VỌNG KHÚC NHÂN GIAN - Nhóm Xẩm 48H

Giao tình, sách có dạy rằng ánh tùy rằng bốn vẻ Như sinh một nhà chung mấy bài Hát sẩm có tên gọi Tứ Hải Giao Tình Đây là một trong những làn điệu sẩm cổ mà những người hát sẩm xưa nay rất hay hát Và quý vị nếu như đã tìm hiểu về nghệ thuật hát sẩm thì chúng ta đều biết đây là một bộ môn nghệ thuật gắn với những người khiếm thị Xưa kia thì họ hoạt động thành các chiếu sẩm, các phường sẩm Và trong các dịp hồi họp như là dịp lễ dỗ tổ hay các kỳ cuộc anh em hát sẩm mà gặp nhau thì thường hay hát bài hát này Anh em Tứ Hải Giao Tình Tuy rằng bốn vẻ như sinh một nhà Hát sẩm là một loại hình hát kể chuyện có nguồn gốc từ Đồng bằng Bắc Bộ Hát sẩm trước đây là một nghề nghiêu sinh của những người khiếm thị có năng thiếu Tính chuyên nghiệp của hát sẩm được quy định bởi 4 yếu tố Tính văn học, làn điệu, nhạc khí và môi trường diễn sướng Tăng cứu vào gần 500 bài sẩm chúng tôi thu thập được Nhận thấy hát sẩm vào nguyện vụ 12 làn điệu Đó là sẩm Tháp ân, sẩm Huê Tình, sẩm Hà Liễu sẩm Ba Bậc, sẩm Trống Quân, sẩm Hò Khoan sẩm Trận, sẩm Sai, sẩm Ngâm Vịnh sẩm Thồn Huê, sẩm Tàu Điện và Hát Ai Những làn điệu sẩm bao gồm đủ các sắc thái góc cạnh của nguôi buồn xuống khổ trong mỗi con người Môi trường diễn sướng của những người hát sẩm ở Hà Nội họ đã có sự thay đổi tạo nên các dòng sẩm khác nhau dòng sẩm Tàu Điện và dòng sẩm Cô Đầu Mỗi một bài hát sẩm là một câu chuyện kể về nhân tình thế thái, về quê hương đất nước về giáo dục đạo hiếu trong gia đình về châm biến những khói hư thật xấu trong xã hội về việc giàn nhiệm đạo đức để trở thành những con người tốt Nguyện thuật hát sẩm nó có rất nhiều giá trị giá trị thứ nhất là giá trị về đời tức là những người hát sẩm họ kể được những câu chuyện sẩm mà mang tính chức đời thường hàng ngày nó động trạng đến tất cả tầng nước dù là bình dân hay là thượng liêu tức là họ có những câu chuyện về phố phường họ có những câu chuyện về chợ hay là nghệ nhân Hà Thị Cầu có những bài sẩm rất hay như là bài sẩm Rẻ Lười, Dâu Lười rồi những bài mà bà hát về chống quân, ngược đời là những câu chuyện đời thường nhất những người dân nào đi qua cũng có thể nắm bắt và hiểu biết được ngay nội dung của câu chuyện các cụ kể lại là nhạc cụ đầu tiên dùng trong nghệ thuật hát sẩm đó là cây đàn bầu tuy nhiên thì sau này khi mà hành nghề và các cụ nhận thấy rằng cây đàn bầu nó to và nó nặng âm thanh của nó phát ra thì cũng hạn chế tức là nếu mà ở những nơi phố phường hay đóng đúc người qua lại thì tiếng đàn bầu nó không đủ đáp ứng với người nghe và dần dần, lâu dần thì các cụ thấy cái tiếng của cây đàn nhị nó phù hợp hơn, nó to hơn nó nhỏ, nhẹ và dễ mang vác hơn thì từ lúc đó là cây đàn nhị bắt đầu xuất hiện cùng với cả dàn nhạc sẩm cây đàn nhị dùng trong nghệ thuật hát sẩm nó có một cái rất là đặc biệt đó gọi là cái dai điệu hay gọi là cái liêu không của nó tức là ngày xưa mà khi mà xem tư liệu của nghệ nhân Hà Thị Cầu bà có nói rằng là câu hát sao thì kéo lại như vậy đã từng lưu lạc mây đã từng lưu lạc đệ nhiều điều vất vả gian kinh vất vả gian ông thì trời cao có thú tình chăng mới trời cao có thú tình chăng trong nghệ thuật sẩm thì đàn bầu đóng một vai trò rất quan trọng cho việc lấy hơi, giữ hơi cho người hát ngoài ra thì song song với người hát thì tiếng đàn bầu lên lõi giữa các câu hát sẩm ngày xưa thì hát sẩm rất là đơn giản đó là một người đàn nhị một người chống mạnh và một cặp phách nếu mà một cái chiếu sẩm nào mà có thêm một cái đàn bầu thì chiếu đó cũng là một cái chiếu lớn và những người