Nghệ thuật thêu trang phục cung đình: Tinh xảo từng chi tiết | Nghệ nhân Hà Nội

Thật sự lúc đấy tư niệm, tài niệm, hình ảnh, nguyên niệm, tất cả đều là không có. Người thợ phải có tư duyên để cảm nhận được làm sao giữa hoa văn, hoa tiết, tỷ lệ, hài hòa đúng tiêu chuẩn. Vì đòi hỏi cũng bất công và rất là vất vả. Chuyển thiết lại thì các cụ, cụ Lê Công Hành, cụ Tổ Nghề Thiêu đã chuyển nghề lại cho làng Nghề Thiêu Đông Cứu của chúng tôi. Làng Đông Cứu, chúng tôi đã tìm hiểu và làm những trang phục cho lễ hội. Trang phục của vua chúa, trang phục của các thành hoàng nàng được vua ban. Từ lúc nhỏ đã nhìn thấy ông bà bố mẹ trong gia đình hoặc là các cô gì chú bác hàng xóm nàng nghề cho nên cũng bén duyên từ rất nhỏ. Cuối năm 1992, tôi cũng bắt đầu tìm hiểu làm những trang phục, những đồ thờ của các đình chùa. Từ đó tôi cũng thấy những nét hoa văn, cách theo và những đường nét tinh xảo của các cụ nàng thật sự là hỗn hợp của tôi. Thời đó có một anh tuyệt kiểu, anh cũng biết được những cái để phục dụng là những cái đang may một và thất truyền mất. Tôi cũng may được bén duyên và anh em cũng có kết hợp tìm lại cách theo và chuẩn bực của các cụ xưa. Đến giờ phút này là gần 40 năm, thì tổng ra thì tôi nghĩ là khoảng tầm 16-17 mẫu. Cả một cái hành trình mà cả cái ekip, một cái xưởng theo thôi là phục dụng lại những cái sản phẩm đó. Thật sự lúc đấy cũng tương đối là khó khăn, tư niệm, tài niệm, hình ảnh, nguyên liệu, tất cả đều là không có. Thì mà cứ làm lên, đi tìm lại, tất cả các nàng nghề đặt những cái chỉ, thì cũng cực kỳ khó khăn. Vì cái tơ thì ở các nàng nghề nuôi tầm, kéo tầm thì vẫn có, chứ không phải là không có. Nhưng các cụ nghệ nhân thì để biết nào mà cách nào, cách xe và nhuộm chỉ màu thì gần như bị thất truyền. Cho nên là nó tương đối khó khăn so với tôi. Nhưng tôi cũng đã đi các nàng nghề, cứ nghe đâu có những cái nàng nghề mà kéo tơ, xe tơ, thì là tôi mò đến và tôi tìm hiểu. Đầu tiên thì là Vạn Phúc Hà Động, đấy là chỉ là vải và tơ, dệt, những loại tơ để mà xe chỉ hoặc để làm theo đúng cái gu của phục dựng, nó khác với cả cái màu sắc tự nhiên mà mọi người sẵn có. Chính vì thế mà tôi phải trực tiếp đi về mấy nàng nghề ở riêng Nam Định, về ở trường Mỹ, tôi cũng tìm tòi để tự về bày mò, hình ượng lấy những cái màu chỉ mà mình không thể thuê được, mình không thể đặt được. Đầu tiên thì cái ekip của chúng tôi làm phục dựng nàng nghề ở đấy thì cũng có các anh công tác, cũng tìm hiểu, cũng tìm tài liệu. Sau đó là lên những cái thiết kế làm sao cho nó chuẩn mực về xong là tôi cũng lại lên lại một bản nữa. Lên một cái bản đó là để cái bản đưa vào bản theo. Ngay bản thân tôi cũng đã thấy ngồi nhiều đêm ngồi phải phân tích và tính toán từng chi tiết, phải đo ra những hoạt thiết hoa văn nó tương ứng làm sao. Vì những cái tỷ lệ, cái kích cỡ, và cái tiêu chí bị lệch thì từ đấy nó sẽ hỏng mất những cái sản phẩm. Xong rồi mới lên vải. Lên vải thì từ đó bắt đầu mình chọn màu vải và nhìn những cái tài liệu hoặc là những cái nền lối theo mà mình đã học được, có cụ đã truyền đặt lại. Người thợ là phải có một cái tư duyên để cảm nhận được làm sao giữa những cái hoa văn hoa tiết cái tỷ lệ hài hòa đúng tiêu chuẩn thì đòi hỏi cũng mất công và rất là vất vả. Mỗi một cái hoa văn hoa tiết nó không