TÓM TẮT CUỘC ĐỜI VUA CÀN LONG

Cổ Phong 古風
72 người theo dõi
944 Lượt xem video·3 thg 10, 2026
Càn Long – vị hoàng đế sống thọ nhất và nắm thực quyền lâu nhất trong lịch sử phong kiến Trung Hoa. Cuộc đời ông là một bức tranh đồ sộ, pha trộn giữa những chiến công hiển hách mở mang bờ cõi, sự phồn vinh tột đỉnh của đế quốc, và cả những góc khuất đầy tranh cãi vào những năm tháng xế chiều.
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Chào mừng các bạn đã quay trở lại với Say Sử,
nơi chúng ta cùng nhau bóc tách những câu chuyện lịch sử đầy thang trầm và lôi cuốn.
Hôm nay, chúng ta sẽ cùng ngược dòng thời gian về triều đại nhà Thanh
để bước vào cuộc đời của một trong những vị hoàng đế nổi tiếng nhất,
sống thọ nhất và nắm quyền lực lâu nhất trong lịch sử phong kiến Trung Hoa.
Ái Tân Giác La Hoàng Lịch, tức Thanh Cao Tông,
hay chúng ta vẫn quen gọi là Vua Càng Long.
Cuộc đời ông là một bức tranh đồ sổ, pha trộn giữa những chiến công hiển hách,
sự phôn vinh tột đỉnh của đế quốc và cả những góc khuất đầy tranh cãi.
Không để các bạn chờ lâu thêm nữa,
chúng ta hãy cùng bắt đầu dòng thời gian quay trở về những ngày đầu tiên
khi vị Chân Long Thiên Tử này cất tiếng khóc chào đời.
Mùa thu năm Khang Hy thứ 50, tức năm 1711,
tại xương phòng phía đông của Ung Hòa Cung,
một tiếng khóc trẻ thơ vang lên phá vỡ bầu không khí tỉnh lặng.
Đứa trẻ đó là Ái Tân Giác La Hoàng Lịch,
con trai thứ tư của ung thân vương Dần Chân và cách cách nữ hổ Lộc Thị.
So với những người anh em khác, xuất thân của mẹ Hoàng Lịch không mấy cao quý,
bà chỉ là một trạch nữ hầu hạ trong vương phủ.
Thế nhưng, lịch sử đã chọn đứa trẻ này để gánh vác cả một gian sơn đại thanh
đang bước vào thời kỳ cực thịnh.
Những năm tháng ấu thơ của Hoàng Lịch diễn ra trong bóng tối
của một trong những cuộc chiến vương quyền khốc liệt nhất lịch sử nhà thanh,
sự kiện Cửu Tử Đoạt Đích.
Chính vị Hoàng tử của Khang Hy lao vào một cuộc đấu tranh đẫm máu
để tranh giành ngai vàng.
Cha của Hoàng Lịch là Dần Chân,
bên ngoài luôn tỏ ra không mạng thế sự, tự xưng là thiên hạ đệ nhất nhàng nhân,
nhưng bên trong lại âm thầm tính toán, thu thập thế lực.
Trong hoàn cảnh đó, Hoàng Lịch lớn lên một cách lặng lẽ,
được trèn dũa nghiêm ngặt về cả văn lẫn võ.
Bước ngoặt lớn nhất làm thay đổi hoàn toàn vận mệnh của cậu bé 12 tuổi Hoàng Lịch
diễn ra vào mùa xuân năm 1722.
Khi đó, Khang Hy đế giá lầm viên minh viên để thưởng hoa mẫu đơn
theo lời mời của Dần Chân.
Giữa vườn hoa ngập tràn hương sắc,
Dần Chân khéo léo cho gọi hai đứa con trai
là Hoàng Lịch và Hoàng Trú ra bái kiến Hoàng Tổ Phụ.
Vừa nhìn thấy Hoàng Lịch, ánh mắt của vị hoàng đế dạ cổi
nhưng tinh anh Khang Hy bỗng sáng lên.
Khang Hy vẫy tay gọi,
Đứa trẻ kia, lại đây gần trấm.
Người đã đọc những sách gì đôi?
Hoàng Lịch 12 tuổi, phòng thái đỉnh đạc không chút e dẻ,
quỳ gối giỏng giạc đáp lời.
Tôn Nhi đã thuộc lòng tứ thư,
hiện đang bắt đầu đọc kinh thi và kinh lễ.
Khang Hy mỉm cười, chỉ tay vào một bài phú dài.
Vậy người thử bình giản đoạn này trầm nghe xem.
Hoàng Lịch trôi chảy giải thích từng câu chữ,
giọng nói rành rọt, lý luận sắc bén.
Khang Hy nghe xong vuốt rầu cười lớn.
Tốt, tốt lắm.
Đứa trẻ này phúc tướng, tiền đồ vô lượng.
Giận chân, trầm sẽ đưa nó về hoàng cung,
đích thân trầm sẽ nuôi dạy nó.
Quyết định này của Khang Hy
không chỉ là một đặc ân vô tiền khoáng hậu,
mà còn là một tín hiệu ngầm.
Nhiều sử gia cho rằng chính sự xuất chúng của Hoàng Lịch
đã góp phần không nhỏ giúp Khang Hy quyết định
chọn giận chân làm người kế vị.
Bởi ông nhìn thấy ở đứa cháu nội này,
hình bóng của một minh quân tương lai
có thể kéo dài sự thịnh vượng của Vương Triều.
Trong suốt nửa năm cuối đời của Khang Hy,
Hoàng Lịch chuyển vào cung,
ngày ngày đi theo ung nội.
Cậu bé được Khang Hy đích thân dạy bảo đạo trị quốc,
dạy cách cưới ngựa, bắn cung.
Có một lần đi săn tại Mộc Lan vi trường,
một con gấu đen khổng lồ bất ngờ lao ra.
Trong khi thị vệ còn đang hoảng hốt,
Khang Hy bình tĩnh dương cung bắn gục con gấu,
rồi quay sang nói với Hoàng Lịch.
