Giữa lúc chính trường Washington xôn xao sau bầu cử giữa kỳ năm 2026, Ngoại trưởng kiêm Cố vấn An ninh Quốc gia Hoa Kỳ Marco Rubio đã nhắc lại bước ngoặt năm 1982 thời cố Tổng thống Ronald Reagan nhằm mở ra lộ trình dài hạn.
🏛️ Bài học năm 1982 khi cố Tổng thống Ronald Reagan tụt 25% ủng hộ nhưng xoay chuyển cục diện từ một hội thảo 200 người. ⚖️ Nghịch lý 7 trên 9 thẩm phán tại Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ và cuộc cạnh tranh quyền lực bên ngoài thùng phiếu suốt 60 năm. 🇺🇸 Ngoại trưởng Marco Rubio treo toàn bộ quốc kỳ Hoa Kỳ tại Bộ Ngoại giao và bác bỏ áp đặt từ Tòa Hình sự Quốc tế. 🧭 Giải mã nhận định về "tinh thần của chủ nghĩa Mác" thời hậu Chiến tranh Lạnh và khát vọng xóa nhòa chủ quyền quốc gia. 🌐 Tuyên bố tin vào thị trường tự do nhưng không đánh đổi lợi ích dân tộc trước thềm hội nghị ASEAN và APEC với Trung Quốc. 📜 Cuộc rút quân mùa đông năm 1776 của Tướng George Washington soi chiếu cùng kế sách trăm năm trồng người trong cổ học.
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Sau thất bại của Đảng Cộng Hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ,
chính trường Washington từng bị phủ bóng bởi nhiều nhận định bi quan
về trạng đường nửa cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump.
Thế nhưng, ngay trên diễn đàn Hiệp hội Liên bang,
Ngoại trưởng kiêm cố vấn an ninh quốc gia Marco Rubio lại
lật sở một lát cắt lịch sử đầy bất ngờ từ mùa xuân năm 1982.
Vào mùa xuân năm ấy, tỷ lệ ủng hộ của Tổng thống
Ronald Reagan từng lao dốc tới 25 điểm phần trăm giữa
cơn suy thoái kinh tế nặng nề nhất suốt 4 thập niên.
Chính giữa thời khắc phe bảo thủ tường trưng yếu thế nhất đó,
chỉ 4 sinh viên luật đã khởi xướng một phong trào học thuật làm xuyên
chuyển cuộc diện tối cao pháp viện Hoa Kỳ suốt nhiều thập niên sau.
Tiền lệ lịch sử ấy, Ngoại trưởng Rubio chỉ thẳng ra rằng lá phiếu bầu
cử chỉ quyết định người nắm quyền điều hành trong một nhiệm kỳ ngắn
ngủi, chứ không định đoạt nền tảng tư tưởng dài hạn của quốc gia.
Vậy bài diễn văn chiến lược này đang vạch ra lộ trình nào để
tái định hình cán cân chính trị Hoa Kỳ từ nay đến năm 2028?
Kim Chi xin kính chào quý vị đã quay trở lại với chương trình.
Ngày 13 tháng 11 năm 2026,
Hội nghị luật sư quốc gia của Hiệp hội Liên bang đã diễn ra tại thủ
đô Washington với chủ đề kỷ niệm 250 năm, chủ nghĩa biệt lệ Hoa Kỳ,
sự kiện thường niên uy tín bậc nhất của giới luật học bảo thủ này,
khai mạc đúng 10 ngày sau cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3 tháng 11.
Trong cuộc bỏ phiêu ấy, Đảng Cộng Hòa đã đánh mất
quyền kiểm soát lưỡng viện quốc hội từ đầu năm 2027,
nguyên nhân trực tiếp xuất phát từ áp lực chi phí sinh hoạt đắt đỏ,
tranh cãi quanh mức thuế quan và cánh nặng chiến sự kéo dài với Iran.
Người bước lên buộc giới thiệu diễn giải chính
trong khán phòng trật kín hôm đó là Daniela Rubio,
sinh viên luật năm thứ ba tại Đại học Virginia.
Bà là con gái của Ngoại trưởng Rubio.
