TT Trump tới Bắc Kinh giữa lúc Hormuz hỗn loạn và cuộc chiến Chip bùng nổ

Ngày 13 tháng 5, Tổng thống Donald Trump đã chính thức đặt chân đến Bắc Kinh. Đây là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên kể từ năm 2017 của một Tổng thống Mỹ đương nhiệm. Trong bối cảnh eo biển hóa mốt vẫn đang bị phong toàn nghiêm trọng khiến giá rổ thế giới vượt ngưỡng 100 đô một thùng và căng thẳng giữa Mỹ-Iran vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, chuyến thăm lần này có ý nghĩa cực kỳ thanh chốt. Với phái đoàn gồm 16 CEO lớn trong đó có Elon Musk và Tim Cook, Tổng thống Trump đã tuyên bố rõ ràng thương mại là ưu tiên số 1. Hàng trăm tỷ đô la thương mại, vấn đề bán dẫn, quán sản hiếm và ảnh hưởng của Trung Quốc lên Iran đã nằm sẵn trong các tập hồ sơ đàm phán. Tổng thống Trump muốn một thỏa thuận lớn để giảm âm được kinh tế trong nước và tìm cách khiến Bắc Kinh kiềm chế Iran. Ngược lại, phía ông Tập cũng có những tình đoàn chiến được riêng cho Trung Quốc. Đây chắc chắn không chỉ là cuộc gặp song phương thông thường mà là một cuộc mặc cả chiến được đa chiều giữa hai siêu cường lớn nhất thế giới. Hôm nay, trước khi các cuộc đàm phán chính thức diễn ra vào ngày 14 và 15 tháng 5, chúng ta sẽ phân tích toàn bộ bối cảnh xung quanh chuyến thăm này, từ thương mại truyền thống, bán dẫn, quán sản hiếm cho đến vai trò của Erdogan. Thưa quý vị, từ năm 2017, khi Tổng thống Trump bắt đầu nhập kỳ đầu tiên, ông đã thay đổi hoàn toàn chính sách đối với Trung Quốc, truyền từ hợp tác sang đối đầu chiến được với khẩu hiệu nước Mỹ trên hết. Cuộc chiến thương mại bùng nổ vào năm 2018 với mức thế quan cao kỷ lục lên tới 145% trên nhiều mặt hàng thêm chốt, làm chuỗi công ứng toàn cầu bị xáo chuộn mạnh, nhiều doanh nghiệp Mỹ phải truyền sản xuất sang Việt Nam, Ấn Độ và Mexico. Ngành nông nghiệp Mỹ, đặc biệt là độc lành, đã chịu thiệt hại lặng nề. Những năm sau, Mỹ siết chặt kiểm soát xuất khẩu bán dẫn và công nghệ cao nhằm kìm háp sự chối dậy của Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh đáp trả bằng chiến được tự lực tự cường Made in China 2025 và tăng cường hoạt động tại Biển Đông và eo biển Đài Loan. Hai bên đặt thỏa thuận định chiến thương mại tạm thời vào tháng 10 năm ngoái, nhưng nó vẫn rất mong manh. Chuyến thăm Bắc Kinh năm này vốn bị trì hoãn từ tháng 3 năm nay do xung đột với Iran bùng nổ. Hiện tại khi eo biển Hormuz vẫn rất căng thẳng, Tổng thống Trump quyết định thực hiện chuyến đi với hai mục tiêu chính. Thứ nhất, ổn định quan hệ kinh tế với Trung Quốc để giảm áp lực lạng pháp, ổn định dáng năng lượng và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế Mỹ trong nước, đặc biệt trước bầu cử dự kỳ. Thứ hai, tìm cách sử dụng ảnh hưởng của Bắc Kinh để kiềm chế Iran có phần mở lại eo biển Hormuz hoặc ít nhất giảm thiểu dụng do phong tỏa kéo dài. Tổng thống Trump dẫn theo một phái đoàn doanh nghiệp hùng mạnh với khoảng 16 CEO hàng đầu Mỹ, bao gồm Elon Musk của Tesla và SpaceX, tiêm cục của Apple. Ông đã phát biểu thẳng thắng trước khi lên máy bay rằng thương mại là ưu tiên tuyệt đối. Đây là tín hiệu mạnh mẽ cho thấy ông muốn đạt những thỏa thuận lớn, có giá trị cao để mang về nước. Ngường lại, phía Trung Quốc của ông Tập Cận Bình đang làm giữ lợi thế ở khoáng sản hiếm, trôi cung ước mặt dẫn và ảnh hưởng ngoại giao với Iran. Vì