Hoàng Lịch còn ra bắn bội thêm một mũi tên
để lấy tiếng vỗ mãn hùng.
Nhưng khi Hoàng Lịch vừa cưới ngựa tiến lại gần,
con gấu đột nhiên bật dậy gầm rống.
Cậu bé không hề nao núng,
bình tĩnh giữ chặt dây cương,
không hề bọc lộ sự hoảng loạn.
Khang Hy chứng kiến cảnh đó,
thở vào, gật đầu, nói với phi tần đi cùng.
Đứa trẻ này thật có định lực,
sau này ác làm đơn nhiệp lớn.
Cuối năm 1722, Khang Hy băng hà,
dẫn chân thuận lợi lên ngôi,
lấy niên hiệu là Ung Chính.
Ngay sau khi củng cố ngai vàng,
Ung Chính thấu hiểu sâu sắc nỗi đau cốt nhục tương tàn
từ cuộc chiến đoạt đích của thế hệ mình.
Ông quyết định bãi bỏ chế độ lập thái tử công khai,
thay vào đó là chế độ bí mật lập trữ.
Tại Càng Thanh Cung,
trước mặt các vương công đại thần,
Ung Chính giỏng dạc tuyên bố.
Chẩm này đã viết tên người kế vị và mật chỉ.
Một bản chẩm mang theo bên mình,
một bản niêm phong trong hộp báo,
đặt phía sau bức hoành phi,
chính đại quang minh.
Chừng nào chẩm băng hà,
các khanh mới được mở ra đối chiếu.
Kẻ nào dám tự ý giờn ngó,
chém không tha.
Dù mật chỉ đã được giấu kính,
nhưng cả trường định đều ngầm hiểu.
Cái tên nằm trong chiếc hộp báo kia,
không ai khác,
chính là Hoàng Tứ Tử Hoàng Lịch.
Từ đây, Hoàng Lịch chính thức được đào tạo
như một Hoàng Thái Tử.
Úng Chính phòng cho ông làm Bảo Thân Vương,
giao cho ông tham gia vào các công việc
trọng đại của trường định.
Hoàng Lịch bắt đầu tiếp xúc với các tấu chương,
làm quen với cách thức quản lý
một bộ máy quang lưu khổng lồ,
đồng thời nhận thức được sự nghiêm khắc
và quyết đoán trong cách trị quốc của cha mình.
Năm 1727,
khi Hoàng Lịch 16 tuổi,
Úng Chính đích thân chọn con gái
của Sát Cáp Nhĩ, Tổng Quản Lý Vinh Bảo
là Nữ Hổ Lọc Phú Sát Thị,
làm đích phúc tấn cho con trai.
Đây là một cuộc không nhân
mang đậm màu sắc chính trị,
nhưng lại mở ra một tình yêu sâu đậm hiếm có
trong chốn đế vương,
điều mà chúng ta sẽ thấy rõ ảnh hưởng của nó
trong những năm tháng sau này của Càng Long.
Phú Sát Thị hiền thuộc, giãn dị,
luôn ở bên cạnh Hoàng Lịch,
cùng ông trải qua những năm tháng
rèn luyện gian khổ dưới triệu Úng Chính.
13 năm trị vị của Úng Chính
là 13 năm trự định nhà Thanh
liên tục diễn ra những cuộc thanh trừng
đậm máu, những cải cách hà khắc
để dọn dẹp bộ máy tham nhũng
từ cuối thời khang hy.
Hoàng Lịch chứng kiến tất cả.
Ông học được sự quyết đoán của cha,
nhưng cũng nhận ra rằng sự khắc nhiệt
tột độ của Úng Chính đang khiến
quang lại bất mãn, bá tánh lo âu.
Úng Chính từng gọi Hoàng Lịch
vào thư phòng.
Giọng nói trầm ấm nhưng đầy uy quyền.
Hoàng Lịch, con nhìn xem.
Thế giới ngoài kia rộng lớn,
nhưng gian sơn ta
mới là thứ con phải dùng cả đời
để giữ gìn.
Trầm làm kẻ ác, trầm đắc tội với cả
thiên hạ để làm đầy quốc khố
là để dọn đường cho con.
Sau này con lên ngôi, hãy thi ân,
hãy làm một vị vua nhân tử.
Ân uy tịnh thi,
đó mới là đạo trị quốc.
Những lời căng dặn đó
đã khắc sâu vào tâm trí vị thân vương
trẻ tuổi, định hình nên
tư tưởng trị quốc khoang nghiêm
tương tế của ông sau này.
Tháng 8 nằm ùn chính thứ 13,
tức năm 1735.
ùn chính hoàng đế đột một
băng hà tại viên minh viên
do lao lực quá sức,
thọ 58 tuổi.
Cả kinh thành chìm trong sự bàn hoàng
và tan tóc. Đêm đó,
trong không khí tỉnh lặng đến nghẹt thở
của càng thanh cung, lưỡng triều
lão thần Trưng Đình Ngọc và Ngạc Nhĩ Thái
bước tới.
Trước sự chứng kiến của các tông thất
và đại thần trọng thần, Trưng Đình Ngọc
rung rung vương tay lấy chiếc hợp báo
từ sau bức hoành phi chính đại
quang minh. Chiếc hợp được mở ra,
mật chỉ bên trong được
đối chiếu khớp hoàn toàn với mật chỉ
mang theo bên mình của tiên đế.
Giữa đại điện, Trưng Đình Ngọc
mở tờ chiếu thư ố vàng,
giỏng giạc, cất tiếng đọc.
Hoàng tứ tử hoàng lịch,
nhân phẩm quý trọng, sâu sắc
khoan hòa, thâm kham đại dụng,
này truyền ngôi hoàng đế.
Hoàng lịch lúc này
25 tuổi, thân mặc áo tan
quy sập xuống giữa đại điện
nhận chỉ. Một tháng sau,
ông chính thức làm lễ đăng cơ
tại Thái Hòa Điện, lấy niên hiệu
là Càng Long, với ý nghĩa
là sự thịnh vượng được trời cao
soi sáng. Kỷ nguyên của Càng Long
chính thức bắt đầu.
