Bí Ẩn Ngôi Làng Người Nga Giữa Lòng Nước Mỹ | Thiên Hà TV

Giữa Alaska có một ngôi làng mà nhiều cư dân mang dòng máu Nga chưa từng đặt chân đến nước Nga. Họ sinh ra trên đất Mỹ nhưng trong cộng đồng vẫn hiện diện tiếng Nga, những bộ trang phục truyền thống và các nghi lễ có từ hàng trăm năm trước. Tổ tiên họ từng vượt qua nhiều châu lục để bảo vệ đức tin rồi dừng chân tại vùng đất lạnh giá này. Điều gì khiến họ quyết tâm xây dựng một nước Nga thu nhỏ giữa lòng nước Mỹ? Và cuộc sống phía sau những truyền thống ấy thực sự ra sao? Một góc nước Nga bị lãng quên giữa Alaska, giữa những cánh rừng rộng lớn của Alaska, một nhà thờ chính thống giáo với mái vòm mang phong cách Nga nổi bật giữa những ngôi nhà nằm rải rác dọc các con đường nhỏ. Ở đây, người ta có thể bắt gặp những dòng chữ Nga, những bộ trang phục truyền thống và nghe tiếng Nga được sử dụng trong sinh hoạt. Khung cảnh ấy khiến nơi này mang dáng dấp một ngôi làng ở nước Nga hơn là một khu dân cư trên đất Mỹ, đó là Nikolaevskoe, nằm trên bán đảo Kenai, miền nam Alaska. Điều kỳ lạ là Nikolaevskoe không phải một ngôi làng còn sót lại từ thời Alaska thuộc đế quốc Nga. Năm 1867, Nga đã bán vùng lãnh thổ rộng lớn này cho Hoa Kỳ với giá 7,2 triệu đô la. Thế nhưng, phải hơn một thế kỷ sau, Nikolaevsky mới xuất hiện. Những người xây dựng ngôi làng không phải cư dân Nga đã sinh sống tại Alaska từ trước, mà là các gia đình từng trải qua nhiều thế hệ di cư để tìm kiếm một nơi có thể giữ tín ngưỡng và truyền thống của mình. Cộng đồng ấy được gọi là Old Believers, hay những người Nga cựu nghi lễ. Họ có nguồn gốc từ một nhánh của chính thống giáo Nga, Nổi tiếng với việc duy trì những nghi thức tôn giáo lâu đời Khi đến Alaska, họ lựa chọn sống gần nhau tại một vùng đất tương đối xa các trung tâm đô thị Nơi cộng đồng có thể xây dựng nhà cửa, duy trì sinh hoạt chung và truyền lại những giá trị của tổ tiên cho thế hệ sau Dù mang bản sắc riêng, Nikolaevsky vẫn là một phần của nước Mỹ hiện đại Người dân sử dụng phương tiện giao thông, tiếp cận các dịch vụ và có những mối liên hệ với xã hội bên ngoài Chính sự kết hợp giữa hai thế giới ấy khiến ngôi làng trở nên đặc biệt Nhưng để hiểu vì sao những gia đình này lại quyết tâm gìn giữ truyền thống đến vậy Cần quay về nước Nga hơn 350 năm trước Khi ngay cả cách một người làm dấu thánh giá cũng có thể khiến họ bị coi là chống lại giáo hội Vì sao người Nga phải chạy trốn khỏi quê hương Chỉ vì làm dấu thánh giá bằng hai ngón tay thay vì ba ngón Nhiều tín đồ Nga từng bị xem là chống lại những cải cách của giáo hội Một cử chỉ tưởng chừng rất nhỏ lại trở thành biểu tượng của cuộc chia rẽ tôn giáo kéo dài hàng thế kỷ Khiến không ít gia đình phải rời bỏ nơi họ từng sinh sống Nhưng tại sao sự khác biệt trong một nghi thức cầu nguyện lại có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng như vậy? Câu chuyện bắt đầu vào giữa thế kỷ 17 khi Thượng Phụ Nikon, người đứng đầu giáo hội chính thống Nga Tiến hành một loạt cải cách nhằm điều chỉnh các nghi lễ và văn bản tôn giáo cho phù hợp hơn với truyền thống chính thống giáo Hy Lạp đương thời Trong đó có việc thay đổi cách làm dấu thánh giá từ hai ngón sang ba ngón Cùng nhiều điều chỉnh khác trong nghi thức cầu nguyện và hành lễ Đối với một bộ phận tín đồ, những thay đổi ấy không thể chấp nhận Họ tin rằng các nghi thức được tổ tiên truyền