Vì sao lại phải xây cầu?

Những bộ sập cầu luôn thu hút được nhiều sự chú ý. Một phần là bị ấn tượng thị giác mạnh mẽ khi một vật thể to lớn đột nhiên rung lắc biến dạng và gãy đổ. Phần khác là do chuyện này không thường xuyên xảy ra nên đối với nhiều người đó cũng là việc mới lạ. Và lý do nữa là khi một cây cầu sập xuống thì phía trên có thể đang có người đi lại, có tàu xe chạy qua, và bên dưới thì thuyền bè di chuyển thấp nập. Sự phá hủy lớn khiến cho chúng ta dùng mình lo sợ trong vô thức May quá không có ai chết. Chúng ta thường nói như vậy. Nhưng video này sẽ không có tham vọng đi tìm hiểu nguyên nhân thật sự khiến một cây cầu nào đó đa nghiên đăng lảnh đột nhiên sập xuống. Mà chủ yếu là chúng ta sẽ thảo luận về bản chất kinh tế của các dự án công cộng của chính phủ và những nguyện biện thường đi kèm theo. Những nguyện biện này được sinh ra để những người chi tiền của các chính phủ đánh lạc hướng người nộp thuế về bản chất của vấn đề. Đấy là những công trình sắp được xây không thực sự dựa trên nhu cầu hợp lý và cần thiết cho người dân và xã hội. Ví dụ như họ sẽ có thể nói cây cầu mới sẽ tạo ra hàng ngàn công an việc làm cho người dân địa phương hay tăng trưởng sự giàu có cho một cộng đồng. Mới nghe qua thì rất lọt tai. Nhưng nếu chúng ta nhìn vào vấn đề theo cách rằng mọi khoản chi tiêu của chính phủ đều phải được bù đắp ngay lập tức hoặc về sau này thông qua thuế thì những chi tiêu của chính phủ sẽ mất đi vẻ màu nhiễm của nó. Theo định nghĩa, cầu là một công trình được xây dựng để bắt qua những chứa ngại vật vật lý chẳng hạn như sông, suối, hồ, biển, thung lũng, đường bộ hoặc đường sắt mà không cản trở đường bên dưới. Nó được xây dựng với mục đích cung cấp lối đi thuận tiện của chứa ngại vật thường là thứ khó hoặc không thể vượt qua. Một cây cầu có thể được xây nhờ nỗ lực cá nhân hay góp sức của nhiều người trên cơ sở tự nguyện và cầu cũng có thể được xây bởi chính phủ. Trên thực tế thì việc thực hiện các chức năng quan trọng của chính phủ sẽ luôn đòi hỏi một lượng chi tiêu nhất định để có thể cung cấp được các dịch vụ xã hội và dân sinh cơ bản. Thì chính phủ cần phải thực hiện được các công trình công cộng như là đường xá, cầu cống, bệnh viện, trụ sở cảnh sát, văn phòng cho các cơ quan hành chính công hay là các địa điểm thể tha văn hóa như sân bóng hay là công viên. Trong trường hợp thông thường, những công trình công cộng này đều rất cần thiết cho xã hội và đó không phải là điều mà chúng ta nói đến. Sẽ không ai đi phản đối nếu một cây cầu được xây lên để đáp ứng nhu cầu và giải quyết những vấn đề giao thông đi lại mà nếu không có cây cầu đó thì sẽ không giải quyết được. Nói một cách ngắn gọn thì nếu đối với toàn bộ người dân đã nộp thuế để chính phủ thực hiện công trình này thì cây cầu được xây dựng sẽ quan trọng hơn so với những thứ mà cá nhân họ sẽ mua nếu không phải đóng thuế. Mặc dù các chính phủ luôn thể hiện ra rằng họ sẽ xây dựng các công trình công cộng để phục vụ cho nhu cầu và lợi ích của người dân và xã hội nhưng trên thực tế thì có những dự án công không thực sự được sinh ra với mục tiêu chính yếu là như vậy. Nó có động cơ và mục đích khác. Trong trường hợp ấy thường sẽ có những ngụy biện đi kèm để tăng thêm sức nặng cho việc cần thiết phải khỏi tạo công trình. Bởi vì lúc này nhu cầu sử dụng thực tế chỉ được xét đến như là thứ yếu trong hoạch định, chính phủ sẽ cần phải cầm bút lên để vẽ ra các dự án. Thay vì xem xét cây cầu phải được xây ở đâu dựa trên nhu cầu giao thông thực tế của xã hội thì những người quyết định chi tiêu của chính phủ lúc này sẽ tự hỏi Cây cầu có thể được xây ở đâu? Liệu có lý do hợp ý nào để bắt thêm một cây cầu qua sông Crono ở Việt Lắc hay không? Họ sẽ nghĩ ra mọi cách để khiến dự án mới trở nên cần thiết và những ai phản đối sẽ bị coi là những kẻ cản đường hay là chuyên chống đối. Bây giờ chúng ta sẽ cùng phân tích 2 lý lẽ chính thường được các