Nhịn Không Xong, Đánh Không Được: Nước Cờ Nào Cho Đài Loan?

Thưa quý vị, cổ nhân từng nói, nước chảy đá mòn, chỉ cần một dòng nước kiên trì, ngày này qua ngày khác, đá cưng đến đâu rồi cũng phải lùi. Và đó chính là cách mà Trung Quốc đang từng bước chặn mọi ngả đường ra vào của Đài Loan, không phải bằng tiếng súng mà bằng sự im nặng của những con tàu sơn trắng. Hãy hình dung một con tàu hải cảnh Trung Quốc không mang tên nửa, không có ụ pháo lớn trên bom, đang chậm chậm tiến vào sát bờ biển Đài Loan. Trên đài chỉ huy, không có sĩ quan hải quân tác chiến, chỉ có nhân viên mặc đồng phục công vụ, tay cầm bộ đàm, giọng điềm tính phát qua sóng VHF. Tàu của quý vị cần khai báo qua hệ thống hải quân Bắc Kinh trước khi vào cảng Cao Hùng. Chỉ là một thủ tục hành chính, gọn gàng, đúng quy trình như hàng ngàn thủ tục khác vẫn diễn ra mỗi ngày trên khắp các vùng biển trên thế giới. Nhưng chính cái thủ tục tưởng chừng như vô hại đó lại khiến cả Đài Loan phải tổ chức hàng một cuộc diễn tập phòng thủ cấp quốc gia, quy động cả quân đội lẫn cơ quan dân sự. Bởi vì giới quân sự Đài Bắc hiểu rõ, đây không còn là chuyện kiểm tra giấy tờ, đây là bước đầu tiên trong việc chặn mọi ngả đường ra vào của cả một hòn đảo. Hôm nay là cảng Cao Hùng phải khai báo qua Bắc Kinh, ngày mai có thể là không phận, ngày kia có thể là cáp quang biển. Từng chút một, từng ngả đường một cho đến khi Đài Loan không còn nối ra, cũng chẳng còn nối vào. Tại sao một chiếc tàu hải cành Trung Quốc không vũ trang hạng lặng lại khiến giới quân sự Đài Bắc đau đầu hơn cả một hạm đội tên nửa? Tại sao học thuyết phòng thủ của Đài Loan vốn được xây dựng suốt nhiều thập liên để chống đổ bộ, chống tên nửa, chống oanh tạp, giờ đây lại tỏ ra lúng túng trước một con tàu sơn trắng treo cờ công vụ? Và quan trọng hơn cả, khi Bắc Kinh không cần bắn một viên đạn nào để chặn mọi ngả đường ra vàng của Đài Loan, khi phòng thủ truyền thống với tất cả F-16 và hình thống Patriot của nó còn có ý nghĩa gì? Chúng ta hãy cùng khám phá câu chuyện này. Chào mừng đến với Người Phương Đông, tôi là Thanh Nong. Hóa ra có một thứ còn đáng sợ hơn tiếng súng, đó là sự im nặng khi làn danh của bản bị dịch đi từng mét một. Suốt nhiều thập kỷ, chiến lược phòng thủ của Đài Loan được xây dựng quanh một liềm tin đơn giản, rằng Trung Quốc nếu muốn đánh thì trước sau gì cũng phải lộ diện những khu trục hạc, những chiếc tàu chiến mang súng lớn hay hàng chục thậm chí hàng trăm quả tên lửa rơi bẻ phóng. Khi đó, người lính trực gia ra chỉ cần quan sát những chấm sáng lạ kèm tốc độ bất thường trên màn hình là ngay lập tức tiếng còi báo động sẽ được vang lên, thiết bản rất rõ ràng. Nhưng giờ đây có một loại lực lượng đã âm thầm lớn mạnh suốt 20 năm qua mà ít ai để ý đến, đó là lực lượng hải cảnh Trung Quốc. Ban đầu họ chỉ làm những việc bình thường gần như vô hải, như tuần tra ngư trường, cứu hộ các tàu gặp lạc hay chống nạn buôn đậu trên biển. Nhưng dần dần đội tàu này lớn lên, không phải theo cách tự nhiên, mà được trang bị hiện đại hơn, được đầu tư, được huấn luyện bài bản. Quan trọng nhất, lực lượng hải cảnh này được giao thêm một