vậy, hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung Đàn này thực chất là một cuộc đấu trí cực kỳ lớn, lơi cả hai siêu cường đều có những lợi thế và điểm yếu riêng, và bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ ảnh hưởng rất lớn đến tình hình kinh tế và bất ổn trên toàn thế giới. Đầu tiên đi vào thương mại truyền thống, nội dung cốt nõi mà Tổng thống Trump coi là ưu tiên hàng đầu trong chuyến thăm lần này. Đây là lĩnh vực Tổng thống Trump muốn đạt được những kết quả cụ thể có thể nhìn thấy được, để ông có thể tuyên bố được với các cử tri Mỹ khi trở về nước. Sau nhiều năm chiến tranh thương mại, ông cần những cam kết rõ ràng để giảm áp lực lạng phát trong nước, ổn định một số ngành kinh tế quan trọng, từ đó chứng minh được cho các cử tri Mỹ thấy chính sách cứng rắn của mình đang mang lại lợi ích thực tế cho lền kinh tế Mỹ. Trước hết là lĩnh vực lông sản, một vấn đề mang tính chính trị rất cao. Lông dân Mỹ, đặc biệt tại các bang sản xuất đậu lành lớn như NOAA, Illinois, Indiana và Nebraska đã chịu thiệt hại lọng lề trong những năm chiến tranh thương mại trước. Khi Trung Quốc áp thuế trả đũa, xuất khẩu đậu lành Mỹ sang Trung Quốc sụt giảm mạnh, dẫn đến giá nội địa giảm sâu, tồn kho tăng cao, khiến nhiều hộ lông dân rơi vào cảnh nợ lần và phát sản. Mà đây lại là nhóm cử tri quan trọng của Đảng Cộng Hòa. Vì vậy, Tổng thống Trump đang đòi hỏi Trung Quốc phải đưa ra cam kết mua mạnh tay trở lại. Theo các nguồn tin từ vòng đàm phán sơ bộ, Trung Quốc có thể chấp nhận mua tới 25 triệu tấn động lành Mỹ mỗi năm trong 3 năm liên tiếp, cùng với lượng lớn thịt bò và thịt lợn chất năng cao. Nếu được ký kết, cam kết này sẽ giúp ổn định thu nhập cho hàng trăm nghìn hộ lông dân Mỹ, giảm dư cung nội địa, hỗ trợ giá lông sản, và mang lại lợi ích chính trị rõ rệt cho Tổng thống Trump trước bầu cửa giới kỳ. Tiếp theo là lĩnh vực hàng không dân dục, một biểu tượng công nghiệp và công nghệ cao của Mỹ. Tập đoàn Boeing đang rất cần những đơn hàng lớn để phục hồi sau chuỗi khủng hoảng kéo dài. Hai bên đang đàm phán gói hợp đồng khổng lồ dự kiến từ 500 đến 600 máy bay, bao gồm khoảng 500 chiếc Low Body 737 MAX và hơn 100 chiếc Wide Body. Giá trị hợp đồng này có thể lên tới hàng chục tỷ đô. Đây không chỉ là doanh thu khổng lồ cho Boeing, mà còn tạo ra hàng chục nghìn Việt Nam chất năng cao cho ngành công nghiệp hàng không Mỹ, một điểm sáng quan trọng mà Tổng thống Trump có thể sử dụng để củng cố hình ảnh kinh tế thành công của mình. Ngoài ra trong phần thương mại truyền thống này, Tổng thống Trump còn nên suất thành đập hội đồng thương mại Board of Trade và hội đồng đầu tư Board of Investment, hai cơ chế song phương mới nhằm quản lý và ổn định dòng chảy thương mại, đầu tư dài hạn giữa hai nước. Mục tiêu của hai cơ chế này là xây dụng một khung khổ rõ ràng, dự đoán được nhiều hơn, giảm nguy cơ các cuộc chiến thuế quan đột ngột, phá hoại lòng tin và gây thiệt hại cho doanh nghiệp hai bên. Nếu thiết lập được thành công, đây có thể trở thành lên tàng trong một giai đoạn hợp tác kinh tế ổn định và ít xung đột hơn trong tương lai. Vấn đề thứ hai trong chuyến thăm này của Tổng thống Trump làm ở lĩnh vực công nghệ cao, đặc biệt là bán dẫn vào khoáng sản hiếm. Đây là trái tim và cũng là điểm nóng nhạy cảm nhất trên bàn đàm phán này. Hiện nay, dù Mỹ đã siết chặt