Chàng thanh niên 25 tuổi bước lên
Ngai Vàng, tiếp quản một đế quốc
khùng mạnh, quốc khố sùng túc
do cha để lại, nhưng đồng thời
cũng phải đối mặt với một triều đình chia rẽ
bởi các phe phái và những mầm
móng bất ổn nơi biên cương.
Mọi ánh mắt đều đổ dồn
về vị tân đế. Liệu Càng Long
sẽ giữ vững sự nghiêm ngặt của ung chính
hay sẽ quay lại sự
nới lỏng của khang hy?
Những bước đi đầu tiên của ông trên bàn cờ
chính trị vĩ đại này sẽ quyết định
vận mệnh của cả vương triều.
Ngay khi vừa nắm lấy hoàng quyền,
Càng Long đã cho thấy mình
không chỉ là một vị vua được hưởng sẵn
từ di sản của cha ông, mà còn
là một nhà chính trị cực kỳ lão luyện
và tinh tế. Những ngày đầu tiên
tại vị, việc đầu tiên Càng Long
làm không phải là phô trương thanh thế,
mà là xoa dịu những vết thương
chính trị vẫn còn rỉ máu
từ thời ung chính. Ông thấu hiểu
rằng sự hà khắc của cha mình
tuy làm đầy quốc khố, nhưng lại
khiến cả bá quan, văn võ lẫn
tông thất hoàng gia luôn sống
trong nơm nấp lo sợ. Bằng
một nước cờ cao tay, Càng Long
ban chiếu ân xá cho những người chú từng
tử thù của cha mình trong sự kiện
cữ tử đoạt đích, khôi phục lại
tông thất cho họ. Ngồi
trên ngai vàng, nhìn xuống những vị
đại thần đang cúi đầu khép nép,
Càng Long cất giọng ôn hòa, nhưng
không kém phần uy lực.
Tiền đế dốc lòng vì nước,
pháp luật nghiêm minh để chấn chỉnh
kỹ cường. Trẫm này nối
ngồi, thiết nghĩ việc trị quốc
đạo lý nằm ở chỗ khoan nghiêm
tương tế, ân uy tịnh thi.
Từ nay, Phạm là án
củ có phần oan khuất hoặc quá
mức hạ khắc, trẫm đều cho xét lại.
Bên cạnh việc
xoa dịu nội bộ, Càng Long lập tức
bắt tay vào việc cân bằng quyền lực trong triều.
Triều đình lúc bấy giờ bị
chia rẽ bởi hai thế lực lớn.
Phe Mãng Châu do Ngạc Nhĩ Thái
đứng đầu và Phe Hán Thần
do Trân Định Ngọc dẫn dắt.
Thay vì nghiêng về một bên hay ra tay tiêu diệt,
Càng Long sử dụng thuật
Đế Vương Tâm Thuật một cách hoàn hảo.
Ông liên tục ban thưởng,
đệ bạc người của cả hai phe
nhưng đồng thời cũng ngầm gieo rắc sự cạnh tranh
để họ tự kiềm chế lẫn nhau,
khiến cả hai thế lực này
cuối cùng đều phải tuyệt đối trung thành
và phù thuộc vào hoàn quyền.
Nhờ sự ổn định chính trị vững chắc này,
nền kinh tế Đại Thanh
bước vào giai đoạn thăng hoa tột đỉnh.
Dân số tăng vọt,
nông nghiệp phát triển, lãnh thổ được mở rộng.
Người đời sau gọi đây là
đỉnh cao của thời kỳ, khang càng
thịnh thế.
Thế nhưng,
đằng sau sự hào nhoán của một vương triều phụng binh,
Cạn Long cũng là một vị vua
vô cùng độc đoán trong việc kiểm soát tư tưởng.
Dù tỏ ra rộng lượng
trong các chính sách kinh tế và hành chính,
ông lại vung thanh gươm tàn khốc
nhắm vào giới sĩ phu người Hán
thông qua các vụ
văn tự ngục.
Bất kỳ một bài thơ,
một cuốn sách nào có từ ngữ bị nghi ngờ
là nhớ thương tiền triều nhà Minh
hay xúi dục phản thanh,
tác giả và cả gia tộc
đều phải chịu cảnh chém đầu, lưu đài.
Cạn Long muốn nhổ tận gốc rễ
mọi mầm mống phản loạn,
đảm bảo gian sơn của người Mãng Châu
mãi mãi vững bền.
Trong suốt 13 năm đầu trị vi,
Cạn Long luôn thể hiện hình ảnh
một Minh quân điềm tỉnh, sáng suốt
và khoan dung. Nhưng ít ai biết rằng
mỏ nèo giữ cho tâm hồn vị hoàng đế này
được bình yên giữa những
dông bão chính trị chính là
người vợ kết tóc xe tơ,
Hiếu Hiền Tuần,
hoàng hậu Phú Xác Thị.
Bà không chỉ là một bậc quốc mẫu hiền thụt
cai quản hậu cung êm ấm
để Cạn Long yên tâm việc triều chính,
mà còn là người tri kỷ duy nhất
thấu hiểu những tâm tư sâu kính
của ông. Tình yêu của họ
là một nốt trầm tuyệt đẹp
giữa chốn hoàng cung lặng lẽo.
Thế nhưng, số phận dường như
luôn muốn treo đùa những kẻ đứng trên
đỉnh cao quyền lực. Bất hạnh
liên tiếp dán xuống khi hai vị hoàng tử
do Phú Xác hoàng hậu hạ sinh,
những người được Cạn Long bí mật
lập làm thái tử đều lần lượt
qua đời khi còn quá nhỏ.
Nỗi đau mất con đã vắt kiệt
sức lực và tinh thần của hoàng hậu.
Năm Cạn Long thứ 13,
tức năm 1748,
để giúp hoàng hậu khuây khỏa,
Cạn Long tổ chức một chuyến
tuần du phía đông đến tế nam
Sơn Đông. Nào ngờ
chuyến đi này lại là chuyến đi định mệnh.