nhiệm vụ mới chưa từng có trong tiền nệ, đó là thực thi yêu sách chủ quyền vốn thường phải dùng đến quân đội chính quy. Cổ Nhân đã dạy, mưa rầm thấm lâu, đó chính là chiêu bài mà Bắc Kinh đang sử dụng để chặn mọi ngả đường ra vào của Đài Loan. Thay vì ô ạt triển khai một cuộc tấn công chấp nhoáng dễ bị gia đa đối phương phát hiện kèm những rủi ro khó kiểm soát, họ dùng lực lượng hải cảnh tuần tra hàng trăm lượt, mỗi lần một chút tiến gần thêm vài hải lý, cho đến khi việc họ xuất hiện ở những vùng biển đệm trở thành chuyện thường ngày. Một khu vực rộng 12 hải lý quanh Đài Loan từng được tôn trọng ngầm trong nhiều thập liên, giờ đây thường xuyên có bóng dáng của tàu hải cảnh Trung Quốc. Không ai tuyên chiến, không có tiếng súng, nhưng danh giấy cũ từng bước một đã không còn như trước. Lại nói, điều khiến giới quan sát quân sự thực sự lo lắng không phải là việc những con tàu này xuất hiện, mà là cách chúng được thiết kế để xuất hiện. Đây không còn là những con tàu tuần tra nhỏ bé của ngày xưa, đây là những con tàu hải cảnh lớn nhất thế giới, có chiếc dãn nước tới hơn 10.000 tấn, tức là lặng hơn cả một tòa nhà 30 tầng. Chúng được trang bị vòi dòng cỡ lớn, có thể bắn cao áp đủ sức làm hỏng thiết bị trên bông tàu đối phương. Và đặc biệt, chúng được sơn trắng, treo cờ công vụ, và không hề có một khẩu pháo lớn nào lộ diện để bị nói là tàu chiến. Và đó chính là cách mà Bắc Kinh đang chặn mọi ngà đường ra vào của Đài Loan. Hãy thử hình dung quý vị là chỉ huy phòng thủ Đài Loan, quý vị được huấn luyện theo một kịch bản quen thuộc, là phát hiện tàu chiến địch trên radar, theo dõi đường máy tiến nửa, và chuẩn bị đánh trả khi có dấu hiệu tấn công rõ ràng. Nhưng giờ đây, thứ tiến vào vùng biển 12 hải lý lại là một con tàu treo cờ công vụ. Nó tuyên bố đang làm nhiệm vụ thực thi pháp luật hàng hải, kiểm tra giới tờ tàu thuyền, yêu cầu khai báo hải quan, đôi khi là hộ tống một tàu cá nhỏ bé ra khỏi khu vực tranh chấp với giọng điệu hoàn toàn ôn hòa như đang giúp đỡ chứ không phải gây hấn. Tình huống này cần phải xử lý sau đây. Nếu điều động hải quân ra đối đầu trực diện, Bắc Kinh sẽ ngay lập tức cáo buộc quý vị là kẻ leo thang trước, là bên gây hấn với một lực lượng chấp pháp dân sự đang làm đúng phận sự. Nhưng nếu không phản ứng gì, từng chút một, vùng biển của quý vị sẽ bị bên kia âm thầm áp đặt luật chơi của họ. Khi đó tàu hàng quốc tế sẽ phải xin phép qua hệ thống khai báo không phải của quý vị, tàu cá ngư dân bị kiểm tra và xua đuổi ngay trên ngư trường truyền thống. Đó chính xác là tình huống mà các nhà hoạch định phòng thủ Đài Bắc vừa phải đối mặt trong một cuộc diễn tập mô phỏng hồi cuối tháng 6 vừa qua. Kinh bản không phải là một cuộc đổ bộ ồ ạt, mà là một kinh bản tinh vi hơn nhiều. Đó là tàu hải cảnh Trung Quốc thông báo rằng, mọi tàu ra vào các cảng lớn của Đài Loan phải hoàn tất thủ tục khai báo qua một cổng thông tin của Bắc Kinh trước khi được cập bến. Sau đó, từng bước việc kiểm tra trở lên gắt gheo hơn, có thể là lên tàu khám xét, giữ tàu lại vì lý do thủ tục, hay làm gián đoạn từng mắt xích trong chuỗi vận chuyển hàng hóa. Có thuyền trưởng