lại là một phần thiêng liêng của đức tin Và việc sửa đổi chúng đồng nghĩa với từ bỏ truyền thống tôn giáo chân chính Sự bất đồng ngày càng sâu sắc khi giáo hội chính thức yêu cầu các tín đồ tuân theo nghi lễ mới Những người kiên quyết phản đối dần được gọi là Old Believers hay người cựu nghi lễ Cuộc xung đột vượt xa sự khác biệt giữa hai và ba ngón tay Nó liên quan đến quyền quyết định thế nào là đức tin chính thống và liệu các tín đồ có được tiếp tục thực hành những nghi lễ mà họ tin là đúng hay không. Trong những giai đoạn đàn áp nghiêm khắc, nhiều người cựu nghi lễ bị trừng phạt, các thủ lĩnh tôn giáo bị bắt giữ và một số cộng đồng phải rút vào những vùng rừng sâu xa sự kiểm soát của chính quyền. Qua các thế kỷ, chính sách đối với người cựu nghi lễ có lúc được nới lỏng, có lúc lại trở nên khắc nghiệt. Đến thời kỳ Liên Xô, những chiến dịch chống tôn giáo tiếp tục gây sức ép lên nhiều cộng đồng tín ngưỡng, trong đó có người cựu nghi lễ. Việc duy trì các hoạt động tôn giáo và truyền dạy đức tin cho con cháu trở thành mối quan tâm lớn của nhiều gia đình. Đối với một số cộng đồng, rời khỏi nước Nga là lựa chọn để tìm kiếm môi trường sống an toàn hơn cho tín ngưỡng của mình. Quyết định ấy đồng nghĩa với việc bỏ lại nhà cửa, đất đai và những nơi gắn bó với nhiều thế hệ. Họ mang theo những gì có thể, cùng niềm tin rằng con cháu vẫn sẽ tiếp tục những truyền thống của tổ tiên. Từ đây, một hành trình lưu vong kéo dài qua nhiều châu lục bắt đầu. Năm gia đình xây dựng ngôi làng giữa rừng hoang, cuối thập niên 1960 trên bán đảo Kenai ở Alaska. Những khu rừng trải dài qua các vùng đất thưa dân. Mùa đông lạnh giá, tuyết phủ nhiều tháng, còn khoảng cách đến những khu dân cư lớn khiến việc xây dựng cuộc sống mới gặp không ít trở ngại Giữa khung cảnh ấy, 5 gia đình người Nga cựu nghi lễ quyết định mua đất và thành lập một ngôi làng mang tên Nikolaevsker vào năm 1968 Điều gì khiến họ rời Oregon, nơi đã có cộng đồng đồng đạo và điều kiện sinh sống thuận tiện hơn để bắt đầu lại giữa vùng đất xa xôi này Đối với những gia đình sáng lập, một nơi định cư lý tưởng cần có không gian để duy trì tín ngưỡng và nuôi dạy con cháu theo truyền thống Họ mong muốn sống gần những người có chung niềm tin, hạn chế những áp lực có thể làm thay đổi nếp sống của cộng đồng Những năm đầu, việc ổn định chỗ ở đòi hỏi nhiều công sức Đất đai cần được chuẩn bị, nhà cửa phải được xây dựng để chịu được mùa đông Alaska Trong khi các gia đình còn phải tìm cách bảo đảm sinh kế Sự hợp tác giữa những người cùng định cư trở thành yếu tố quan trọng giúp khu dân cư nhỏ từng bước hình thành Qua thời gian, những ngôi nhà mới xuất hiện, cộng đồng mở rộng và các hoạt động sinh hoạt chung dần được tổ chức Từ lựa chọn của năm gia đình, Nikolaevsky trở thành nơi nhiều thế hệ tiếp tục sinh sống Với những đứa trẻ ra đời sau này, vùng đất từng xa lạ với ông bà đã trở thành quê hương của chính mình Sinh ra ở Mỹ nhưng vẫn sống theo truyền thống Nga Ở Nikolaevsk, một đứa trẻ có thể lớn lên giữa hai nền văn hóa ngay trong cùng một ngày Ở nhà, em nghe cha mẹ và ông bà trò chuyện bằng tiếng Nga Nhưng khi đến trường, tiếng Anh lại trở thành ngôn ngữ chính Còn bạn bè và những hoạt động học tập đều gắn với cuộc sống của nước Mỹ hiện đại Sự kết hợp ấy tạo nên một tuổi thơ khá đặc biệt tại ngôi làng nhỏ giữa Alaska Điều đáng chú ý là