kiểm soát xuất khẩu trong nhiều năm, nhưng mức xuất khẩu linh kiện bán dẫn từ Mỹ sang Trung Quốc vẫn duy trì ở mức rất cao, khoảng 11 tỷ đô buổi năm. Gần đây, chính quyền Tổng thống Trump đã quyết định lấy lỏng một phần hạn chế bằng cách cho phép xuất khẩu chip AI NVIDIA H200 với mức thuế quan 25% kèm theo hạn ngạch nghiêm ngặt. Chỉ riêng trong năm 2026, các tập đoàn công nghệ lớn của Trung Quốc như Biden, công ty mẹ của TikTok và Alibaba đã đặt hàng lên tới 14 tỷ đô chip cao cấp này. Con số này cho thấy nhu cầu khổng lồ và cực kỳ cấp bách của Trung Quốc trong lĩnh vực phát triển trí tuệ nhân tạo và công nghệ số. Ngược lại, Trung Quốc cũng đang nắm giữ một lợi thế chiến lược cực kỳ mạnh mẽ ở khoáng sản hiếm. Bắc Kinh kiểm soát gần như toàn bộ chuỗi công nghệ toàn cầu về khai thác, chế biến và tinh chế nguyên liệu này. Khoáng sản hiếm là nguyên liệu không thể thay thế để sản xuất chiếc bán rất tiên tiến, động cơ xe điện, tên lửa dẫn đường và rất nhiều thiết bị công nghệ cao quốc phòng hiện đại khác. Hiện tại, chuỗi công nghệ khoáng sản hiếm của Trung Quốc đang ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 1.200 tỷ đô GDP của Mỹ, tương đương gần 4% tổng sản phẩm quốc lội. Đây là một con số khổng lồ, hoàn ánh mức độ phụ thuộc chiến lược sâu sắc của Mỹ và Trung Quốc ở một số mắc xích thêm chốt nhất của chuỗi công nghệ và quốc phòng. Vì vậy, nếu Trung Quốc quyết định cắt giảm hoặc hạn chế xuất khẩu khoáng sản hiếm, hậu quả sẽ cực kỳ nghiêm trọng đối với ngành công nghiệp Mỹ, từ xe điện Tesla, iPhone của Apple cho đến hệ thống vũ khí hiện đại của quân đội Mỹ. Vì vậy, cuộc mặt cả ở lĩnh vực này mang tính chất sinh tử và dài hạn. Mỹ muốn giảm dù do phụ thuộc chiến lược, đảm bảo an ninh chuỗi công nghệ quốc gia trong mọi tình huống, kể cả khi xung đột đeo thang. Ngược lại, Trung Quốc muốn Mỹ lới lòng kiểm soát công nghệ, giảm các lệnh cấm xuất khẩu bán dẫn tiên tiến để ngành công nghiệp bán dẫn nội địa của họ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, hướng tới mục tiêu tự chủ công nghệ vào năm 2030 hoặc sớm hơn. Vì vậy, bất kỳ thỏa thuận nhỏ hay cam kết lớn ở lĩnh vực bán dẫn và khoáng sản hiếm này đều sẽ định hình cán cân công nghệ, sức mạnh kinh tế và thậm chí sức mạnh quân sự giữa hai siêu cường trong ít nhất 10-15 năm tới. Cuối cùng, eo biển Hormuz và vấn đề Iran chính là biến số địa chính trị đang tạo ra áp lực rất lớn và đè lặng lên toàn mục tiến trình nàng phán tại Bắc Kinh này. Eo biển Hormuz là huyết mạch lăng lượng quan trọng nhất của thế giới hiện nay. Tuyến đường thủy hẹp nằm giữa Iran và Oman này vận chuyển khoảng 20% tổng lượng dầu thô và khí hoa lỏng của toàn cầu, tương đương với khoảng 20 triệu tùng mỗi ngày trước khi khủng hoảng xảy ra. Hiện tại, eo biển Hormuz đang trong tình trạng căng thẳng nghiêm trọng sau xung đột Mỹ-Israel với Iran. Tuyến đường này gần như bị phong tỏa một phần hoặc hoạt động với rủi ro cực cao. Giá dầu brand đã nhiều lần chạm mức 100-107 đô một thùng, gây áp lực lạm phát lên hầu hết các nền kinh tế lớn, trong đó có cả Mỹ và Trung Quốc. Trung Quốc là khách hàng mua dầu Iran lớn nhất thế giới. Hiện Bắc Kinh nâng nhập khẩu khoảng 1,38 triệu thùng mỗi ngày, chiếm hơn 80% tổng xuất khẩu dầu của Iran. Tuy nhiên, do rủi ro vận chuyển và chi phí bảo hiểm tăng vọt, lượng nhập khẩu dầu của Trung Quốc