phải đứng trôn chân trên cầu cả cả buổi, nhìn đồng hồ, nhìn nô hàng đông lạnh trong con tay lơ dần dần hạ nhiệt, mà không biết khi nào con tàu của ông mới được rời bến. Một con tay lơ chip bán dẫn trị giá hàng triệu đô có thể lằm chờ ở cảng Cao Hùng cả tuần, chỉ vì một con dấu khai báo chưa kịp đóng. Cổ nhân từng nhắc, nước đến chân mới nhảy, thì đã muộn. 15.000 tấn hàng hóa mỗi ngày đi qua những cảng lớn của Đài Loan, tương đương với việc cứ mỗi giờ lại có một đoàn xe con tay lơ nối đuôi chạy suốt từ Hà Lội vào tới Sài Gòn. Chỉ cần làm chậm dòng chảy ấy lại một phần nhỏ, thì lên kinh tế của cả một hoàn đảo phụ thuộc vào thương mại các đường biển sẽ cảm nhận được ngay, giống như bị xiết nhẹ ở cổ họng, chưa đến mức nghẹt thở, nhưng đủ để biết mình đang bị xiết. Và đó là lúc các tương lĩnh Đài Loan hiểu ra, kẻ thù không cần đánh chìm hạng đội của bạn, họ sẽ làm cho chúng đói. Nhiếm sắc nhưng không được dùng Thưa quý vị, xét kỹ thì vấn đề không dừng lại ở việc nhận diện mỗi đe dọa. Vấn đề lớn hơn là chống lại nó bằng cách nào, vì Trung Quốc luôn kheo léo đứng dưới ngưỡng có thể gọi là chiến tranh. Nếu là một cuộc tấn công quân sự thông thường, câu trả lời rất rõ ràng. Đài Loan huy động hải quân, không quân, kích hoạt hệ thống phòng tủ tiếp nữa. Nhưng khi đối mặt với một con tàu hải cảnh Trung Quốc đang thực thi pháp luật, thì mọi phản ứng quân sự đều trở lên rủi ro, như đi trên một sợi dây mảnh giữa hai bờ vực. Bắn vào một con tàu không vũ trang hạng lặng sẽ ngay lập tức bị thế giới nhìn nhận là hành động khiêu khích quá mức. Nhưng nếu không làm gì, thì từng cm chủ quyền sẽ bị gặm nhấm dần, như con đê bị mối mọt ăn rũng từ bên trong. Trong căn phòng học khẩn tại Đài Bắc, trên bàn là ba phương án, nhưng phương án nào cũng đều không tới yêu. Thứ nhất, đều tàu chiến ra chặn. Nhưng chặn tàu công vụ bằng tàu chiến, truyền thông quốc tế sẽ ngay lập tức bùng nổ, Đài Loan nổ súng trước. Tuy đó Bắc Kinh sẽ thắng ngay trên mặt trận dư luận và các đồng minh Mỹ, Nhật cũng khó lên tiếng bênh vực. Thứ hai, để kệ. Nhưng mỗi lần mặc kệ, con tàu trắng của Trung Quốc lại tiến thêm 1 hải lý. Hôm nay là 20 hải lý ngoài Cao Hùng, vài năm nữa nó sẽ thả leo ngay tại cửa cảng. Và Đài Loan cũng không thể nói gì, vì đã quá quen rồi. Thứ ba, gửi tàu hải cảnh của mình ra ứng phó. Nhưng tàu tuần duyên Đài Loan lớn nhất chỉ khoảng 3.000 tấn, trong khi tàu hải cảnh Trung Quốc có chiếc tới 12.000 tấn. Ra đó chẳng khác gì lấy trứng trội đá, sẽ bị phun vòi rồng, bị ép mạng. Rồi truyền thông Trung Quốc sẽ lấy đó tuyên truyền. Xem kìa, tàu Đài Loan khưu khích lên mới bị xịt nước. Ba phương án, đều thua. Trong cuộc diễn tập mô phỏng cuối tháng 6, các nhà hoạch định Đài Loan đã phải tính đến một chuỗi phản ứng nhiều tầng. Đầu tiên, lực lượng tuần duyên ra đối phó bằng biện pháp chấp pháp tương ứng, không nhượng bộ nhưng cũng không leo thang. Song song đó, quân đội chuyển sang trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao hơn nhưng tuyệt đối không khai hỏa. Cuối núp, các cơ quan ngoại giao đồng loạt lên tiếng tố cáo hành vi vi phạm pháp luật hàng hài quốc tế. Ba