phải là cứ cái nào cũng theo giống cái nào cả. Là phải theo cái chỉ, cái canh, và cái màu để nó làm sao nó thể hiện à đây là kiểu một cái hoa văn nó ý nghĩa. Cái áo long bào này hiện tại là cái áo văn của tôi làm từ năm 98 đến năm 2000. Cái áo này thì là cái áo áo long bào của Mua Đồng Khánh. Tên gọi là áo xa lan thì trên đấy là theo những cái áo mà cái cách theo của bố cục là hoàn toàn thiên về màu lan. Hòa đồng với cả những cái màu lan thì có những cái màu tương ứng giả sử như là những màu xanh ủ hoặc là lấu ủ hoặc là những màu xanh ngọc. Cái áo này thì là của ông Hua Khải Định. Những cái áo của Mua Chúa thời xưa thì đều là lấy rồng, vượng làm cái chính tâm để mà chỉ định cái ưu quyền và cái chính thống nhất của vua chúa. Nếu của vua thì không có những cái họa tiết hoa văn chỉ về tiền, về bạc mà chỉ về trúc, thọ, những trường thọ. Cái thứ hai nó là khác biệt về những cái màu sắc thì nó không có những cái màu như bây giờ gọi là màu lữ tính giả sử như màu tím, màu hồng Nó không có những cái màu mà thiên về những cái màu mạch của thiên nhiên. Dưới đôi bàn tay khéo léo của nghệ nhân Vũ Văn Giỏi bố cục màu sắc qua đường kim mưỡi chỉ được sắp xếp một cách hài hòa làm nổi bật vẻ uy nghi tráng lệ của những chiếc áo long bào. Nghệ thuật theo truyền thống của làng Đông Cứu không chỉ đặc biệt ở bước phối màu sắc nơi đây còn lưu giữ phương pháp theo độc đáo, đặc trưng ít nơi nào có. Đây chính là điểm nhấn sáng tạo tạo nên sự khác biệt cho các sản phẩm theo ở Đông Cứu. Làng nghệ theo Đông Cứu này có hai cách theo. Một cái theo là theo bằng chỉ một cái theo là theo kim tuyến thì là theo chỉ xong bắt nét kim tuyến sau là chỉ là đường go, đường bao để nó tạo nên cái hoa văn, hoa tiết để nó nổi bật lên và có đường go hoặc là nhồi đặc. Cái kích thuật theo đâm kim thì không phải theo nghệ thuật cung đình đâu mà ngay kể cả nghệ thuật theo truyền thần theo chân tôi thấy cũng vậy. Ví dụ như là ta muốn theo một cái hoa tiết hoa văn mà để nó phân bổ ra thì ta phải theo dựng kim để làm sao để cho cái sợi chỉ nó lên xuống nó đứng thẳng và nó sẽ tách biệt, nó khác biệt ra những cái mà nó không để bị cái sợi chỉ, cái canh chỉ nó bị đâm sô hoặc là nó vặn vẹo nó đều tăm tắp. Còn nếu mà theo đâm sô để làm sao cho nó mượt cái sợi chỉ nó nhuyễn vào nhau nó không có cái lỗ chân kim. Có những cái áo mà cổ vua cái áo long bào cổ vua xa lam thì tôi làm là cả ekip của tôi là 8 người làm trong 15 tháng mới xong được một cái cái áo ấy nó lặng khoảng 6 cân đấy là những cái mà vị trí một cái áo đó nó lặng khoảng 6 cân mà hết cả vải này vải lót, vải trong, vải ngoài hết 28 mét vải. Cá nhân tôi cũng rất là vui khi mà làng nghề tôi cũng được được chứng nhận làng nghề phi vật thể của bộ văn hóa. Tôi cũng thấy là từ khi mà năm 98 được tôn vinh cái làng nghề phi vật thể đấy thì cũng là phát triển rất tốt. Những người thợ cũng rất là tâm huyết làm nghề cũng gọi là nó phát triển nó lên. Cả làng nghề cũng làm nghề rất là nhiều. Đấy là tôi nghĩ là đấy là cũng là vinh sự trong một làng nghề đang hồi sinh đang gọi như là phát triển được và gìn giữ và lưu truyền và phát huy được những cái nghề mà truyền thống của các cụ để lại. Tôi theo nghề cũng là được 6 năm rồi. Khi theo nghề thì tôi gặp đầu tiên là gặp rất nhiều khó khăn