Sinh ra tại thành phố Miami thuộc tiểu bang Florida trong một gia đình
di dân Cuba lao động nghèo,
Ngoại trưởng Rubio từng được Thượng viện phê chuẩn
tuyệt đối với 99 phiếu thuận và 0 phiếu chống.
Hiện nay, Ngoại trưởng Rubio vừa là người
đứng đầu ngành ngoại giao thứ 72 của Hoa Kỳ,
vừa kiêm nhiện trọn trách Cố vấn An ninh Quốc gia tại Tòa Bạch Ốc.
Đây là quan chức đầu tiên kể từ thời cố Ngoại trưởng Henry Kissinger
hồi năm 1973 đang giữ cùng lúc hai vị trí chiến lược then chốt này.
Đứng trước hàng ngàn thẩm phán,
luật sư và học giả đang trăn trở về thất bại bầu cử vừa qua.
Ngoại trưởng Rubio không chọn lối phát biểu xoa dịu xã giao.
Ngược lại, nhà lãnh đạo Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã dẫn cả khán
phòng quay ngược dòng thời gian trở về tháng 3 năm 1982.
Khi ấy, cố tổng thống Ronald Reagan mới đi được chưa đầy hai năm
trong nhiệm kỳ đầu tiên sau chiến thắng áp đảo vang dội năm 1980.
Trong 8 tháng đầu nắm quyền, Tổng thống Reagan từng sống sót
qua một vụ ám sát và thông qua đạo luật cắt giảm thuế lịch sử.
Thế nhưng, để giật tắt cơn bão lảm phát phi mã,
cuộc dự trữ liên bang Hoa Kỳ đã nâng lại suất lên mức rất cao,
đẩy nền kinh tế rơi vào suy thoái toàn diện.
Tỷ lệ thất nghiệt nhanh chóng tiến sát ngưỡng 2 chữ số,
chạm mức tồi tệ nhất trong vòng 40 năm tính đến thời điểm đó.
Cùng lúc ấy, nỗi loại chiến tranh hạt nhân với liên xô dâng cao
khiến tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Reagan dù giảm tới 25 điểm phần trăm,
rơi từ 68 phần trăm xuống chỉ còn 43 phần trăm.
Con số 43 phần trăm này thậm chí còn tấp hơn 4 điểm phần trăm
so với người tiền nhiệm Jimmy Carter ở cùng mốc thời gian nhiệm kỳ.
Hệ quả là trong kỳ bầu cử giữa kỳ cuối năm 1982, Đảng Cộng Hòa
đã đánh mất 26 ghế hạ viện cùng 7 chức thống đốc tiểu bang.
Đúng như học giả Phương Vĩ nhận định,
bức tranh năm 1982 mang nét tương đồng đáng kinh ngạc với
hoàn cảnh của chính quyền Tổng thống Trump cuối năm 2026.
Thế nhưng, bước ngoặt lịch sử lại nảnh mầm ngay vào tháng 4
năm 1982 tại thành phố New Haven thuộc tiểu bang Connecticut.
Với sự khích lệ của cố vấn Edwin Mace,
chỉ bốn sinh viên luật bảo thủ từ các trường Yale, Harvard và
Chicago đã đứng ra tổ chức một buổi hội thảo chuyên đề khiêm tốn.
Căn phòng hội thảo hôm ấy chỉ quy tụ khoảng 200 người tham dự,
trong đó có giáo sư luật Antonin Scalia,
mới 46 tuổi, đến từ Đại học Chicago.
Tại đây, giáo sư Scalia đã chỉ rõ căn nguyên khiến phe bảo thủ
liên tục thất thế ở cấp liên bang suốt nửa thế kỷ trước đó,
nghịch lý lớn nhất nằm ngay tại tối cao pháp viện Hoa Kỳ.
Tính đến năm 1982, Đảng Cộng Hòa đã thắng 3 trong 4 kỳ bầu cử tổng
thống liên tiếp và bổ nhiệm tới 7 trên tổng số 9 thẩm phán tối cao.
