳn Nam Tống. Nhưng quân Kim bị trận ở Thái Thạch, và Hoàng Nhan Lượng bị chính tướng giới quyển giết chết qua cường Nguy, cao tông đã già và mỏi mẹt. Ông nhớ ngôi cho con nuôi là Tống Hiếu Tông. Hiếu Tông vừa lên ngôi đã làm một việc mà cả nước chờ đợi. Xuống chiếu minh ngoan cho nhạc phi, trả lại quan tước, cho người nhà hội nhạc từ nơi lưu đầy trở về. Chiều đỉnh treo thưởng tìm Di Cốt. Con trai của người dưỡng mục Mội Thuận khi ấy mới đứng ra, dẫn quan lại tới chân núi, chỉ vào gốc Tùng có hai cây quyết. Đào lên Thi Hải vẫn còn đó. Nhạc phi được cải táng với đầy đủ nghi lễ ở xườn núi Tê Hà bên bờ Tây Hồ, nơi ông nằm cho tới bây giờ. Mười bảy năm sau, chiều đỉnh ban tiên thụy Vũ Mục. Mấy chục năm sau nữa, ông được truy phong làm ngạc vương, rồi đổi tiên thụy thành Trung Vũ. Người lính nhà nông Thang Âm sau khi chết, được xếp nang hàng với những bậc công thần lớn nhất nhà Tống. Nhưng câu chuyện của những người đã hại ông thì chưa kết thúc tần cối chết năm nhạc phi mất được mười ba năm. Trên giường bệnh, trong phủ tẻ tướng giữa vinh hoa, Cào Tông truy phong ông ta tước vương, ban tiên thụy là Trung Hiến, tức Trung Thành và Hiến Dân. Năm mười năm sau, một đời vua Tống khác tước lại tước vương ấy, đổi tiên thụy thành Mậu Sú, nghĩa là sai lầm và xấu xa. Nhưng lời phản xét nặng nhất không đến từ chiều đỉnh, nó đến từ dân chúng. Tương truyền, dân Hàng Châu căm tần cối, nặn bột thành hình hai vợ chồng ông ta, thả vào chảo dầu mà chiên, gọi là du tạc cối, tức cối chiên dầu. Món ấy về sau làng khắp nơi, và theo một cách giải thích dân gian, chính là chiếc bánh quẩy mà người Việt vẫn ăn sáng mỗi ngày. Đến đời mình, một viên quan cho đúc tượng tần cối, vương thị và vạn sĩ tiết, đặt quỳ trước Mộ Nhạc Phi, về sau thêm Trương Tuấn. Tượng bị người đi qua đánh mòn, phải đúc lại nhiều lần. Bộ tượng sát hiện nay được đúc vào năm 1979. Trước mộ có một đôi câu đối mà gần như ai tới đây cũng đọc. Thanh Sơn hữu hạnh mai trung cốt, Bạch Thiết vô cô chú nịnh thần. Núi xanh có phúc được trôn xương người chung, sắt trắng vô tội bị đúc thành kẻ nịnh. Đời thanh có một vị trạng nguyên họ tần, là người được cho là hậu dệ của tần cối. Đến viếng Mộ Nhạc Phi, ông viết hai câu. Từ sau đời tống, người ta ít ai đặt tên là cối, còn tôi đứng trước mộ này, thẹn vì mang họ tần. Tám trăm năm, bản án không bằng chứng ấy, đã bị chính người đời xử lại, không cần tòa án nào. Nhưng có một cái tên không bị đúc thành tượng quỳ, Cao Tông, chính ông là người phát 12 tấm lệnh bài, người đã nói tướng cầm quân không được bàn việc lập thái tử, người ký tên lên hòa ước xương thần, và theo nhiều sách, người đã ra lệnh cuối cùng. Hậu thế đặt tần cối quỳ trước mộ, vì không thể đặt một hoàng đế quỳ ở đó. Và chính khoảng trông ấy dẫn tới câu hỏi lớn nhất về Nhạc Phi. Nhạc Phi chung với ai? Nhiều đời sau, tôn ông là tấm gương chung quân, chung với vua tới chết. Nhưng nhìn lại cả cuộc đời, người lính thang âm chưa bao giờ chung với một con người. Ông chung với một lời hứa, lấy lại đất đã mất, đón những người bị bắt trở về, giữ cho dân không bị cướp một sợi gai. Khi lệnh vua chung với lời hứa ấy, ông là vị tướng vô địch. Khi lệnh vua đi ngược lại, ông khóc rồi vẫn tuần lệnh, vì ông tin rằng một đạo quân cãi lệnh vua sẽ phá nát chính cái nước mà ông muốn giữ. Đó không phải sự yếu đuối, đó là giới hạn mà ông tự vẽ cho mình. Bì kịch của Nhạc Phi không nằm ở chỗ ông trung thành sai chỗ, nó nằm ở chỗ triều đình mà ông phụng sự không xứng với lòng trung thành ấy. Một triều đình sợ chiến thắng hơn sợ giặc thì sớm muộn sẽ giết người chiến thắng. Và lời thề trên lưng ông tận trung báo quốc cuối cùng vẫn đúng. Ông tận trung và ông báo quốc chỉ là cái quốc ấy 800 năm nay là những người dân vẫn tới Tây Hồ thắp hương cho ông.