Trên đường trở về,
sức khỏe của hoàng hậu chuyển biến
xấu đột ngột. Trên chiếc thuyền
rồng đậu tại Đức Châu, trong bầu
không khí ảm đạm, Phú Xác
hoàng hậu với khuôn mặt nhợt nhạt,
hơi thở thòi thớp, nắm chặt
lấy tay Cạn Long, thều thào nói.
Thần thiếp theo
hoàng thượng Đông Tuần, vũ
muốn chia sẻ nỗi vất vả.
Ngờ đau, bệnh cũ tái phát,
không thể cùng người đi tiếp.
Chỉ mong hoàng thượng bảo trọng
long thể, đừng vì thiếp
mà bi thương làm lỡ việt nước
để thiếp ra đi
được thanh thản.
Cạn Long, vị thiên tử quyền uy
tột đỉnh, lúc này cũng chỉ là
một người đàn ông bất lực, rời
nước mắt nhìn người vợ yêu thương nhất
chúc hơi thở cuối cùng ở tuổi
36.
Cái chết của Phú Xác hoàng hậu
không chỉ là một bi kịch cá nhân, mà còn
là một cơn địa chấn làm thay đổi
hoàn toàn cục diện triều đình nhà Thanh.
Nỗi đau đớn tột cùng
đã biến một Cạn Long khoan hòa
trở thành một con người đa nghi
nóng lẫy và vô cùng tàn nhẫn.
Năm Cạn Long thứ 13
trở thành một năm đẫm máu
đối với quan lại Đại Thanh.
Chàng hoàng đế mất vợ, bắt đầu
xôi mối từng hành động, từng lời nói
của các đại thần trong thời gian quốc tàng.
Có những quan viên chỉ vì lỡ
cạo đầu gọt tóc sớm hơn quy định
vài ngày mà bị cách chức, tống giam,
thậm chí bàn cho chỗ chết.
Hai vị hoàng tử
là Vĩnh Hoàng và Vĩnh Chương
vì trong tăng lễ mẹ đích
không tỏ ra đủ đau buồn khóc lóc
đã bị Cạn Long mắng chửi thậm tệ
ngay giữa điện.
Các người thân là hoàng tử
thấy hoàng hậu băng hà mà mặc mũi trờ tráo
không có chút bi ai.
Kẻ bất hiếu như vậy chẳng tuyên bố
tuyệt đối không bao giờ truyền ngô cho các người.
Lời nói mắng mỏ ấy
đã trực tiếp kết liễu tương lai chính trị
và dồn hai vị hoàng tử
và con đường ưu ức đến chết.
Hàng loạt quang lớn nhỏ
ngã ngựa, cả triều đình
sống trong sự khiếp đảm trước cơn thịnh nộ
không đáy của hoàng đế.
Sau cơn chấn động năm Cạn Long thứ 13
Vương Triều dần lấy lại quỹ đạo
nhưng vị hoàng đế năm xưa
đã thật sự lột xác.
Cạn Long bước vào giai đoạn
trung niên với một khao khát mảnh liệt
hơn bao giờ hết.
Vương tới sự vĩ đại tuyệt đối
lưu dân thiên cổ như một vị thập toàn
lão nhân.
Ông bắt đầu hướng ánh mắt
tham vọng của mình ra khỏi những bức tường
tự cấm thành, nhìn về những vùng
biên cương xa xôi đầy bão cát
và cả những vùng đất trù phú
phương nam nước biết non xanh.
Sau khi bóng đèn
của tàn lễ đi qua, Cạn Long
bước vào độ tuổi trung nghiên với một nguồn
năng lượng và tham vọng vĩ đại.
Ông không chỉ muốn là một người dình
giữ cơ nghiệp của Khang Hy và Ung Chính
mà còn khao khát vượt qua họ
để trở thành vị hoàng đế vĩ đại nhất
từ trước đến nay.
Ánh mắt của vị thiên tử bắt đầu vượt ra
khỏi vạn lý trường thành, hướng về
những vùng thảo nguyên bao la và sa mạc
khắc nghiệt ở phía Tây Bắc.
Đó là vùng đất của bộ tộc Chuẩn Cát Nhĩ
một cái gai trong mắt nhà Thanh
đã tồn tại suốt từ thời Khang Hy
qua đến Ung Chính
mà vẫn chưa thể nhổ bỏ tầng gốc.
Năm 1755,
chếp lấy cơ hội
nội bộ Chuẩn Cát Nhĩ lục đục,
Cạn Long quyết định xuất binh.
Đứng trên đài cao tại giáo trường
trước hàng vạn tướng sĩ bừng bừng xác khí,
Cạn Long giỏng dạc
truyền lệnh cho đại tướng quân.
Họa Chuẩn Cát Nhĩ đã kéo dài
hàng thập kỷ, khiến Biên Cường
chưa một ngày yên ả.
Lần này, Trẩm quyết tâm dốc cạn quốc khố
cũng phải sang phẳng sao huyệt của chúng.
Các Khành nghe cho kỹ,
trận chiến này chỉ tiến không lùi,
không bình định được tay vực,
tuyệt đối không được thu binh.
Dưới ý chí sắc đá
của Hoàng Đế, Đại quân Nhà Thanh
ảo ạc tiến về phía Tây.
Dù gặp phải vô vàng khó khăn về thời tiết,
lương thảo và sự phản kháng mảnh liệt,
nhưng với sức mạnh quân sự vượt trội,
quân Thanh cuối cùng
đã tiêu diệt hoàn toàn thế lực
Truẩn Cát Nhĩ.
Không dừng lại ở đó, Cạn Long
tiếp tục xua quân dẹp loạn hồi bộ,
xác nhập vùng đất rộng lớn hơn 1.900.000 dặm vuông
vào bản đồ Đại Thanh
và đặt tên cho vùng đất
mới này là Tân Cương,
nghĩa là vùng cương vực mới.
Chiến công hiện hách này
đã đưa lãnh thổ Nhà Thanh
đạt đến mức rộng lớn chưa từng có trong lịch sử,
bao trùm cả một vùng Đông Á mền mông.