Vậy mà trong phản quyết án lệ,
Râu Kiện Quyết hồi năm 1973 có tới 5 trong 7 thẩm phán do Tổng
thống Cộng hòa bổ nhiệm lại bỏ phiếu theo khuyên hướng cấp tiến.
Thẩm phán William Renquist, người về sau trở thành tranh án,
từng đất độc viết ý kiến phản bác nhiều đến mức
các thư ký tặng riêng một hình nộm kỵ sĩ cô đập.
Lúc bây giờ, thuật ngữ, thuyết nguyên bản hiến pháp mới ra đời
được 2 năm như một lời dịu cợt từ giới học thuật cấp tiến.
Thế nhưng chỉ 2 năm sau, Tổng thống Reagan tái đắc cử vang
rội năm 1984, còn Hiệp hội Liên bang ngày nay đã đào tạo nên
cả 5 thần phán bảo tủ đương nhiệm tại Tối cao Pháp Viện.
Thưa quý vị, câu chuyện nghịch lý tại Tối cao Pháp
Viện thập niên năm 1970 và năm 1980 đã phơi bày
một quy luật cốt lõi của nền chính trị hiện đại.
Đó là việc giành chiến thắng tại từng phiếu chưa bao giờ đồng
nghĩa với việc nắm giữ quyền lực thực chất trong bộ máy quốc gia.
Phân tích sâu về thực tế này, Ngoại trưởng Rubio khẳng định rằng chính
phủ không phải là nguồn quyền lực chính trị duy nhất trong xã hội.
Mọi quốc gia đều tồn tại một tầng lớp tinh hoa nắng
giữ ảnh hưởng sâu rộng tại các trường đại học,
báo chí truyền thông, quỹ tài trợ và các tổ chức phi chính phủ.
Mạng lưới quyền lực ấy còn vươn tới các viện nghiên cứu chính sách,
hội đồng quản trị các tập đoàn lớn,
cùng đội ngũ quan chức hành chính chuyên nghiệp lâu năm.
Suốt 6 năm mới qua, phe cất tiến đã thấu hiểu
mặt trận thể chế này sâu sắc hơn phe bảo thủ,
bởi bầu cử chỉ định đoạt chiếc ghế công quyền trong 2, 4 hoặc 8 năm.
Trong khi nhiệm kỳ của một vị Tổng thống hay nghị sĩ luôn có thời hạn,
chính các định chế học thuật và truyền thông mới
quyết định tư tưởng nào được xem là chuẩn bực.
Từ trải nghiệm thực tế sau gần 2 năm điều hành Bộ Ngoại giao,
Ngoại trưởng Rubio đã chỉ ra cách mạng lưới
định chế quốc tế chối buộc chủ quyền Hoa Kỳ.
Hầu như mọi hành động bảo vệ
an ninh quốc gia của chính quyền Tổng thống Trump đều lập
tức vấp phải cáo buộc vi phạm cái gọi là luật pháp quốc tế.
Khi lực lượng Hoa Kỳ đánh chìm các tàu chở
ma túy của bang đảng xuyên biên giới trên vùng biển Caribe,
các tổ chức bên ngoài liền lên tiếng phản đối.
Khi giới hữu trách Hoa Kỳ bắt giữ nhà cầm quyền,
Venezuela đang bị truy nã là Nicolás Maduro để đưa ra xét xử.
Kịch bản chỉ trích tương tự lại tái diễn.
Ngay cả việc thực thi luật di trú ngay trên lãnh thổ Hoa Kỳ cũng bị
Liên đoàn Tự do Dân sự Hoa Kỳ mang đơn kiện lên tận Liên Hợp Quốc.
Thậm chí, một ủy ban chuyên gia của Liên Hợp Quốc
từng công khai lên án phán quyết năm 2022 của Tối cao
Pháp viện Hoa Kỳ như một hành vi vi phạm nhân quyền.
Trên sự lấn lướt ấy, đầu năm 2026,
Tổng thống Trump đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với Tòa hình sự quốc tế.
Ngoại trưởng Rubio nhấn mạnh rằng một định chế không
do dân bầu không thể tự cho mình quyền phá sát công
dân của quốc gia chưa từng tham gia quy chế tòa này.