tầng cùng phản ứng nhưng không tầng nào dùng đến vũ lực trực tiếp bởi vì chính Bắc Kinh cũng khôn khéo không dùng vũ lực trực tiếp. Cổ nhân đã dạy, lấy nhu chế cương nhưng nhu đến mức nào thì mới chế được cương đây. Một hạm đội tàu chiến hùng mạnh của Đài Loan, xây dựng tốn kém qua nhiều thập liên, bỗng trở lên thừa thái trước một con tàu sơn trắng chỉ mang theo bộ đàm thay vì tên nửa. Có vị tướng từng đứng trên ảnh chỉ huy của một trục khe hạng lớp ke lông, nhìn qua ống nhòm về phía con tàu hải cảnh Trung Quốc đang lừng lững tiến nạn và nhận ra rằng cả gian vũ khí dưới chân mình lúc này chẳng khác gì một thanh kiếm sắc bén trong tay người không được phép rút ra khỏi vỏ. Có một câu hỏi mà đến giờ vẫn chưa ai trả lời được trận bẹp, đó là làm sao đo lừng được việc trận mọi ngã đường ra vào đang diễn ra dần dần, không có một thời điểm bắt đầu rõ ràng. Hôm nay một con tàu cá bị xô đuổi, tháng sau 10 tàu, tháng sau nữa 100 tàu, không ai biết chính xác con số nào mới đủ để gọi là phong tỏa. Và chính vì không có câu trả lời rõ ràng nên Bắc Kinh luôn có thể um dung nói, chúng tôi chưa làm gì quá đáng, đây chỉ là chất pháp bình thường. Lần đầu tiên sau 50 năm, các tướng lính Đài Loan nhận ra, mọi giáo trình ở học Việt quân sự từ West Point đến trường lục quân Đài Loan đều không có chương nào dạy cách đánh với một thủ tục hành chính. Trung Quốc đang bắt Đài Loan chơi một trò chơi không có luật lệ. Vùng xám, cung mùi thuốc sùng. Cái khó không chỉ của riêng Đài Loan, bởi vì những tuyến hàng hải đi qua eo biển Đài Loan không chỉ phục vụ một hòn đảo, chúng nào huyết mạch của thương mại toàn cầu, từ chiếc bán dẫn của TSMC cho đến dò mỏ từ Trung Đông, than từ Úc, hàng điện tử từ Nhật, hàn, tất cả đều phải đi qua đây như máu chảy qua một động mạch chính của cơ thể. Khi Bậc Kinh có thể dùng nực lượng hải cảnh để từng bước chặn mọi ngài đường ra vào của Đài Loan mà không cần một tuyên bố chiến tranh chính thức, thì các quốc gia khác trong khu vực buộc phải đặt chung một câu hỏi rằng nếu hôm nay là eo biển Đài Loan thì ngày mai liệu có phải là biển Đông, biển Hoa Đông hay thậm chí vùng biển sát ngay bờ biển của chính họ, Nhật Bản nhìn về Senkaku, Philippines nhìn về Bãi Cỏ Mây, và Việt Nam nhìn về Trường Sa. Nước Lào cũng tự hiểu kịch bản này không phải chuyện của riêng ai. Một số quốc gia láng giềng đã âm thầm tăng cường phối hợp tuần tra chung, chia sẻ thông tin tình báo hàng hải như một cách chuẩn bị cho kịch bản tương tự có thể lặp lại. Có những sĩ quan niên nạc của Nhật Bản giờ đây gọi điện trao đổi với đồng nghiệp Philippines mỗi sáng sớm chỉ để cập nhật xem đêm qua có tàu hải cảnh Trung Quốc Lào xuất hiện trên màn hình ra đài hay không? Không ai nói ra, nhưng ai cũng chuẩn bị. Thú vị thay, chính cách tiếp cận không lộ dung này lại đặt ra một bài toán khó cho Mỹ, Nhật hay những đồng minh muốn hỗ trợ Đài Loan. Khi không có một cuộc tấn công quân sự rõ ràng để phản ứng, các quốc gia khác cũng khó tìm được lý do chính đáng để điều động lực lượng can thiệp. Không có hình ảnh tên nửa rơi bệ phóng từ Phúc Kiến, không có tàu chiến của Trung Quốc lã pháo để