Thanh tựu vĩ đại ấy
khiến Cạn Long vô cùng tự mãn.
Ông tự phong cho mình danh sưng
Thập Toàn Lão Nhân,
ghi dấu ấn 10 chiến công quân sự
lớn lào nhất trong đời để lưu truyền
thiên cổ.
Cũng chính từ vùng đất Tân Cương này,
một trong những phi tầng huyền thoại nhất
của Cạn Long đã nhập cung,
đó chính là Dung Phi,
hay dân gian vẫn thường gọi là Hương Phi,
người mang trên mình mùi hương
dịu ngọt, mê đắm lòng người,
trở thành một biểu tượng
của sự hòa hợp xác tộc chốn hậu cung.
Khi Biên Cương đã dẹp yên,
quốc khố tràn đầy
nhờ sự phát triển mạnh mẽ của thương nghiệp
và nông nghiệp, Cạn Long bắt đầu
nghĩ đến việc tuần du thiên hạ.
Trong suốt thời gian trị vị của mình,
ông đã thực hiện 6 chướng đi
về phương Nam, được lịch sử gọi là
Lục Hạ Giang Nam.
Bên ngoài, Cạn Long
tuyên bố mục đích của những chướng đi này
là để đồng đốc việc trị thủy
sông Hoàng Hà, củng cố đê điều,
phong sát quan lại và
thấu hiểu cuộc sống của Bá Tánh.
Khi có đại thần dân sớ
can ngăn vì lo ngại chi phí
chuyến đi quá tốn kém, Cạn Long
liện đập tay xuống bàn, lớn tiếng trách cứ.
Trẫm 5 tuần
là để trị thủy dòng Hoàng Hà,
bảo vệ sinh mạng hàng vạn Bá Tánh,
củng cố căn cơ của Giang Sơn.
Há phải vì thú vui
ngoạn thủy du Sơn của cá nhân.
Giang Nam là kho lúa của Đại Thanh,
thiên hạ Thái Bình hay không
đều nhờ cá vào đó.
Trẫm không đích thân bị xem xét
thì làm sao yên lòng.
Tuy nhiên, trên thực tế,
những chuyến tuần du này xa hoa
và tốn kém đến mức khó tình.
Mỗi lần Hoàng đế xuất hành,
đoàn tùy tùng kéo dài hàng giảm,
bao gồm Hoàng Thái Hậu,
hàng trăm phi tầng, Vương Công Đại Thần
và hàng chục vạn binh lính hậu giá.
Dọc con đường
từ Kinh Thành xuống Giang Nam,
các quan lại địa phương phải xây dựng
hàng chục hành cung tráng lễ,
chuẩn bị sân hào hải vị
từ khắp nơi đổ về để nghênh đón thánh giá.
Dòng kênh đào Đại Vận Hà
tấp nập thuyền rồng uy nghi,
cờ xí rợp trời,
chiền trống vang vọng cả một khúc sông.
Càng lòng mãi mê
thưởng ngoạn cảnh sát non nước hữu tình
của Hàng Châu, Tô Châu,
thưởng thức những điệu múa, lời ca ngọt ngào
của mỹ nữ Giang Nam.
Dù những chuyến đi này
quá thật có giúp giải quyết một số vấn đề trị thủy,
nhưng hệ lụy nó để lại
là vô cùng to lớn.
Tiền bạc trong quốc khố cứ thế
đội nón ra đi, quan lại địa phương
nhân cơ hội bòn rút,
vờ vét củ cải của dân chúng để phục vụ Hoàng đế,
vô tình gieo rắc
những mầm móng oán hận âm ỉ trong dân gian.
Giữa bức tranh phồng hoa tột đỉnh
của những chuyến đi Nam tuần ấy,
một bi kịch chấn động
chốn thăm cung đã xảy ra,
đánh dấu sự sập đổ của một gia tộc
và để lại một vết nhơ không thể xóa nhòa
trong cuộc đời tình cảm của Càng Long.
Đó là câu chuyện về
kế Hoàng hậu Na Lạp Thị.
Sau khi phú sát Hoàng hậu
qua đời dưới sự thúc ép của
Sùng Khánh Hoàng Thái Hậu,
Càng Long đã lập Nhàng Phi Na Lạp Thị
làm Hoàng hậu kế nhiệm.
Bà là một người phụ nữ đoan trang,
nghiêm cẩn, đã sinh cho Hoàng đế
hai người con trai và quản lý hậu cung
đâu ra đấy.
Thế nhưng trong sâu thẳm trái tim Càng Long,
hình bóng của phú sát Hoàng hậu
quá lớn, khiến Na Lạp Thị
dù cố gắng đến đâu cũng chỉ nhận lại
sự tôn trọng nhạt nhòa chứ không
phải là tình yêu đích thực.
Đỉnh điểm của bi kịch diễn ra
vào năm 1765
trong chuyến Nam tuần lần thứ tư.
Khi đoạn thuyền rồng dừng lại tại Hàng Châu,
khung cảnh bên ngoài vẫn ca vũ
thăng bình, nhưng bên trong ngự thuyền
của Hoàng hậu, một cuộc cãi vã
nảy lửa và bí ẩn chưa từng có
đã nổ ra giữa đế và hậu.
Không ai biết chính xác
Càng Long đã làm gì,
có thể là ông muốn đưa một mỹ nữ
gian nam nào đó vào cung,
hoặc có thể là một sự dồn nén tuổi hờn
suốt hàng chục năm của Hoàng hậu
đã đến lúc bùng nổ.
Trong cơn phẫn ước tột cung,
Na Lạp Thị cầm lấy cây kéo,
hướng về phía Hoàng đế
với đôi mắt đỏ ngầu ngấn nước,
giọng nói nghẹn ngào nhưng đầy cường quyết.
30 năm phu thê,
trong mắt Hoàng thượng,
thần thiếp mãi mãi chỉ là một cây bóng
không hơn không kém.