Nhắc lại, điển tích danh tướng là mã Bombay thời cổ đại.
Ngoại trưởng Rubio cảnh báo rằng người ta không thể viện dẫn luật
lệ xáo rỗng trước những kẻ đang cầm gươm, uy hiết an ninh đất nước.
Quyết tâm khôi phục bản sắc quốc gia còn được Ngoại
trưởng Rubio thể hiện ngay tại sảnh chính của Bộ
Ngoại giao nhân dịch kỷ niệm 250 năm lập quốc.
Thay cho hàng cờ của các quốc gia ngoại bang treo suốt nhiều năm,
người đứng đầu ngành ngoại giao đã cho treo toàn
bộ quốc kỳ Hoa Kỳ và giữ nguyên từ đó đến nay.
Trước những lời phàn nàn nội bộ,
Ngoại trưởng Rubio đã trả dứt khoát rằng tòa nhà này là Bộ
Ngoại giao Hoa Kỳ chứ không phải trụ sở ở Liên Hợp Quốc.
Ở trong nước, nhà ngoại giao này cũng phê phán một số
thẩm phán liên bang lạ dựng lệnh cấm toàn quốc để vô hiệu
hóa thẩm quyền kiểm soát biên giới của nhánh hành pháp.
Điều này hoàn toàn tương ứng với lời cảnh báo của thẩm
phán tối cao pháp viện Samuel Alito ngay đêm trước đó,
rằng nếu nguyên tắc tam quyền phân lập bị xói mòn,
bản hiến pháp năm 1789 sẽ biến dạng.
Thưa quý vị, những xung đột gây gắt quanh tòa án quốc tế hay quyền kiểm
soát biên giới thực chất không phải là các tranh chấp pháp lý rời rạc.
Đằng sau hàng loạt rào cản ấy là một cuộc đấu tranh tư tưởng sâu
sắc về quyền tồn tại của các quốc gia có chủ quyền trong thế kỷ 21.
Là hậu dệ của một gia đình tị nạn cộng sản từ Cuba,
nơi ông ngoại của ông từng tận mắt chứng kiến tự do sụp đổ tại Havana,
Ngoại trưởng Rubio đã đưa ra một nhận định chiến lược đáng suy ngẫm.
Theo tờ Đại kỳ nguyên Đài Loan,
Ngoại trưởng Rubio chỉ rõ rằng sau chiến tranh lạnh,
Hoa Kỳ mới chỉ đánh bại được bộ máy nhà nước Liên Xô,
chứ chưa hề hóa giải được tinh thần của chủ nghĩa Mark.
Tinh thần tư tưởng đó không bị mất sau năm 1991 mà đã khoác
lên mình những học thuyết toàn cầu hóa cấp tiến hoàn toàn mới.
Nếu trưởng nghiệm Mark cổ điển tìm cách xóa bỏ danh giới sở
hữu và sự khác biệt giữa các cá nhân thì trào lưu cực đoan
đương đại lại muốn xóa nhòa đường biên giới giữa các quốc gia.
Học thuyết này đòi đặt ý chí dân chủ của mỗi dân tộc xuống
dưới sự phán quyết của một đông thuận toàn cầu trù tượng.
Nguy hiểm hơn, nó liên tục gieo rắc mặc cảm
tội lỗi lịch sử lên nền văn minh phương Tây.
Mục đích sâu xa là khiến người dân các nước tự
do tự xấu hổ về di sản của cha ông,
từ đó bung xoay ý chí bảo vệ binh cương và giá trị truyền thống.
Để đối chiếu với tâm lý tự thi ấy,
Ngoại trưởng Rubio đã nhắc lại đoạn mở đầu tác phẩm,
tập luận văn liên bang của nhà lập quốc Alexander Hamilton.
Ngay từ thùa khai sinh, các bậc tiền nhân lập quốc đã mang
hoài bão chứng minh rằng con người hoàn toàn có thể xây
dựng một chính quyền tự quan dựa trên lý trí và công lý.