là từ những kỹ năng cơ bản nhất như là cầm kim, sâu chỉ là tôi cũng phải học. Cái nghề này rất là đặc biệt vì nó đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng kỹ thuật kỹ năng theo. Cái này là tắt thịt hay là nhồi vẩy? Thịt. Thịt cho nó nhanh được. Nhưng mà cái ngược ấy nếu mà ngược ra ngoài này xay canh ra ngược ra để cho nó xóc vào đến lúc cái sợi kim tiến nó khó chìm ở đây này. Chìm vào khe này phải xóc nhẹ. Đó. Khi thiếu này thì tự động ngược riêng cái này phải thiếu ngược. Ngược canh. Ngược canh để ngược canh không có đến lúc mình xóc cái kim tiến vào cái sợi kim tiến vào cái nào nó sẽ bị chìm ở trong cái khe ấy ra. Hiểu không? Tôi rất là muốn nâng cao tay nghề để chỉ giữ phát huy truyền thống của gia đình. Bởi vì làm từ thời ông nội chồng rồi đến bố chồng sau đó là thế hệ của chúng tôi. Tôi rất là tự hào và lấy đó làm động lực để cố gắng phát huy truyền thống của gia đình. Đừng đừng đều nhau nhé. Cần thiết muối ghép vào nhau mà thấy nó chông quá đi. Giả sử 2 cái tầm ngoài là những tầm ngoài. Về những cái rào cản thì thật sự nói cái là ngày nào cũng vậy. Thì cơ bản là phục vụ thương mạng. Cái đầu ra thì nó tùy tùy theo những cái phục vụ cho trong nước và ngoài nước hoặc là lễ hội hoặc là những cái năm thịnh vượng. Về đây là những cái phục vụ cho tâm linh thì nó cũng rất rất là bền bỉ, rất là đều. Nhưng còn đâu về phục dựng thì tôi... quả thật là cũng hơi khó khăn. Cái khó khăn là cái vấn đề là mình chỉ phục vụ giúp đỡ những cái mà bằng kinh chất văn hóa lịch sử và những cái ý thì cơ bản nó chỉ là lưu truyền chứ không phải là hàng thương mạng. Cho nên là thật sự là có làm được thì chẳng nữa thì cũng rất là vất vả. Mọi cái không thể làm được được suốt được ý. Cho nên là dù sao nữa thì hiện tại trong nàng và nhất là gia đình nhà tôi thì cũng đang ứng dụng lại những cái cách thiếu nền lộ thiếu của nghệ thuật cung đình để đưa vào những cái sản phẩm ứng dụng để phục vụ cho đệ hội cho tâm linh. Gần 40 năm làm nghề những bộ trang phục cung đình của nghệ nhân Vũ Văn Giỏi đã được trưng bày ở rất nhiều cuộc triển lãm, bảo tàng trong và ngoài nước. Góp phần quảng bá văn hóa, giá trị nghệ thuật theo truyền thống đến gần hơn với công chúng. Ngoài ra ông cũng tham gia các buổi workshop để chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm về nghề theo truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ về tình yêu nghề cũng như niềm tự hào về nghề truyền thống của quê hương Đông Cứ. Cái triển lãm thì tôi trực tiếp đi thì cũng tương đối là nhiều ví dụ như là tôi cũng có tham gia bên Ấn Độ Thái Nam thì vừa rồi Nhật Bản nói chung là đến ngoài nước còn trong nước thì là gần như trải khắp nhiều nhất vẫn là Huế và ở Hoàng Thành Thắng Long. Cũng nhân trở cái là muốn làm sao đầu tiên cơ bản là mình gia đình nhà mình gìn giữ được cái nghề và phát huy được cái nghề để cho gia đình và cho con cháu sau này sống vơi với cái nghề và làm được nghề. Tôi cũng rất là muốn làm sao những cái sản phẩm nó không phải là chỉ ở trong cái tầm của làng nghề hoặc là ở trong nước thậm chí nó phải phát triển được so sánh với những cái sản phẩm nghệ thuật của mình so với các nước khu vực và các nước trên thế giới. Đấy là những cái mà cá nhân tôi suy nghĩ và cũng là nguyện vọng cả thế hệ sau.