nhiều cư dân thuộc thế hệ trẻ chưa từng sống tại Nga, thậm chí có những gia đình đã xa quê hương tổ tiên qua nhiều thế hệ. Vậy điều gì giúp những phong tục ấy tiếp tục tồn tại? Câu trả lời phần lớn nằm trong chính mỗi gia đình. Đối với cộng đồng người Nga Cựu Tín hữu, cha mẹ và ông bà giữ vai trò quan trọng trong việc truyền lại ngôn ngữ, những quy tắc ứng xử và các giá trị tôn giáo. Trẻ em tiếp xúc với truyền thống từ những sinh hoạt quen thuộc, qua cách người lớn trò chuyện, tổ chức cuộc sống và hướng dẫn con cháu cư xử với các thành viên trong gia đình Trang phục cũng là một dấu hiệu dễ nhận thấy, trong những gia đình còn duy trì nếp sống truyền thống, phụ nữ có thể mặc váy dài, áo kín đáo và sử dụng khăn chùm đầu Đặc biệt trong các dịp sinh hoạt tôn giáo, Nam giới cũng có những kiểu áo truyền thống mang dấu ấn Nga Tuy nhiên, mức độ tuân thủ các tập quán này không hoàn toàn giống nhau giữa các gia đình Một yếu tố quan trọng khác là sự gắn bó giữa các thế hệ Khi ông bà, cha mẹ và con cháu cùng chia sẻ những giá trị văn hóa, các phong tục có điều kiện được duy trì lâu dài Với nhiều người, việc gìn giữ truyền thống còn là cách thể hiện sự tôn trọng đối với những thế hệ đã trải qua nhiều cuộc di cư để xây dựng cuộc sống mới Dẫu vậy, những người sinh ra tại Nikolaevsk vẫn lớn lên trong môi trường giáo dục và xã hội Mỹ Họ có thể tiếp nhận các thói quen hiện đại, sử dụng tiếng Anh và lựa chọn những cách sống khác với ông bà Chính sự kết hợp giữa truyền thống gia đình và môi trường bên ngoài đã tạo nên bản sắc riêng của cộng đồng này Những giá trị ấy cũng được thể hiện trong không gian sinh hoạt chung, từ nhà cửa đến các hoạt động thường ngày của ngôi làng Cuộc sống hàng ngày trong ngôi làng biệt lập. Trên những con đường nhỏ ở Nikolaevsk, các ngôi nhà nằm giữa những khoảng sân rộng. Bên cạnh là xe bán tải, nhà kho và những công trình phục vụ sinh hoạt. Người dân vẫn lái xe đi làm, đưa con đến trường, nhận thư tại bưu điện và mua sắm những vật dụng cần thiết. Nhịp sống có phần yên tĩnh hơn các đô thị lớn, nhưng nhiều hoạt động hằng ngày vẫn rất quen thuộc với người Mỹ Vậy một ngôi làng được xây dựng để bảo vệ truyền thống có thực sự tách biệt khỏi thế giới bên ngoài Nikolaevskoe có những dịch vụ cơ bản phục vụ cư dân, trong đó có bưu điện và trường học Tuy nhiên, với quy mô dân cư nhỏ, nhiều nhu cầu vẫn đòi hỏi người dân phải di chuyển đến các khu vực lân cận Phương tiện cá nhân vì thế giữ vai trò quan trọng, nhất là khi thời tiết Alaska khiến việc đi lại trở nên khó khăn vào mùa đông. Cuộc sống tại đây cũng gắn với những công việc và mối quan hệ bên ngoài cộng đồng. Không thể xem tất cả cư dân là những người chỉ làm nghề truyền thống hoặc sống hoàn toàn tự cung tự cấp. Họ có những lựa chọn nghề nghiệp và hoàn cảnh gia đình khác nhau, đồng thời vẫn tiếp cận các dịch vụ của xã hội Mỹ. Chính điều này tạo nên nét đặc biệt của Nikolaevskoe. Người dân có thể sử dụng phương tiện hiện đại và tham gia đời sống kinh tế bên ngoài Trong khi một số gia đình vẫn duy trì những quy tắc sinh hoạt riêng Sự khác biệt của ngôi làng vì thế thể hiện rõ hơn qua những dịp cộng đồng gặp gỡ Và thực hành các phong tục được truyền lại từ tổ tiên Những phong tục được gìn giữ suốt hàng trăm năm Trong truyền thống của người Nga cựu nghi lễ Một tín đồ làm dấu thánh giá bằng hai ngón tay trước khi