Năm 1776, Hoa Kỳ khởi đầu chỉ với 13 tiểu bang nằm
dọc bờ đông Đại Tây Dương. Chỉ trong vòng 72 năm,
tức tương đương một đời người, tính đến năm 1848,
những thế hệ khai phá đã mở mang lãnh thổ rộng gần 3 triệu dặm vuông,
nối liền từ càng Boston đến vịnh San Francisco.
Chính niền tự hào dân tộc lành mạnh ấy đã đẩy Hoa
Kỳ đào kênh giao thương, mở mạng lưới xa lộ xuyên
lục địa và đưa phi thuyền vươn ra ngoài không gian.
Theo Ngoại trưởng Rubio, một quốc gia chỉ giữ được sức
sống vĩ đại khi biết trân trọng cội nguồn của chính mình.
Ngược lại, bất kỳ cường quốc nào từ chối bỏ bàn sắc lập
quốc để chạy theo những khẩu hiệu không biên giới để dạy
sớm suy yếu từ bên trong trước các đối thủ chiến lược.
Từ nền tảng trừ quyền quốc gia ấy,
trong phiên đối thoại trực tiếp sau bài diễn văn, Ngoại trưởng
Rubio đã đi thẳng vào bài toán kinh tế dân sinh hậu bầu cử dự kỳ.
Nhà ngoại giao đứng đầu Hoa Kỳ thẳng thắn nhìn nhận rằng nhiều người
trẻ hiện nay đang trật vật hơn thế hệ cha mẹ cách đây 20 đến 40 năm.
Ngoại trưởng Rubo nhấn mạnh rằng sức khỏe thực sự của nền kinh
tế không nằm trên bảng điển chứng khoán mà nằm ở khả năng
trang trải nhu cầu thiết yếu và tìm kiếm việc làm có phẩm giá.
Đặc biệt, chính khách xuất thân từ tiểu bang Florida đã
xác lập một danh giới học thuyết kinh tế rất rõ ràng.
Đó là người bảo thủ tin vào thị trường tự do, nhưng tuyệt đối không
tôn thờ thị trường tự do như một tín điều đứng trên lợi ích dân tộc.
Sau chiến tranh lạnh,
cơn say toàn cầu hóa từng khuyến khích các tập đoàn đưa dây chuyền sản
xuất ra nước ngoài chỉ để đổi lấy hàng hóa nhập càng giá rẻ. Hệ quả là
hàng loạt thị trấn công nghiệp tại Hoa Kỳ bị rút rỗng việc làm, trong
khi năng lực chế tạo cốt lõi lại rơi vào tay các đối thủ cạnh tranh.
Phát biểu ngay trước chuyến công du thắt tùng Tổng thống Trump
dự hội nghị ASEAN tại Manila và hội nghị APEC tại Thâm Quyến,
Ngoại trưởng Rubio nêu rõ phép đối sánh với Bắc Kinh,
trong khi Đảng Cộng sản Trung Quốc luôn hành xử vì lợi
ích của Trung Quốc, giới hoạch định tại Washington từng
có giai đoạn lãng quên lợi ích quốc gia của chính Hoa Kỳ.
Tương tự tại Trung Quốc, mục tiêu tối thượng của Hoa Kỳ là bảo
đảm chế độ giáo sĩ tại Tehran không bao giờ sở hữu vũ khí hạt
nhân để khống chế eo biển Hormuz, bởi lẽ mỗi đêm vẫn có từ 13-14
triệu thùng dầu đi qua tuyến huyết mạch hàng hải sống còn này.
Thưa quý vị, việc đảo ngược 60 năm lệch pha thể chế
cùng 3 thập niên toàn cầu hóa lệch lạc chắc chắn
không thể tránh khỏi những trắc trở bầu cử ngăn hạn.
Để chuyến đi bản lĩnh kiên định trước nghịch cảnh,
Ngoại trưởng Ripple đã dẫn người ngay trở về mùa đông khắc
nghiệt nhất của lịch sử lập quốc vào tháng 12 năm 1776.
Sau trọn một năm liên tiết thất trận trước quân đội Hoàng gia Anh,
đạo quân lục địa của tướng George Washington chỉ
còn chưa đầy 3.000 binh sĩ đủ sức chiến đấu.