mà thường chơi được đàn bầu thì các cụ gọi là ông trùm cái ông trùm này thì nghĩ ông trùm này là những người rất giỏi về đàn hát có thể dạy lại cho các đàn em hay là thường hát sẩm ngày xưa là một gia đình người chồng, người vợ, người con ca từ của nó thì đơn giản và làn điệu, cấu trúc của nó cũng không quá là phức tạp dựa trên những cái làn điệu có sẵn hay là dựa trên những cái mà chúng tôi học được từ người nghệ nhân trong cách nhấn nhá nhà chữ để chúng tôi lồng ghép những cái bài thơ mới mang cái tính chất hiện đại vào trong cái làn điệu cổ tức là dẫn dưỡng nguyên làn điệu và hát những cái bài lời thơ mới để có thể tiếp cận được với cả xã hội hiện đại bây giờ bởi vì sẩm thì là kể chuyện và sẩm thì mang cái tính chất đó là thường nhật, thường này có rất nhiều những cái bài mang cái tính chất thời cuộc mà họ học thuộc ngay hay là bài sẩm rất nổi tiếng mà nghệ nhân Hà Thị Cầu hay là nghệ nhân Nguyễn Văn Nguyên đã thu âm lại và có tư liệu vang đó là bài sẩm Anh Khóa đó là một bài sẩm để vất động cái phong trào Đông Du và những người hát sẩm khi mà họ mang theo những cái câu chuyện từ nơi này qua nơi khác thì họ chính là người truyền thông, truyền tin Sau những quá trình biến thiên, thay đổi của thời cuộc hát sẩm đã có một thời gian bị đất ngại văn hóa Nhưng kể từ năm 2005 với sự khôi phục của Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam hát sẩm, sẩm đồ diễn đã trở lại Hà Nội và dần dần được công chúng đón nhận Ngày nay, hát sẩm đã đi vào các tác phẩm nghệ thuật và các ca sĩ, các nghệ sĩ sử dụng sẩm làm chất liệu trong những tác phẩm của mình Với góc độ là người thực hành biểu diễn hát sẩm thì tôi cho rằng việc đưa hát sẩm đến với các bạn học sinh, sinh viên tôi cho rằng là có hiệu quả với truyền thông nhất Bởi vì đối với tôi đấy là những đối tượng khán giả kế cận của nghệ thuật hát sẩm và các bạn nên được biết về nghệ thuật hát sẩm cổ truyền nó như thế nào nó có cái gì hay nó có cái gì đáng quý cái gì mà người ta cần phải gìn giữ truyền thông về nghệ thuật hát sẩm nguyên gốc và những cái sáng tác mới dùng chất liệu nghệ thuật hát sẩm trong các bản phối khí mới hoặc dùng chất liệu hát sẩm trong những cái sáng tác mới thì cái cán cân thiên về phát triển đi một bên là bảo tồn, một bên là phát triển đi thì cái cán cân này đang bị lệch quá nhiều về phát triển cái này vô hình chung làm cho khán giả tưởng rằng đấy là hát sẩm mà đấy nó chỉ là vô tình của cái việc mình nghe và mình tiếp nhận thôi cái trách nhiệm này thì thuộc rất nhiều bên, nhưng mà đối với những người thực hành và thực diễn như tôi thì trách nhiệm của chúng tôi đấy là phải hát cho đúng đã trước khi hát hay, hát cho đúng đã hát đúng cái bốn bài bản của các cụ truyền dạy hoặc là đã được ghi âm, lưu trữ tại các đơn vị chuyên môn như trẻ đám nhạc và thứ nữa đấy là tôi cho rằng tôi muốn gửi, gắn cái tâm tư của mình tới những người làm truyền thông, đấy là cần phải cái thời lượng để mà phát những cái hát sẩm về nguyên gốc ấy, cần thấy nhiều hơn để cho cái gắn cân giữa bảo tồn phát triển nó được cân bằng hơn Bảo tồn tức là phải giữ nguyên vẹn lại cái vốn quý của tiền nhân để lại, tức là phải học đầy đủ bài bản những cái gì các cụ để lại, học từ cấu trúc giai điệu, học về lời ca, học cách nhấn nhá, nhả chữ của các cụ. Vậy vì bây giờ thì chúng ta khi mà làm mới thì chưa chắc nó đã là cái sẩm cổ mà chúng ta đang bảo tồn Vậy thì chúng ta có thể gọi nó là một cái tên gọi gì khác thay vì là gọi tên là sẩm Những người nghệ nhân, nghệ sĩ hay là công chúng của thầy đại này