Câu Chuyện Từ Rác Thải Đến Thành Công: Khi Mỗi Mảnh Rác Đều Có Giá Trị

Ấn tượng của phần lớn chúng ta khi nhìn thấy một bãi rác là gì? Đó hẳn là một nơi tập kết những thứ thừa thải, không còn tác dụng, không cần dùng đến và đặc biệt là rất bẩn. Nguyên nhân của định kiến này là bởi từ bao lâu nay người dân vẫn quen với việc đổ bỏ rác mà không phân loại, khiến mọi loại rác thải lẫn vào nhau và vô tình làm mất đi giá trị của chúng. Thế nhưng trên thực tế, mỗi loại vật chất đều có thời gian phân hủy khác nhau, có một vai trò khác nhau nếu chúng ta biết cách tận dụng chúng thay vì gom tất cả vào một bãi trộn lấp. Trong vòng quay của nền kinh tế tuần hoàn, mọi nguồn thải đều có thể được tận dụng trong một quy trình tái soản xuất nào đó và giảm thiểu tối đa lượng vật chất bị thải bỏ. Rác thải sẽ không còn đơn thuần là thứ cần vứt bỏ mà chúng sẽ trở thành những nguồn nguyên liệu tiềm năng, thậm chí đó chính là một nguồn tài nguyên. Ban tổ chức Olympic Tokyo 2020 đã ra thông báo về kế hoạch tận dụng kim vẹo quý có trong rác thải điện tử để làm ra huy chương. Theo Digital Trends, để biến ý tưởng này thành hiện thực, ban tổ chức đã mở chiến dịch kéo dài hơn 2 năm, yêu gọi người dân khuyên góp các thiết bị điện tử không còn sử dụng tới như smartphone, laptop, máy ảnh kỹ thuật số cho đến máy chơi game cầm tay. 90% thành phố thị trấn và những ngôi làng ở Nhật Bản đã tham gia chiến dịch bằng cách mở hàng nghìn điểm thu gom thiết bị điện tử đã qua sử dụng. Sau đó, chúng sẽ được chuyển cho nhà cung cấp dịch vụ viễn thông NTT DoCoMo. Sau 18 tháng, chiến dịch nhận được 47.488 thiết bị. Mục tiêu của chiến dịch là sản xuất 5.000 huy chương cho khỉ Olympic Tokyo và Paralympics. 14 tháng kể từ khi phát động chiến dịch, ban tổ chức đã đặt mục tiêu với 2.700kg đồng. Đến thời điểm kết thúc chiến dịch vào tháng 3 năm 2019, họ tiết lộ đã thu được 28,4kg tảng, đạt 93,7% so với mục tiêu 30,3kg, 3.500kg bạc, 85,4% so với 4.100kg dự kiến từ các loại rác thải điện tử thu gom được. Chiến dịch này không chỉ giúp tận dụng được nguồn rác thải điện tử cuối cùng lớn mà còn la tỏa được thông biệt về tái chế và bảo vệ môi trường trên toàn cầu. Là một ết nước có quy định phần loại rác một cách nghiêm ngặt nên ngay cả trên đường phố của Nhật Bản, bạn cũng sẽ rất ít khi bắt gặp những thùng rác cầm cộng. Đó là bởi chính phủ nước này luôn khuyến khích người dân hạn chế thải rác hết mức có thể. Nhật Bản cũng là quốc gia tiên phong trong định hướng kinh tế tuần hoàn kể từ năm 1991 và nguyên nhân lớn nhất thúc đẩy đối đáo chính là bởi dân số gia tăng và thiếu quỹ đất dành cho chôn đấp rác. Đây cũng là mục tiêu mà nhiều quốc gia hướng tới trong bối cảnh nguồn tài nguyên chai đất đang dần lại kiệt. Trong số các loại rác thải sinh hoạt thì các loại vật chất hữu cơ chính là nguyên nhân gây nên ấn tượng bẩn về rác đối với nhiều người bởi đây là loại rác rất dễ phân hủy với thời gian phân hủy rất ngắn. Khi bị phân hủy, chúng sẽ phát sinh mùi cũng như nhiều loại vi khuẩn, vi trùng. Tuy nhiên, nếu được phân loại và xử lý riêng rẽ đúng cách thì lượng chất hữu cơ này lại là nguồn nguyên liệu dồi dào để sản xuất ra phân hữu cơ hay khí sinh học. Đây là thành phẩm phân hữu cơ được ủ từ rác thải hữu cơ tại nhà máy xử lý chất thải rán Bình Bình. Nhà máy đi vào hoạt động chính thức từ tháng 6 năm 2014 và hiện nhà máy có công suất xử lý 300 tấn rác một ngày đêm với 2 hầm ủ phân Mỗi hầm có sức chứa 4.000 tấn rác, công suất đạt 1.000 tấn phân vi sinh một năm. Tuy là sản phẩm phân vi sinh ủ từ rác nhưng loại phân này có hàm lượng hữu cơ cao trên 30%, có tác dụng cải tạo đất, làm đất tơi sốt, tăng hiệu quả sử dụng cho phân quán khác. Mô