gây chấn động, mà chỉ có những thủ tục hành trình âm thầm, những tờ thông báo kiểm tra, những yêu cầu khai báo qua Bắc Kinh. Điều này rất khó tạo ra làn sóng phấn nộ đủ lớn để buộc cả thế giới phải hành động. Bởi vì sư luận thế giới đã quen với phản ứng máu và lửa, không ai biểu tình vì một con dấu, không ai họp hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc vì một thủ tục hải quan. Bắc Kinh hiểu rất rõ điều đó, họ không cần chiếm Đài Loan trong 72 giờ, họ chỉ cần nàm cho thế giới quen dần với việc Đài Loan bị chặn mọi ngả đường ra vào từng ngày một. Đây chính là khoảng lưng trừng mà giới quan sát vẫn gọi là vùng sám, nơi tiếng gọi báo động chưa từng vang lên, nhưng cũng chẳng còn ai dám gọi đó là Yên Bình, là nơi chiến tranh đã bắt đầu nhưng không ai được phép gọi tên nó. Thưa quý vị, ngẫm lại cả hành trình vừa đi qua, từ một con tàu sơn trắng của Trung Quốc tưởng như vô hại, đến một cuộc diễn tập phòng thủ cấp quốc gia của Đài Loan, chúng ta thấy một điều rất rõ, chiến tranh của thời đại này không nhất thiết phải bắt đầu bằng tiêu súng. Đôi khi, nó bắt đầu bằng một tờ giấy khai báo, một cuộc kiểm tra thường lệ của hải cảnh Bắc Kinh, một thủ tục hành trình lập đi lập đại cho đến khi việc chặn mọi ngả đường ra vào của Đài Loan trở thành chuyện đương nhiên. Hôm nay là yêu cầu khai báo qua Bắc Kinh để vào cả Cao Hùng, ngày mai có thể là khu vực cấm mây tạm thời trên không phận Đài Loan, ngày kia là kiểm tra an toàn các quang biển. Không có tuyên chiến, không có đổi bộ, chỉ có từng ngả đường một bị siết nại, cho đến khi Đài Loan nhận ra mình đang sống trong một chiếc hộp mà lắp đã đóng từ bao giờ. Bài học rút ra không chỉ dành cho những nhà hoạch định chiến lược ở Đài Bắc hay Washington, trong đời sống thường ngày của mỗi chúng ta cũng vậy. Không phải biến cố lớn nào cũng đến ổn ào, có những thứ gặm nhấm ta từng chút một, một thói quen xấu nhỏ nhạt ta tặc lưỡi cho qua, một sự nhân nhượng nhỏ trong công việc vì ngại và chẳng. Một lần bỏ qua không lên tiếng vì thấy điều bất công, để rồi một ngày nhìn lại, và mới giật mình nhận ra danh giới của mình đã lùi ra đến đâu tự lúc nào. Cổ nhân từng răn, bong bệnh hơn chữa bệnh. Bởi vì thủ tục hành chính vô thường vô phạt hôm nay, biết đâu lại là viên gạch đầu tiên xây lên bức tường lớn của ngày mai. Bắc Kinh không cần đánh sập Đài Loan, họ chỉ cần xây tường từng viên một. Đến khi bức tường đủ cao, đủ kín thì Đài Loan có muốn đi ra cũng không còn cửa. Và khi nhìn thấy bức tường đó thì đã quá muộn để hỏi, danh giới kia đã biến mất từ lúc nào? Vùng xám không có tiếng súng, nhưng danh giới thì đang rời đi từng ngày, không chỉ ở eo biển Đài Loan mà có thể ở ngay trước cửa nhà Theo quý vị, nước cờ tiếp theo của Bắc Kinh sẽ là gì? Và Đài Loan sẽ dùng quân bài Lào để giải vây thế cờ này? Hãy để lại quan điểm bên dưới phần bình luận và nếu thấy câu chuyện này đáng để suy ngẫm, nhớ like, đăng ký kênh cho Người Phương Đông. Chúc quý vị luôn bình an, mạnh khỏe và giữ được con mắt tinh tưởng để nhận ra những thay đổi nhỏ nhất. Cảm ơn đã dành thời gian theo dõi, tôi là Thanh Nong. Xin chào và hẹn gặp lại!