cầu nguyện Cử chỉ nhỏ ấy vẫn mang ý nghĩa sâu sắc đối với những người gìn giữ nghi thức cổ truyền. Tại Nikolaevsk, nhà thờ với những biểu tượng chính thống giáo Nga là một dấu ấn dễ nhận thấy của di sản tôn giáo này. Điều đáng chú ý là những phong tục ấy đã tồn tại qua nhiều thế hệ, ngay cả khi cộng đồng chuyển đến những vùng đất có ngôn ngữ và lối sống hoàn toàn khác biệt. Vì sao chúng vẫn giữ được vị trí quan trọng? Đối với người cựu nghi lễ, sinh hoạt tôn giáo góp phần tạo nên mối liên kết giữa những người có chung đức tin Các buổi cầu nguyện và dịp lễ là cơ hội để thành viên cộng đồng gặp gỡ, cùng thực hành những nghi thức quen thuộc Tuy nhiên, người cựu nghi lễ có nhiều nhánh với cách tổ chức tôn giáo khác nhau, nên không thể xem mọi gia đình đều tuân theo một khuôn mẫu duy nhất Ngoài tín ngưỡng, ẩm thực cũng góp phần duy trì dấu ấn văn hóa Nga Những món ăn như súp borsch được nấu với củ rền tạo màu đỏ đặc trưng Cùng các loại bánh mì và món ăn gia đình vẫn gợi nhớ đến nguồn gốc Đông Âu Những bữa ăn chung còn tạo cơ hội để người thân và hàng xóm duy trì quan hệ gần gũi Qua những dịp gặp gỡ ấy, các phong tục tiếp tục có chỗ đứng trong đời sống cộng đồng Tuy nhiên, không phải yếu tố văn hóa nào cũng được truyền lại dễ dàng Một thay đổi đáng chú ý đang diễn ra ngay trong cách các thế hệ sử dụng tiếng Nga Khi thế hệ trẻ dần quên tiếng Nga Trong một gia đình ở Nikolaevskoe, ông bà có thể trò chuyện bằng tiếng Nga Trong khi con cháu lại quen trả lời bằng tiếng Anh Có những người trẻ vẫn hiểu lời người lớn nhưng không còn sử dụng tiếng Nga thành thạo Khoảng cách giữa các thế hệ vì thế đôi khi xuất hiện ngay trong những cuộc trò chuyện quen thuộc Điều trớ trêu là tổ tiên họ từng vượt qua nhiều châu lục để bảo vệ bản sắc Nhưng giờ đây một phần di sản ấy có thể dần phai nhạt ngay tại nơi họ đã tìm được cuộc sống ổn định Nguyên nhân nằm ở môi trường ngôn ngữ Trẻ em học tập, kết bạn và tiếp xúc với xã hội Mỹ chủ yếu bằng tiếng Anh Khi trưởng thành, ngôn ngữ này tiếp tục phục vụ công việc và các mối quan hệ bên ngoài Nếu tiếng Nga ít được sử dụng trong gia đình Thế hệ sau sẽ có ít cơ hội luyện tập và truyền lại cho con cháu Tại cộng đồng đã có những trường hợp con cái không còn nói tiếng Nga Dù cha mẹ vẫn sử dụng ngôn ngữ này Tuy nhiên, đó là những trường hợp cụ thể Không đủ để kết luận tất cả người trẻ Nikolaevsky đều đang quên tiếng mẹ đẻ Điều đáng suy ngẫm là một ngôn ngữ có thể suy giảm mà không cần bất kỳ lệnh cấm nào Khi những cuộc trò chuyện bằng tiếng Nga thưa dần Khả năng sử dụng ngôn ngữ ấy cũng có thể mất đi qua từng thế hệ Với những người từng coi việc gìn giữ truyền thống là lý do để xây dựng cộng đồng Đây là một thay đổi mang nhiều ý nghĩa Nhưng ngôn ngữ không phải sợi dây duy nhất nối con người với quê hương Ngay cả khi cách sống thay đổi Nhiều gia đình vẫn có những lý do riêng để tiếp tục gắn bó với Nikolaevsky Vì sao họ không rời bỏ ngôi làng này? Ở Nikolaevskoy, những ngôi nhà nằm gần người thân và các gia đình có thể đã quen biết nhau qua nhiều thế hệ. Một đứa trẻ lớn lên tại đây có thể có họ hàng sống ngay trong cộng đồng, cùng chia sẻ những dịp quan trọng và những sinh hoạt quen thuộc. Khi trưởng thành, những mối quan hệ ấy trở thành một phần đáng kể trong cuộc sống. Nhưng giữa nước Mỹ rộng lớn, nơi có nhiều cơ hội học tập và việc làm, điều gì