hình ủ phân hữu cơ tại nhà máy hiệu quả là thế nhưng để có được lượng vật chất hữu cơ ủ phân, các công nhân của nhà máy rất vất vả trong khâu thu gom phân loại Bởi rác được tập trung về nhà máy đều chưa được phân loại tại nguồn. Lượng rác hữu cơ có thể lọc ra được từ lượng rác thải thu gom thường chỉ khoảng 15%, một con số khá khiêm tốn. Khó khăn này đến từ việc nước ta vẫn chưa có được quy chỉnh phân loại rác tại nguồn đồng bộ. Rác thu gom từ nguồn nên còn hữu tạp, trong rác chứa rất nhiều loại phế thải như túi ly lông, chai lọ thủ tinh, bao bì nhựa, kim loại, phế phẩm. Chính vì vậy, khi được vận chuyển về nhà máy để chế biến thì rác cần phải trải qua rất nhiều công đoạn phân loại, xử lý bằng cả máy móc và con người dẫn đến chi phí để xử lý rác khá cao. Điều này cũng khiến lượng vật chất hữu cơ bị thất thoát thay vì được tận dụng chất đề. Bên cạnh đó là sự lãng phí các vật chất khác không thể mang đi tái chế do đã lẫn quá nhiều tạp chất. Từ ngày 1-1-2022, vực bảo vệ môi trường năm 2020 chính thức có hiệu lực. Đây cũng là thời điểm mà việc phân loại rác thải tại nguồn trở thành việc bắt buộc phải làm đối với mỗi hộ gia đình. Nếu hộ gia đình nào không phân loại thì sẽ bị từ chối thu con rác. Có thể thấy quy định mới này đã phần nào thể hiện quyết tâm của các cấp chính quyền trong việc giảm thiểu rác thải ra bãi chuột lấp và tận dụng tối đa nguồn lợi từ rác. Tại nước ta, rác thải sinh hoạt sẽ được chia thành 3 loại. Đầu tiên là rác thải hữu cơ hay còn gọi là rác thải dễ phân hủy. Loại rác này cũng có thể được chính mỗi người dân tận dụng trong mô hình hộ gia đình để làm phân bóng cho cây trồng. Rác thải hữu cơ bao gồm phần bỏ đi của thực phẩm sau khi đã lấy đi phần chế biến được, các loại rau củ bị hư thối, thực phẩm thừa, hỏng như cơm, canh, thức ăn thừa hoặc thiêu, bã chè, cà phê, các loại hoa, lá, cỏ cây không được sử dụng, cỏ cây bị cắt xén, hòa rụng. Loại thứ 2 là rác thải vô cơ, là tất cả những loại rác không thể sử dụng, cũng không thể tái chế, chúng chỉ có thể được xử lý bằng cách chuột lấp. Rác vô cơ bao gồm bao bì bọc bên ngoài chai, hộp thực phẩm, túi ni lông được bỏ đi. Những chiếc túi này có thể sống sót khá lâu, nếu trôn ở dưới lòng đất, nó sẽ phân hủy hết trong 400-600 năm. Vật dụng, thiết bị bị bỏ đi trong đời sống hàng ngày của con người. Tuy nhiên, cũng có nhiều loại thiết bị nếu được phân tách thì vẫn có thể tận dụng được các linh kiện để tái chế. Cuối cùng là rác thải tái chế, đây là loại rác khó phân hủy nhưng có thể tái chế sử dụng, ví dụ như các loại giấy thải, các vỏ hộp, chai, vỏ lon thực phẩm. Theo thống kê, lượng rác thải sinh hoạt tại nước ta mỗi năm là 50.000 tấn. Nếu những lượng rác này được phân loại đúng quy chuẩn, đồng thời có quy trình thu gom, xử lý đồng bộ, trật đề, thì thay vì tốn rất nhiều quỹ đất để chuột lấp, chúng ta sẽ có rất nhiều nguồn nguyên liệu để sản xuất trong thời gian tới. Khối lượng rác thải dáng sinh hoạt trên toàn quốc năm 2019 đã tăng 46% so với năm 2010. Con số này sẽ còn tiếp tục tăng lên cùng với sự phát triển của dân số và tốc độ đôi kỵ hóa ngày một nhanh chóng, cũng như gây sức ép ngày một lớn lên môi trường. Để rác thải không trở nên quá tải, thì việc định nghĩa lại về rác là điều mỗi người đều cần hiểu và thay đổi nhận thức. Song hành với đó là sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp trong việc đầu tư các mô hình xử lý, tái chế rác thải hiệu quả. Nếu thực hiện được mục tiêu đó, thì rác thải sẽ không còn là gánh nặng về môi trường mà sẽ trở thành nguồn lợi quý báu đối với nhiều ngành sản xuất. Và trên hết, mỗi người sẽ đóng góp một cách hiệu quả vào việc giảm thiểu ung nhấm môi trường từ rác thải.