Bí ẩn tâm lý Hội chứng Stockholm

Năm 1973, tại Thụy Điển xuất hiện hai tên cướp. Một người tên là Gian Eric Olson và một người tên là Clark Olson. Olson là một tên tiểu côn đồ, thường xuyên ra vào các chạy giam. Tại nhà tù Karma, hắn gặp tên tội phạm thú dữ Clark Olson, tài gangster khét tiếng đầu tiên của Thụy Điển, chuyên cướp ngân hàng và buồn bán ma túy. Mèo mạ gạt đồng gặp nhau, Olson và Olofson bèn trở thành bạn bè. Olson rất ngưỡng mộ Olson vì quá khứ tội phạm của tên này. Thế nên, sau khi Olofson bị bắt trong một vụ án tiếp theo, Olson đã lên kế hoạch giải cứu. Hắn tìm được cách tuần thuốc nổ vào nhà tù và ngồi đợi trong xe ở bên ngoài trong khi Olofson kích nổ khối thuốc này. Và rồi, boom! Chẳng có chuyện gì xảy ra cả. Olofson không kích nổ được khối thuốc. Có thông tin nói rằng lượng thuốc nổ không đủ và tường chỉ thủng một lỗ quá nhỏ để Olofson có thể chui ra. Dù thế nào thì nỗ lực giải cứu cũng thất bại và nhà tù bền tăng cường biện pháp giảm giữ Olofson. Olson không chịu đầu hàng. Hắn nghĩ tới việc cướp ngân hàng bắt con tin để trao đổi lấy thần tượng Olofson của mình. Ngày 23 tháng 8 năm 1973, Olson cầm súng tiểu liên xông vào ngân hàng Credit Bank Kent trên quảng trường Noma Stock thủ đô Stockholm và Hedlund. Cướp đầy, những người ở đó tháo chạy toán loạn. Cảnh sát đặc nhiệm Thụy Điển đã bao vây hiện trường ngay sau đó. Olson nổ súng bữa bãi làm một sĩ quan cảnh sát bị thương, một sĩ quan khác bị bắt ngồi trên ghế và hát một bài hát. Olson cuối cùng đã bắt bốn nhân viên ngân hàng làm con tin, gồm ba nữ và một nam. Hắn yêu cầu thả ngay Olofson và đòi thêm 3 triệu krona Thụy Điển, cùng hai khẩu súng, áo chống đạn và một chiếc ô tô nếu không sẽ giết con tin. Kết quả là gì? Olofson thực sự được thả và được đưa đến tòa nhà ngân hàng. Hai tên cướp tái ngộ, chúng rào căn hầm chính lại để giam giữ con tin và đối đầu với cảnh sát. Bọn cướp đặt thuốc nổ bên cạnh các con tin và dọa sẽ nổ cho chết nếu dám chạy trốn, nhưng đồng thời lại cho các con tin ăn uống và còn tâm sự với họ. Các nhà chức trách Thụy Điển cố gắng kéo dài thời gian. Vào ngày 26 tháng 8, cảnh sát đã khoan một lỗ vào hầm chính từ căn hộ ở trên và chụp được một bức ảnh về các con tin cùng với Olofson. Olofson đã bắn vào lỗ khiến một sĩ quan cảnh sát bị thương ở tay và mặt. Đến ngày 28 tháng 8, sau 6 ngày giằng co, cảnh sát đã đột kích thành công, giải cứu được con tin và bắt sống 2 tên cướp. Công lý được thực thi, mọi người đều cho đó là chuyện tốt. Nhưng những gì xảy ra sau đó đã khiến công chúng không thể nào hiểu nổi. Sau khi những con tin này được cứu thoát, họ không nhứng, không tố cáo Olofson và Olofson mà còn ca ngợi những tên cướp trước truyền thông và tòa án. Họ cảm ơn chúng vì đã không giết mà đối xử tốt với họ. Đối với cảnh sát, những con tin bày tỏ thái độ bất tín nhiệm. Thậm chí còn tỏ ra thù địch rõ ràng, cho rằng những cảnh sát đến cứu họ là muốn làm hại họ. Còn đám kẻ cướp mới là đang bảo vệ họ cố gắng thoát khỏi các làn đạn của cảnh sát. Việc cơ quan chức năng thu thập chứng cứ tử nạn nhân, họ cũng kiên quyết không hợp tác, gây khó khăn trùng trùng cho việc điều tra. Vẫn còn chưa hết, một con tin ngay sau khi được giải cứu, đã vội vã lập một quỹ quyền góp tiền trên toàn thế giới để thuê luật sư nổi tiếng biện hộ cho hai tên cướp. Còn tin nữ Christine Enmark thậm chí đã vào nhà giam để đính hôn với một tên cướp. Gia đình Enmark và Olofson sau đó còn trở thành bạn bè. Người dân Thụy Điển không thể nào hiểu được chuyện gì đang xảy ra vì sự kiện này vốn dĩ được địa phương truyền hình trực tiếp. Mọi người đều theo dõi được diễn biến từ đầu đến cuối. Quốc hội cũng không hiểu nổi và yêu cầu tiến hành nghiên cứu. Cảnh sát đã tìm đến ông Neil Berigrod, một nhà tâm lý tội phạm học và bác sĩ tâm thần nổi tiếng để hỗ trợ phân tích phản ứng của nạn nhân với vụ cướp và tình trạng họ khi bị bắt làm con tin. Vì khái niệm tẩy não khi đó không phải là mới nữa, ông Berigrod đã mô tả phản ứng của các con tin như là kết quả của việc bị tẩy não bởi những kẻ bắt giữ họ và gọi nó là hội trứng Norman Stock, sau đó đã được biết đến bên ngoài Thụy Điển với cái tên hội trứng Stockholm. Hội trứng này biểu hiện trong vụ cướp ngân hàng năm 1973 có thể tóm tắt ngắn gọn là khi sinh mệnh bị uy hiếp, dụ vọng sống mạnh mẽ đã khiến những con tin ủng hộ chính những kẻ bắt giữ họ mà phản ứng tâm lý này còn tiếp tục kéo dài sau khi sự uy hiếp kết thúc. Để tạo nên hội trứng Stockholm cần hội tụ 4 điều kiện. Thứ nhất, phải làm cho nạn nhân thực sự cảm thấy tính mạng bị đe dọa, khiến họ tin rằng những kẻ bắt góc này bất cứ lúc nào cũng sẽ làm hại chết họ không chút do dự. Thứ hai, nạn nhân hoàn toàn ở trong tuyệt vọng, cảm thấy không còn con đường nào thoát thân. Thứ ba, hung thủ nhất định phải thi thoảng ban phát cho nạn nhân một chút ân huệ nhỏ, khiến người bị hại tin rằng kẻ bắt góc chính là cứu tình của họ. Thứ tư, nạn nhân bị cô lập về tin tức, cách ly hoàn toàn với thế giới bên ngoài, chỉ biết được những thông tin mà kẻ bạo hành muốn họ biết, những gì hung thủ không muốn họ biết thì sẽ bị chặn. Chỉ cần đáp ứng 4 yếu tố nói trên, hội trứng Stockholm sẽ xuất hiện ở các mức độ khác nhau. Vì đó là cơ chế phản ứng tâm lý của con người trong khi tuyệt vọng, khi sinh mệnh bị uy hiếp và cô lập bằng cách tự đánh lừa chính bản thân mình. Được rồi, vậy thì biểu hiện cụ thể của hội trứng Stockholm khi khởi phát là thế nào? Rất đơn giản, nạn nhân thường thù hận thấu xương với người cứu mình và cảm tạ ơn đức với thủ phạm hại mình. Họ hoàn toàn mất đi khả năng phán đoán đúng sai và cũng mất đi mong muốn bảo vệ quyền lợi của chính bản thân.