Hôm nay, thần thiếp cắt đi mái tóc này
coi như đoạn tuyệt ân tình,
cắt đứt duyên nợ với người,
với cả cây trốn Hoàng cung lạnh lẽo này.
Nói rồi,
bà nhát kéo cắt phăng mái tóc của mình.
Hành động này như một gáo nước lặn
tát thẳng vào mặt Càng Long.
Trong truyền thống của người Mãng Châu,
việc phụ nữ tự ý cắt tóc
là một đại kỵ vô cùng nghiêm trọng,
chỉ được làm khi có quốc tang
của Hoàng đế hoặc Thái hậu.
Cắt tóc trước mặt Hoàng đế,
chẳng khác nào đang nguyền rũa ông chết sớm.
Cân thịnh nộ của Càng Long
bùng lên dữ dội,
ông chỉ thẳng mặt Na Lạp Thị, rầm lên giận dữ.
Đốc Phú,
nạn thân là quốc máu,
lại dám phạm vào đại kỵ cấm kỵ nhất
của Mãng Châu ta, nạn biến rồi.
Người đâu, ngay lập tức đưa nạn ta
về kinh thành, bế mồm tư quá.
Từ nay trở đi,
chẳng muốn nhìn thấy mặt nạn ta nữa.
Kế Hoàng hậu lập tức bị áp giải
về tử cấm thành bằng đường thủy.
Càng Long sau đó ra lệnh
thu hồi toàn bộ kim sách,
kim bão của Hoàng hậu,
dán bà xuống sống trong cảnh giam lỏng
với đại ngộ chỉ bằng một vị thường tài
thấp kém nhất.
Một năm sau, Na Lạp Thị
qua đời trong ước hận và cô độc.
Càng Long tuyệt tình đến mức
chỉ cho tổ chức tăng lễ của bà
ngang bằng với một vị Hoàng quý phi,
không ban thủy hiệu,
không cho hợp táng trong địa lăng của mình.
Miễn bà thành vị Hoàng hậu
duy nhất trong lịch sử nhà Thanh,
không có thủy hiệu và bị xóa sạch
dấu vết khỏi các bức tranh chân dung Hoàng gia.
Sự kiện kế Hoàng hậu
cắt tóc không chỉ là
một vết thương trong da đạo,
mà nó còn là một tín hiệu cho thấy
sự chuyên quyền và độc đoán
của Càng Long đã lên tới đỉnh điểm.
Không một ai dám trái ý ông,
không một ai dám can ngăn
những thú vui xa xỉ hay những quyết định
hà khắc của ông.
Vương triệu đại thanh dưới bàn tay Càng Long
tưởng chừng như một cổ xe ngựa
nạm vàng đang lao đi
với tốc độ chóng mặt trên con đường
rải rác những đồng tiền vàng lấp lắng.
Nhưng không ai nhận ra rằng
những trục xe đã bắt đầu rạn nứt.
Khi Càng Long
bước vào độ tuổi lục tuần,
bánh xe lịch sử bắt đầu lăng
vào những khúc cua tầm tối.
Sự nhảy bén, anh minh của vị minh quân thổ nào
dần bị che mở bởi thói kiêu ngạo,
sự tự mãn
và đặc biệt là sự ý lại
vào một súng thần đã đi vào lịch sử
như một đệ nhất tham quan,
Hòa Thân.
Hòa Thân xuất thân từ một gia tộc Mãng Châu
xa xúc, mù cô cha mẹ từ nhỏ
và phải chịu nhiều tủi nhục.
Khởi đầu sự nghiệp y chỉ là
một thị vệ khiên kiệu nho nhỏ
trong từ Cấm Thành.
Nhưng vận mệnh đã mỉm cười với con người đầy tham vọng này
trong một lần Càng Long
đang ngồi trên kiệu ngữ.
Hôm đó, hoàng đế đang đọc một bản tấu chương
báo cáo về một vụ án tham nhũng
phức tạp ở địa phương.
Bèn buôn lời than thở và một câu trích dẫn
trong sách luận ngữ.
Ngũ ý trách móc quang lại làm càng,
không ai dám tố cáo.
Giữa lúc các thị vệ và thái giám xung quanh
còn đang ngờ ngát, không hiểu hoàng thượng
nói gì. Một giọng nói rành rọt
cất lên từ phía người khiên kiệu.
Hổ báo sổ chuồng,
ngọc rùa nức hỏng trong tráp,
đó là lỗi của người canh giữ.
Càng Long
giật mình vén dèm kiệu,
nhìn xuống người thanh niên có tướng mạo khui ngô,
ánh mắt lanh lợi.
Hoàng đế hỏi,
kẻ nào vừa lên tiếng, người cũng đọc
tứ thư ngũ kinh sao?
Hòa thân lập tức quỳ gối, dập đầu đáp.
Nô tài là thị vệ
hòa thân. Nô tài thổi nhỏ
có được đọc qua chút sách thánh hiền.
Nghe hoàng thượng thang phiền,
nhất thời lỡ miệng, mong hoàng thượng
thứ tội.
Sự thông minh, đối đáp trôi chảy
và vẻ ngoài sáng sủa của hòa thân
ngay lập tức ghi điểm tuyệt đối
trong mắt vị hoàng đế già.
Từ bước điểm đó, con đường quang lộ
của hòa thân thăng tiếng như diệu gặp gió.
Chỉ trong vòng vài năm ngắn ngũi,
từ một thị vệ hạng ba,
hòa thân được thăng lên hàng loạt
chức vụ quan trọng bậc nhất triều đình
nắm giữ cả quân quyền,
tài chính lẫn nhân sự.
Hòa thân không chỉ thông minh,
giỏi ngoại ngữ khi thông thạo
cả tiếng mãn, hán, mông cổ,
Tây Tạng mà còn là một thiên tài
trong việc nắm bắt tâm lý.
Càng lông càng về già càng
thích sự phô trương, xa xỉ,
thích nghe những lời ca tụng
và không muốn nhìn thấy quốc khố cạn kiệt
vì những thú vui của mình.