chính phủ ưa thích tiêu tiền đưa ra để thúc đẩy và thực hiện những dự án công không cần thiết. Lý lẽ thứ nhất là cây cầu sẽ tạo ra công an việc làm. Nó sẽ cung cấp 500 việc làm trong vòng 1 năm những việc làm mà sẽ không được tạo ra trừ phi cây cầu này được xây dựng. Điều này quá là dễ thấy. Nhưng nếu chúng ta có thể nhìn xa hơn và không chỉ xét tới những người được hưởng lợi trực tiếp từ dự án của chính phủ mà cả cho những người bị ảnh hưởng gián tiếp ta sẽ thấy một bức tranh hoàn toàn khác. Đúng là các công nhân xây dựng cầu sẽ có được những việc làm mà bình thường họ có thể có hoặc không nhưng chi phí xây cầu thì không phải từ trên trời dây xuống mà là đến từ các khoản thuế thu được. Mỗi 1 đồng được dùng để xây dựng cây cầu cũng là 1 đồng được thu từ thuế của người dân hay ngay cả khi chi phí xây dựng công trình là tiền đi vay thì về lâu dài nó cũng phải được trả bằng các khoản thuế thu về. Nếu cây cầu tiêu tốn 100 tỷ đồng thì những người nộp thuế sẽ phải chi 100 tỷ đồng. Họ sẽ mất đi khoản tiền đó, khoản tiền mà nếu không phải nộp thuế họ có thể dùng để mua những gì họ cần nhất. Điều này có nghĩa là với mỗi việc làm mà chính phủ tạo ra thông qua việc xây cầu thì 1 việc làm tư nhân nào đó ở 1 nơi khác đã bị mất đi. Chúng ta có thể nhìn thấy những người công nhân này đang xây cầu nhưng có nhiều điều khác mà chúng ta đã không nhìn thấy bởi vì chính cây cầu đã khiến chúng không được tạo ra. Chúng là những việc làm đã bị mất đi khi 100 tỷ bị thu từ những người nộp thuế. Điều thực sự xảy ra trong thực tế nói theo 1 cách nhẹ nhàng nhất đó là dự án này đã tạo ra 1 sự chuyển đổi các việc làm thêm việc làm cho công nhân xây dựng cầu và giảm việc làm của những người sản xuất tủ lạnh, mai quần áo hay là chăn nuôi gà lợn. Tiếp theo chúng ta sẽ xem xét lý lệ thứ 2 thường được đưa ra chủ yếu sau khi dự án đã hoàn thành. Đúng vậy, giờ cây cầu đã được xây xong, rất to và đẹp có thể xem như 1 niềm tự hào và thì tuyến đường sắt này chẳng phải đã được vận hành rồi sao nếu chúng ta nghe theo những kẻ thích chống đối hay là chuyên môn phàn nàn thì giờ cây cầu này sẽ ở đâu sẽ chẳng có cây cầu hay đường cao tốc trên cao nào cả và nếu không có cây cầu thì chẳng phải đất nước này hay địa phương này trông sẽ nghèo hơn hay sao Một lần nữa, những lập luận này quá là rất giàu tính thuyết phục với ai chỉ thấy được những gì hiện diện trước mắt họ Họ có thể nhìn thấy được cây cầu hay chiếc tàu điện đã chạy qua nhưng nếu chúng ta có thể xem xét đến cả các tác động gián tiếp của 1 dự án ta sẽ thấy được qua sự tưởng tượng của mình rất nhiều khả năng khác những dự án khác mà đã không được cho phép trở thành hiện thực Ta sẽ thấy được những ngôi nhà không được xây những chiếc tủ lạnh không được sản xuất những chú lợn không được xuất chuồng hay cả những cây cầu cần thiết và cấp thiết hơn đã không được xây dựng Không phải ai cũng có trí tưởng tượng hay quan tâm đủ mức để nhìn thấy những gì không được tạo ra Chúng ta có thể nghĩ về chúng 1 lần, 2 lần nhưng không thể luôn nghĩ về chúng như cách chúng ta nghĩ về cây cầu bởi vì cây cầu thì đang hiện diện trong thực tạng và mỗi khi đi làm về chúng ta lại trông thấy nó hàng ngày ở đó Những dự án càng to lớn, những công trình quy mô càng vĩ đại thì gây ra ảo giác càng lớn hơn Chúng thường được ca ngợi như là những phép màu, kỳ tích, niềm cảm hứng hay một biểu tượng thường được dùng để tượng trưng cho sự màu nhượng của các công trình công cộng với sự sở hữu và điều hành của chính phủ Nhưng sự thực chỉ đơn giản là có 1 thứ đã được tạo ra thay vì 1 thứ khác và nó đã được chi trả bằng tưởng đồng tiền thuế của dân Bởi vậy nếu các dự án chi tiết của chính phủ lấy trách nhiệm để đem ít lợi đến cho xã hội và người dân là một ý thì đó sẽ là điều tốt đẹp nhất Nhưng đôi khi chúng ta cũng chỉ có thể hy vọng rằng sự lãng phí tiền thuế của người dân sẽ là điều duy nhất mà những dự án này mang lại