khiến một số người vẫn lựa chọn ở lại ngôi làng nhỏ này? Đối với những cư dân gắn bó với truyền thống cựu nghi lễ, Nikolaevsky mang lại điều không dễ tìm thấy ở bất kỳ khu dân cư nào Một môi trường có những gia đình cùng chia sẻ nền tảng tín ngưỡng và văn hóa Sống gần những người có chung phong tục, giúp họ duy trì các mối quan hệ cộng đồng mà không phải liên tục thích nghi với một môi trường hoàn toàn khác biệt Nơi đây còn gắn với ký ức của nhiều thế hệ Những ngôi nhà và khu đất là thành quả của quá trình định cư lâu dài Khiến việc tiếp tục sinh sống tại làng có ý nghĩa riêng đối với một số gia đình Dẫu vậy, không thể cho rằng tất cả cư dân đều muốn ở lại Người trẻ có thể chuyển đến nơi khác để học tập, làm việc hoặc xây dựng gia đình Việc rời làng cũng không nhất thiết đồng nghĩa với cắt đứt quan hệ với cộng đồng Vì vậy, sức sống của Nikolaevsky phụ thuộc cả vào những người ở lại lẫn cách các thế hệ tiếp tục duy trì mối liên hệ với nơi này Tuy nhiên, sự gắn bó với quê hương không bảo đảm rằng ngôi làng sẽ giữ nguyên diện mạo trong tương lai Liệu ngôi làng Nga có thể tồn tại thêm 100 năm? Một nhà thờ mang dấu ấn chính thống giáo Nga vẫn hiện diện giữa Nikolaevskoy Trong khi những người trẻ lớn lên với các lựa chọn và quan niệm sống của xã hội Mỹ Hai hình ảnh ấy đặt ra câu hỏi về tương lai của ngôi làng Liệu bản sắc của cộng đồng có thể tiếp tục tồn tại khi các thế hệ ngày càng khác nhau? Có ý kiến cho rằng nếu người trẻ không còn giữ đầy đủ những tập quán của ông bà, cộng đồng cựu nghi lễ rồi sẽ mất đi nét riêng. Nỗi lo ấy có cơ sở bởi một số truyền thống cần được thực hành thường xuyên mới có thể chuyển sang thế hệ tiếp theo. Tuy nhiên, sự thay đổi không nhất thiết dẫn đến việc đánh mất toàn bộ di sản văn hóa. Một người có thể không còn mặc trang phục truyền thống hằng ngày nhưng vẫn trân trọng tín ngưỡng và lịch sử gia đình. Những người chuyển ra ngoài cũng có thể tiếp tục duy trì quan hệ với cộng đồng Bản sắc vì thế không chỉ được quyết định bởi việc giữ nguyên mọi thói quen Mà còn phụ thuộc vào những giá trị con người lựa chọn tiếp tục gìn giữ Tất nhiên, khả năng thích nghi cũng có giới hạn Nếu các thế hệ không còn quan tâm đến những sinh hoạt chung Mối liên kết từng giúp cộng đồng hình thành có thể suy yếu Ngược lại, việc tìm ra cách duy trì những giá trị quan trọng trong hoàn cảnh mới có thể giúp Nikolaevsky tiếp tục phát triển. Không ai có thể khẳng định ngôi làng sẽ ra sao sau 100 năm, nhưng lịch sử của cộng đồng này cho thấy con người có thể mang theo bản sắc qua những thay đổi lớn về nơi cư trú và môi trường sống. Tương lai Nikolaevsky sẽ phụ thuộc vào cách những thế hệ tiếp theo quyết định tiếp nối di sản ấy. Nikolaevsky cho thấy quê hương đôi khi được tạo dựng từ những điều con người mang theo trong ký ức, Chứ không chỉ từ nơi họ sinh ra Qua nhiều thế hệ, những gia đình từng phải tìm kiếm vùng đất mới Đã xây dựng được một cộng đồng có bản sắc riêng giữa Alaska Nhưng thời gian vẫn tiếp tục làm thay đổi cách họ sống, suy nghĩ và nhìn nhận nguồn gốc của mình Có lẽ điều khiến Nikolaevsky trở nên đặc biệt là sau tất cả những cuộc đổi thay Nơi đây vẫn có những con người xem vùng đất xa xôi giữa Alaska là quê hương của mình Còn bạn, theo bạn, những cộng đồng nhỏ như Nikolaevsky nên cố gắng giữ nguyên truyền thống hay chấp nhận thay đổi để tiếp tục tồn tại