trong tháng 4 cũng đã giảm tới 20%. Điều này đang ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh năng lượng và chi phí sản xuất của Trung Quốc. Đối với Mỹ, eo biển Hormuz là vấn đề tiếng chốt. Tổng thống Trump muốn Trung Quốc sử dụng ảnh hưởng ngoại giao, kinh tế và chính trị của mình để tác động Iran mở lại eo biển và ngừng hỗ trợ cho các lực lượng quỷ nhiệm ở Trung Đông. Trên thực tế, Trung Quốc hiện đang thúc đẩy Pakistan đóng vai trò trung gian sâu hơn trong vấn đề này. Nhưng lại, phía Iran dường như đang chơi một ván cực lớn. Họ tin rằng ông Trump sẽ phải nhường bộ trước do áp lực kinh tế từ lội bộ Mỹ lạng phát cao và lịch trình chính trị trước bầu cử giữa kỳ. Iran đang sử dụng lá bài Hormuz như một công cục mặc cảm mạnh mẽ để đổi lấy các nhường bộ từ phía Mỹ như lưới lỏng cấm vận hoặc thay đổi lập trường về chương trình hạt nhân. Áp lực từ eo biển Hormuz trong những tháng xung đột vừa qua không chỉ ảnh hưởng đến giá râu và lạng phát toàn cầu tăng vọt, mà còn đang tạo thêm phức tạp lớn cho các cuộc đàm phán về thương mại và công nghệ lần này tại Bắc Kinh. Tổng thống Trump muốn giải quyết nhanh vấn đề này để tập trung vào lội bộ Mỹ, trong khi ông Trump đang cân nhắc rất kỹ giữa việc duy trì quan hệ với đồng minh chính lực Iran và nhu cầu ổn định kinh tế, nguồn công năng lực của Trung Quốc. Đây chính là biến số nguy hiểm nhất và khó lường nhất của chuyến thăm lần này. Nhìn chung, chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Trump lần này diễn ra trong một bối cảnh địa chính trị và kinh tế cực kỳ phốc tạp. Đây không chỉ là cuộc gặp song phương thông thường, mà là một cuộc mặc cả chiến lược đa chiều giữa hai siêu cường lớn nhất thế giới. Trong tâm chính mà Tổng thống Trump hướng tới là thương mại truyền thống, với các cam kết lớn về hàng chục triệu tấn nông sản mỗi năm, đơn hàng hàng trăm chiếc máy bay Boeing, và việc thành đập các cơ chế song phương nhằm quản lý và ổn định dòng trải thương mại. Bên cạnh đó là cuộc mặc cải then chốt ở lĩnh vực bán dẫn và khoáng sản hiếm, lời Mỹ muốn giảm phục thực chiến lược, còn Trung Quốc muốn nới lỏng kiểm soát công nghệ. Dây áp lực lên không thể bỏ quai chính là Eldrian Hormuz, lời đang đe dọa ổn định năng lượng toàn cầu và buộc cả hai bên phải tình toán kỹ lưỡng. Kết quả của chuyến thăm nhiều khả năng sẽ là những thỏa thuận thực dụng, từng bước một thay vì đột phá toàn diện, bởi cả Tổng thống Trump và ông Tập Cận Bình đều đang cần những thắng nợ để tuyên bố trước công chúng trong nước, nhưng họ cũng đều có những giới hạn đỏ không dễ nhung bộ. Chuyến thăm lần này có thể không giải quyết triệt để tất cả mâu thuẫn giữa Mỹ và Trung Quốc, nhưng nó sẽ định hình cục diện quan hệ song phương và ảnh hưởng đến nhiều vấn đề nóng trên thế giới, đặc biệt là tình hình Trung Đông và chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Quý vị nghĩ Tổng thống Trump sẽ mang về được thỏa thuận quan trọng nhất ở lĩnh vực Lào? Video tiếp theo chúng tôi sẽ cập nhật kết quả thực tế sau các cuộc hội đàm vào ngày 14-15 và phân tích các kịch bản có thể xảy ra với eo biển Hormuz và tác động đến Việt Nam cũng như khu vực. Hãy cho chúng tôi biết dự đoán của quý vị về vấn đề này, và nếu thấy hữu ích hãy bấm like và đăng ký kênh cho Người Phương Đông. Tôi là Thanh Nong, cảm ơn quý vị đã dành thời gian theo dõi.