đang làm như thế nào với bộ nghệ thuật hát sẩm thì trước hết đây là một cái chất liệu mà để cho những người sáng tạo, khai thác và phát triển trong các cái sản phẩm sáng tạo của mình. Sẩm kết hợp với lại các cái dòng nhạc EDM thì đó là một cái cách mà những người nghệ sĩ đang lấy chất liệu của hát sẩm để gắn với lại các cái sản phẩm âm nhạc đương đại để có thể thích ứng với lại cái vị hiếu nghe nhạc của khán giả bây giờ Đối với chúng tôi là những người mà cũng đang thực hành bộ nghệ thuật này nhưng chúng tôi đang làm theo một cái cách đấy là sáng tạo trong cách tiếp nhận Chúng tôi đã áp dụng quy trình có thể gọi là 4 bước là biết quen thân thương. Biết quen thân thương là gì? Đầu tiên là để cho khán giả biết được bộ môn này đã là có cái sự tồn tại của nó và nó như thế này Trong hình dáng nó như thế này Và sau đó là để cho họ quen dần với bộ môn này với cái hình thức, với loại nghệ thuật này Và làm sao để thân Thân thì cũng giống như một người bạn thôi Chúng ta phải dành nhiều thời gian để tìm hiểu và hiểu về nó. Nó tốt, nó hay và nó có cái giá trị gì Đó là phải dành rất là nhiều thời gian và có cơ hội tiếp cận sâu hơn nữa Và sau một quá trình mà chúng ta tìm hiểu và tiếp cận rất là sâu này thì chúng ta mới có cái tình cảm của nó Là cái bước cuối cùng là bước thương Thì khi mà tiếp cận đủ sâu rồi, dành thời gian và hiểu thực sự là có những cái giá trị, những cái vẻ đẹp riêng của bộ môn này, thì khán giả sẽ là những cái người đại sứ và giúp chúng tôi truyền thông về bộ môn nghệ thuật này Ở vai trò của một người cũng làm sâu trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa và đặc biệt với Hát Sẩm thì chúng tôi đã thử nghiệm với các chương trình biểu diễn đóng gói thành các chương trình và bán cho các công ty lữ hành phổ biến cho cộng đồng, những người yêu thích quan tâm về văn hóa có thể đón nhận Đối với việc sáng tạo từ chất liệu nghệ thuật Hát Sẩm thì năm 2021 chúng tôi có một cái triển lãm có tên gọi là Mắt Sẩm ở đó thì chúng tôi cung cấp chất liệu cho những nghệ sĩ sáng tạo thì có những nghệ sĩ ở trong lĩnh vực thị giác này họ có thể sẽ lấy cảm hứng từ Hát Sẩm, các bạn sáng tác thành những cái tác phẩm tranh hay là những cái tác phẩm sắp đặt và có các nhà sĩ đã mượn chất liệu của Hát Sẩm lấy một cái câu hát trong làn điệu Sẩm Thập Ân để đưa vào phát triển thành một cái bản nhạc cho các cái nhà phụ phương Tây thể hiện ví dụ như là violon, piano, viola kết hợp với trống sẩm và đây cũng là một trong những tác phẩm mà chúng tôi rất là tự hào khi đã có một sự đóng góp về mặt chất liệu để cùng nhà sĩ hình thành nên tác phẩm đó tác phẩm cũng đã được giải A của Hội Nhà sĩ Việt Nam vào thời điểm đó ở thời điểm hiện tại thì chúng tôi thấy rằng là Bộ Nguồn Nghệ Thuật Hát Sẩm hoàn toàn có khả năng kết hợp với những phương pháp giáo dục để mà truyền tải cho học sinh không chỉ là được nhận thức về giáo dục nghệ thuật truyền thống mà các bạn ấy qua đó còn có thể bộc lộ được cái khả năng, cái năng khiếu của các bạn cũng như là qua nghệ thuật Hát Sẩm thì các bạn có thể có thêm những cái góc nhìn về văn học, về lịch sử chính vì thế nên là chúng tôi đã phát triển cái Bộ Nguồn Nghệ Thuật Hát Sẩm này trở thành một cái chương trình học tập gắn với hoạt động ngoại khóa của trường học có tên gọi là Sau cái triển lãm Hát Sẩm thì chúng tôi cũng thấy rằng là cái chất liệu này nó có thể khai thác được thành nhiều các cái sản phẩm khác nhau nữa và chúng tôi cũng đã thể nghiệm Hát Sẩm với lại âm nhạc điện tử để tạo thành một cái tác phẩm có tên gọi là