Thấu hiểu điều đó, hòa thân
liền sáng chế ra chế độ nghị tội ngân.
Theo đó,
quang lại phạm tội từ tham nhũng
đến làm sai phép tắc,
đều có thể nập một khoản tiền lớn để chụt tội.
Số tiền này không đưa vào quốc khố
mà chảy thẳng vào nội vụ phủ,
trở thành chiếc túi tiền riêng
để hoàng đế tha hồ chi tiêu
cho việc xây dựng cung điện,
tổ chức yến tiệc và tuần du.
Có lần, càng lông
cháu mày phiền não nói với hòa thân.
Trậm muốn tổ chức lễ mừng thọ
bát tuần thật linh định.
Nhưng các quang trong bộ hộ
cứ liên tục thang thở quốc khố dạo này
thu không đủ chi,
liên tục dần sớ càng ngăn.
Thật khiến Trậm mất hết thưởng thú.
Hòa thân mỉm cười sảo quyệt,
chắp tay cuối người đáp.
Hoàng thượng cứ yên tâm,
chuyện bạc tiền xin cứ
giao hết cho nô tài lo liệu.
Nô tài cam đoan quốc khố
không mất một đồng,
mà bá quang văn võ khắp nơi
sẽ tự nguyện dân lên cuốn món vật lạ
vàng bạc châu báu
để làm vui lòng hoàng thượng.
Quả đúng như lời hứa,
hòa thân dùng quyền lực ép buộc
gửi ý quang lại khắp nơi
dân lễ vật, thu về số tài sản
khổng lồ. Càng lòng
có tiền tiêu xài xả láng,
càng thêm sụn ái hòa thân,
coi y như cánh tay mặt không thể thiếu.
Lợi dụng sự dung túng đó,
hòa thân công khai kết bè
kéo cánh, tham ô nhận hối lộ
với mức độ chưa từng có trong lịch sử.
Cả triệu đình Đại Thanh
chìm trong một bầu không khí tham nhũng
hũ bại từ trên xuống dưới,
bách tính lầm thang.
Mâu thuẫn xã hội bị đẩy lên đến đỉnh điểm,
tạo tiền đề cho hàng loạt
cuộc khởi nghĩa nông dân, như khởi nghĩa
Bạch Liên Giáo, bùng nổ ngay trong những
năm cuối đời Càng Long.
Giữa lúc bộ máy chính quyền bên trong
đang mục nát bởi nạn tham nhũng,
thì ở bên ngoài, thế giới đang
trải qua những biến đổi lòng trời lỡ đất.
Cuộc các mạng công nghiệp
đang diễn ra sôi nổi tại châu Âu,
đưa các nước phương Tây bước vào kỷ nguyên
của máy móc và tàu thép.
Năm 1793,
nhân dịp sinh nhật lần thứ 83
của Càng Long, đế quốc Anh,
cường quốc số một thế giới lúc bấy giờ
đã cử phái đoàn do bá tước
McCartney dẫn đầu đến Trung Hoa.
Bề ngoài là để chút thọ,
nhưng mục đích thực sự
của nước Anh là thiết lập
quan hệ ngoại giao, mở rộng thương mại
và đàm phán mở thêm các cảng biển.
Phái đoàn mang theo
vô số quà tặng là những thành tựu
khoa học kỹ thuật tiên tiến nhất
thời bấy giờ. Kính viễn vọng,
đồng hồ cơ khí, súng trường hiện đại,
mô hình tàu chiến trang bị
đại bác và cả một chiếc
khinh khí cầu.
Thế nhưng cuộc gặp gỡ mang tính bước ngoặt này
lại bắt đầu bằng một cuộc đụng độ
nảy lửa về mặt nhi thức.
Khi phái đoàn đến nhiệt hà,
nơi Càng Long đang nghỉ ngơi,
các quan lại nhà Thanh yêu cầu
McCartney phải thực hiện nghi lễ
tam quỳ cửu khấu, tức là
ba lần quỳ, chính lần dạp đầu
sát đất trước Hoàng đế.
McCartney kiên quyết từ chối.
Ông đứng thẳng người, đáp lại vị
quan nghênh tiếp nhà Thanh.
Ta là sứ thần của Đại Anh quốc,
đại diện cho một quốc vương có chủ quyền.
Ta có thể quỳ một chân
và hôn tay Hoàng đế các ngài như cách
ta làm với quốc vương của ta,
nhưng tuyệt đối không dạp đầu hèn mọn
như một chứ hầu.
Lời tùy chối này khiến Càng Long
vô cùng tức giận. Trong suy nghĩ
của vị Hoàng đế tự xưng là thiên tử,
mọi quốc gia trên thế giới đều
chỉ là phiên thuộc mong mũi,
việc không chịu dạp đầu là sự xúc phạm gây gớm.
Dù sau đó hai bên đã
thỏa hiệp bằng việc McCartney
chỉ quỳ một chân, nhưng ấn tượng xấu
đã ăn sâu vào tâm trí Càng Long.
Khi bước vào liệu bạc lộng lẫy
gặp Hoàng đế, phái đoàn Anh
dân lên những món quà khoa học kỹ thuật
với hy vọng khiến nhà thanh trầm trồ.
Ngược lại, Càng Long
chỉ liếc nhìn những cổ đại bác và đồng hồ
tương xảo với ánh mắt làm nhạc.
Ông ra lệnh cho các đại thần
mang những thứ đó cất vào kho tàng
coi như đồ chơi mua vui.
Trước những đề nghị mở cửa giao thương
của McCartney, Càng Long
thẳng thường bác bỏ. Ông cho người
soạn một bức thư gửi cho vua George
III của nước Anh với những lời lẽ
cao ngạo vang vọng mãi trong lịch sử.
Thiên triều ta
sản vật phong phú, không thiếu
thứ gì, vốn không cần phải trao đổi
hàng hóa với những kẻ màng dì phương xa.
Lưỡng quốc cách trở
đại dương, văn hóa khác biệt,
các người không cần phải cử sứ thần
đến đây nữa.