Đoàn quân rách dưới, đói lả và tê cống ấy phải rút lui qua dòng
sông Delaware băng giá để lùi về tiểu bang Pennsylvania giữa
lúc hàng ngàn cư dân thuộc địa xin ân giá tử vương chiều Anh.
Trong bức thư gửi người em trai, tướng Washington thừa nhận đại
cuộc tưởng trưng như sắc cạn hy vọng, nhưng niềm tin và chính
nghĩa vẫn giữ vị thống xoáy tin rằng tiền đồ sẽ sáng trở lại.
Niềm sắc tin giữa đêm đông năm 1776 của tướng Washington
đã được lịch sử hồi đáng trọn vẹn chỉ 5 năm sau đó.
Đến mùa thu năm 1781, đạo quân của tướng Washington
cùng lực lượng đồng minh Pháp đã bao vây tướng Anh,
con vua Lít tại Yorktown định đoạt nền độc lập cho Hoa Kỳ.
Từ chiến thắng Yorktown năm 1781 đến căn phòng
hội thảo 200 người tại New Haven năm 1982,
Ngoại trưởng Rubio đã đúc kết một thông
điệp xuyên suốt toàn bài diễn văn.
Đó là những thành tựu vĩ đại nhất của một quốc gia, không bao giờ
được định đoạt chỉ sau một đêm kiểm phiếu hay trong vỏn vẹn hai năm.
Những chuyển biến bền vững nhất luôn đòi hỏi tầm nhìn kiên trì
qua 6 năm, 20 năm và được bồi đắt nối tiếp qua nhiều thế hệ.
Nhìn rộng ra lịch sử trị quốc Đông Tây,
tư duy kiến tạo thể chế dài hạn mà Ngoại trưởng Rubo
nêu lên cũng chẳng đúng vào đạo lý hưng suy ngàn đời.
Bởi lẽ sức mạnh trường tồn của một quốc gia chưa
bao giờ nằm ở những mưu tính thắng thua nhất thời,
mà luôn bắt dễ từ nền tảng con người và kỷ cương.
Hơn hai thiên niên kỷ trước,
tề tướng quan trọng của nước Tề từng đúc kết trong sách Quản
tử một nguyên tắc trị quốc kinh điển về tầm nhìn dài hạn.
Theo đó, kế sách cho một năm không gì bằng reo trồng lúa gạo,
kế sách cho mười năm không gì bằng vuôn trồng cây gỗ.
Thế nhưng, kế sách trăm năm cho vận mệnh quốc gia thì không
gì sánh bằng việc đào tạo hiền tài và bồi đác chính đạo.
Một trào lưu chính trị,
nếu chỉ chăm chăm nhìn vào chu kỳ bầu cử 2 năm thì chẳng khác
nào người làm ruộng chỉ tính chuyện một mùa gặt ngắn ngủi.
Đạt vào bàn cờ chính trị Hoa Kỳ cuối năm 2026,
giới phân tích như học giả Phương Vĩ đánh giá,
bài diễn văn này mang tầm vóc vượt xa một lời động viên sau bầu cử,
bằng sự kết hợp giữa chủ nghĩa hiến pháp thời Tổng thống
Reagan với chủ nghĩa hiện thực kinh tế bảo vệ người lao động.
Ngoại trưởng Rubio đang định hình cương lĩnh tư tưởng cho chặng
đường năm 2028. Đồng thời, thông điệp ấy cũng gửi tín hiệu rõ
ràng tới các đồng minh châu Á cũng như giới lãnh đạo Bắc Kinh.
Đó là dù tương lai quan ghế tại Quốc hội Hoa Kỳ thay đổi vào năm 2027,
chiến lược đặt lợi ích quốc gia và an ninh Tây Thái Bình
Dương lên hàng đầu sẽ tiếp tục được duy trì xuyên suốt.
của cạnh tranh định hình trật tự thế giới trong thật nhiên tới.
Vì thế, sẽ được quyết định bởi bản lĩnh thể chế bền bì,
chứ không phải những cơn sóng chính trị nhất thời.
Cảm ơn quý vị đã dành thời gian theo dõi.
Kinh tri xin kính chào và hẹn gặp lại.