KÝ SỰ LÀNG NGHỀ - Chạm bạc Đồng Xâm - Thái Bình

Làng nghề Trạng Bạc Nông Sâm, tên cũ là Đường Thâm, nằm ở bên hữu ngạn sông Nông Giang, thuộc xã Hồng Thái, huyện Kiến Xương, cách thành phố Thái Bình, chừng 20km về phía đông. Để đến được làng Nông Sâm, chúng ta có thể di chuyển bằng xe máy hoặc tuyến xe buýt Kiến Xương Tiên Hải, về đến thị trấn Thanh Nê, hỏi đường về xã Hồng Thái, huyện Kiến Xương. Thưa quý vị và các bạn, tay em trổ vàng, tay anh trạng bạc. Đó là câu hát trong bài hát Nắng ấm quê hương của nhạc sĩ Vĩnh An, chính là để nói về làng nghề Trạng Bạc Nông Sâm nổi tiếng ở Thái Bình. Và mất khoảng 45 phút từ thành phố Thái Bình, hiện tại tôi đang có mặt tại xã Hồng Thái, huyện Kiến Xương. Khi đặt chân đến với địa phương này thì đầu tiên chúng ta có thể bắt gặp đó là những âm thanh được phát ra từ những thủng cụ trạng khác, là một trong những ít đặc trưng của làng nghề Trạng Bạc Nông Sâm. Và ngày hôm nay, xin mời quý vị và các bạn hãy cùng tôi trải nghiệm và tìm hiểu về làng nghề Trạng Bạc nơi đây. Xin chào bác ạ. Thưa quý vị và các bạn, đây là bác Phạm Văn Nhiêu, đã có 60 năm gắn bó với nghề Trạng Bạc. Và ngày hôm nay thì chúng cháu muốn bác có thể giúp chúng cháu tìm hiểu về làng nghề Trạng Bạc độc đáo của làng ta được không ạ? Dạ vâng, cảm ơn bác ạ. Theo chân nghệ nhân Phạm Văn Nhiêu, chúng tôi đến đền thờ tổ nghề Trạng Bạc Nông Sâm, nơi của tấm văn bia tổ nghề. Tạm dịch là năm thứ 10 dưới chiều Vua Chính Hòa, vị tổ sư Nguyễn Kim Lâu vốn làm nghề vàng bạc ở Châu Bảo Long, tới xứ Đồng Sâm lập ra 12 phường để truyền nghề. Và như vậy, nghề Trạng Bạc Đồng Sâm đã tồn tại gần 400 năm nay. Buổi ban đầu tổ sư Nguyễn Kim Lâu đã về đây và dựng nên phường nghề Phúc Lộc này, thì bây giờ bác có thể nói chi tiết cho cháu biết về cái phường nghề Phúc Lộc này được không ạ? Và trong quá trình như vậy thì Phúc về đây thì chỉ dạy cho một số người, nhưng mà sau phát triển ra thì Phúc đã chia thành 7 phường như vậy. Thì tổng số nó khoảng 145-146 người gì đó. Và có những quy định rất là chặt chẽ của Phúc. Phúc truyền nghề cho chỉ truyền cho con trai và con râu, không truyền cho con gái. Đó là cái chi tiết đã tồn tại đến bây giờ. Vậy thì hàng năm làng mình dỗ tổ nghề vào đợt nào ạ? Nghe bác chia sẻ thì chúng cháu rất là hào hứng và rất là muốn bác có thể nói cho chúng cháu biết là cái quá trình để tạo ra một sản phẩm bạc tinh xào là như thế nào được không ạ? Nét đặc trưng khắc hẳn và nổi trội của sản phẩm đồng xâm so với hàng bạc của các nơi khác ở các điều thức lạ về hình khối, dáng vẽ sản phẩm, ở các đồ án trang trí tinh vi mà cân đối, ở thủ pháp xử lý sáng tối nhờ tận dụng đặc tính phản quang của chất liệu bạc. Sản phẩm đồng xâm là kết quả của sự điêu luyện tinh tế và hoàn hảo của người nghệ nhân, người thợ thủ công. Làm ra một sản phẩm tinh xào như thế này thì mất khoảng thời gian bao lâu ạ? Một cái sản phẩm của tôi là như một cái sản phẩm đang cầm tay này thì là vừa chạm vừa chơn thì nó mất khoảng độ là 2 ngày mới xong một cái sản phẩm này. Vậy thì công đoạn để làm ra một sản phẩm này là như thế nào? Đoạn chính thức là mình ám này ám thì nó chuẩn này đúng không? Nó chuẩn, xong bắt đầu là khi đó mình gắn vào mình gắn vào, mình xeo cái nét, mình ám lên xong bắt đầu mình mới thúc, đây hiện tại mình thúc đây mình thúc nổi như thế này rồi, đây là thúc xong rồi xong bắt đầu là mai mình mới hơ đèn khò, mình lôi lên lôi lên xong mình nướng nữa một lần nướng thì bắt đầu mình dàn phẳng ghê xong bắt đầu là mình sẽ đổ cháo vào cái mặt này đổ cháo vào cái mặt này là mình lật ngửa lên như hiện tại bây giờ người ta đang chạm kia, đấy sản phẩm đó mình mới tháo ra tháo ra bắt đầu mình lại nướng lại một lần nữa xong mình làm phẳng cái này đi, xong bắt đầu là mình phải làm trơn, khi làm trơn xong nhẫn nhặn rồi bắt đầu là mình chuyển đến bộ phận mài cái bộ phận mài xong bắt đầu là mình mới đi đánh bóng vâng, cảm ơn ông có thể thấy là để làm ra một sản phẩm chạm bạc tinh sản như thế này thì đòi hỏi là mất rất là nhiều công đoạn và mất đến với làng nghề, các bạn sẽ được tận mắt nhìn thấy những công đoạn chế tác hoàn toàn Mỗi sản phẩm là một tác phẩm nghệ thuật độc đáo mang hồn cốt của người thợ đồng xâm. Những người cha, người ông tiếp tục truyền lửa nghề cho thế hệ con cháu. Để đến nay nghề chạm bạc đồng xâm vẫn tồn tại và ngày càng phát triển trong tương lai