Lá thư đó cùng với thái độ khép kính
bảo thủ của Càng Long
đã tự tay đóng sập cánh cửa giao lưu
giữa Trung Quốc và thế giới phương Tây.
Vì Hoàng đế già cả
chìm đắm trong giấc mộng của Khang Càng
thành thế, không hề hay biết rằng
những món đồ chơi
mà ông vứt bỏ vào kho kia
chưa đầy nửa thế kỷ sau sẽ biến thành
những hạm đội tàu pháo và đạn pháo
xuyên thụng cánh cửa Đại Thanh
trong cuộc chiến tranh thuốc viện.
Sự tự mãn của Càng Long
đã khiến cả một dân tộc
bỏ lỡ chuyến tàu hiện đại hóa,
đẩy Trung Hoa vào gần một thế kỷ rưỡi
tuổi nhục dí gót dày của các cường quốc.
Những năm tháng
xế chiều của Càng Long
là một sự pha trộn giữa đỉnh cao
của sự tôn sùng cá nhân
và sự một rũng từ bên trong nền móng vương chiều.
Khi sức khỏe dần suy yếu,
Càng Long bắt đầu nghĩ đến
lời thề năm xưa.
Khi mới lên ngôi, ông từng đến thiên đàng
thề với trời đất rằng
nếu được phù hộ sống thọ,
ông sẽ không bao giờ tại vị lâu hơn
61 năm trị vị của Hoàng Tổ phụ Khang Hy
để tỏ lòng tôn kính.
Giờ đây,
năm Càng Long thứ 60 đang đến gần.
Vị Hoàng đế say mê quyền lực
sẽ thực hiện lời thề đó như thế nào?
Liệu ông có thật sự buông bỏ
ngay vàng hay sẽ tìm một cách thức khác
để tiếp tục thao túng
Giang Sơn Đại Thanh từ phía sau bức chém?
Và số phận
của đệ nhất tham quan Hòa Thân
sẽ ra sao khi người bảo hộ
lớn nhất của y nhắm mắt xuôi tay?
Năm 1795
khi đã bước sang tuổi 85,
Càng Long quyết định thực hiện lời thề
ở thiên đàng là không trị vị
lâu hơn 61 năm
của Hoàng Tổ phụ Khang Hy
Trước mặt hoàng tộc
và bá quang vang võ,
ông Giỏng Giạc tuyên bố
Trẩm năm xưa từng thề trước thiên địa
nếu tại vị đủ 60 năm
sẽ nhường ngôi
tuyệt đối không dám vượt quá tổ tông
Nay Trẩm truyền ngôi cho thập ngũ
A-ca ngun diễm,
lui về làm Thái Thượng Hoàng
Tuy nhiên, phạm là việc quân quốc trọng sự
tầng đế vẫn phải lắng nghe
Trẩm răng dậy
Tháng Giềng năm 1796
ngun diễm lần ngôi
lấy niên hiệu là Gia Khánh
Thế nhưng ngai vàng của Gia Khánh
chỉ là hư danh
mọi ngọc tỷ và quyền quyết định cao nhất
vẫn nằm gọn trong tay vị Thái Thượng Hoàng
đa ngự tại Ninh Thọ Cung
Lúc này Càng Long
ngày một già yếu, nói năng lầm bầm
không rõ tiếng, cả triều đình chỉ có
duy nhất hòa thân là hiểu được
khẩu hình của ông
Lợi dụng điều này, hòa thân tự ý
nhào nặng thánh chỉ
che rợp các bầu trời đại thanh
và được người đời ngầm gọi là
nhị hoàng đế
Hoàng đế Gia Khánh chứng kiến tất cả
nhưng chỉ biết cắn răng nhẫn nhịn
khẽ dặn dò tâm phúc
Các Khanh đừng manh động
hiện nay Thái Thượng Hoàng vẫn đang còn
động đến hòa thân là chọc giận người
cứ nhẫn nhịn đợi thời cơ
Thời cơ ấy cuối cùng cũng đến
Ngày mùng 3 tháng Giêng
năm 1799
Càng Long Băng Hà
thọ 89 tuổi
chính thức khép lại cuộc đời của vị vua
sống thọ nhất và nắm thực quyền
lâu nhất lịch sử Trung Hoa
Ngay khi thi hài cha còn chưa lạnh
Gia Khánh lập tức lột bỏ
lớp mặt nạ nhẫn nhịn suốt 3 năm
ra lệnh tước bỏ mọi chức vụ
và giam lỏng hòa thân
Chỉ 15 ngày sau
Gia Khánh hạt tội và tịch thu toàn bộ
khối gia sản khổng lồ của nhà họ Hòa
ước tính bằng 15 năm
tổng thu nhập quốc khố
Cầm giải lũa trắng vua bàng để tự tận
để nhất tham quan ngửa mặt lên trời
thang thở chua sót
Năm mươi năm qua
mọng ảo chân
Này hưu buông tay tạ hồng trần
Nhìn lại toàn bộ cuộc đời Càng Long
chúng ta thấy hiện lên một vị quân vương
mang hai nửa sáng tối vô cùng đối lập
Ông đưa Đại Thanh
chạm đỉnh Phùng Vinh
mở rộng bờ cõi lãnh thổ chưa từng có
với 10 chiến công vĩ đại
Nhưng đằng sau ánh hào quang ấy
là sự chuyên chế tư tưởng tàn khốc
thói xa hoa
đục khoét quốc khố
và sự kiêu ngạo bế quan tỏa cảng
đẩy Trung Hoa vào thế tuộc hậu trước phương Tây
Càng Long nhắm mắt
xuôi tay trong niềm tự hào vô bờ bến
về một thiên triều bất khả chiến bại
Không hề hay biết chính mình
đã tự tay dăng ra bức mạng tăm tối
bao phủ lấy vận mệnh dân tộc
trong suốt hàng thế kỷ tiếp theo
Hành trình bóc tắt cuộc đời thang trầm
của Hoàng đế Càng Long xin được khép lại tại đây
Cảm ơn các bạn đã luôn đồng hành
và ủng hộ kênh Say Sử
