Độc đáo nghề chế tác thủ công mỹ nghệ từ cói và bèo tây | Ký sự Nhất nghệ tinh - Số 31

Từ những nguyên liệu thô sơ mộc mạc như bèo tây, bẹ chuối, cỏ, dơm và đặc biệt là sợi cói qua bàn tay kéo léo của người lao động đã trở thành những sản phẩm độc đáo, đẹp mắt, mang lại giá trị kinh tế cao. Đây cũng là một hướng đi phát triển kinh tế ở huyện Nga Sơn những năm qua, trong đó các doanh nghiệp làm bà đỡ, giúp những người nông dân chân lấm tay buồn trở thành thợ thủ công mỹ nghệ. Nga Sơn từ lâu đã nổi tiếng với những đồng cói xanh mứt và nghề diệt chiếu cói truyền thống. Bên cạnh đồng cói thường là những dòng sông, dòng canh đầy áp bèo tây hay còn gọi là lục bình mà trước kia người dân phải vớt bỏ đi để làm thủy lợi, khơi thông dòng chảy. Nhưng giờ đây, đó lại là nguyên liệu chính để làm nên những sản phẩm thủ công mỹ nghệ xuất khẩu. Khi nghề chế tác sản phẩm cói ở huyện Nga Sơn dần có được thị trường, nhiều người con quê hương Nga Sơn đã tìm thêm một hướng đi mới là xuất khẩu các sản phẩm mỹ nghệ trang trí. Việc sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ với nguyên liệu cói và bèo tây vừa cho thu nhập cao, vừa giìn giữ, phát triển được nghề Đan Lát truyền thống. Tôi là một người con sinh ra và lớn lên tại quê hương Nga Sơn, là một vùng trồng coi lớn nhất của cả nước Việt Nam. Sau khi lớn lên, tôi nhìn thấy những người dân ở địa phương mình cứ bán nguyên liệu thô cho thị trường Trung Quốc. Từ đó tôi suy nghĩ tại sao mình không làm ra các sản phẩm mình bán, giống như Trung Quốc họ mua nguyên liệu của mình và họ làm, mà mình lại cứ bán nguyên liệu thô đi. Từ những trăn trở đấy, tôi đi ra các tỉnh ngoài như Ninh Bình, Thái Bình, Nam Định, trong thành phố Hồ Chí Minh, tôi đi tìm hiểu và tôi đã đưa được nghề này vào quê hương Nga Sơn để phát triển đan từ nguyên liệu coi của Nga Sơn, những thành phẩm, những thùng, giỏ, túi sách để xuất khẩu sang thị trường Mỹ và châu Âu, Nhật Bản. Ngoài những sản phẩm coi ra, bên cạnh đó có những sản phẩm bèo tây. Mình nhìn thấy những nguyên liệu bèo ở sông rất là nhiều. Trong Nam họ đan, họ bán rất nhiều sản phẩm từ nguyên liệu bèo tây. Mình từ những trăn trở đấy, mình cũng đã tự đi cắt cây bèo về, thử nghiệm đan như thế nào rồi chuyển thành những sản phẩm để xuất sang thị trường của nước ngoài. Từ hai bàn tay trắng và ý chí quyết tâm, anh Phạm Minh Tôn, giám đốc công ty xuất khẩu Việt Anh xã Nga An huyện Nga Sơn đã nỗ lực phát triển nghề, đưa sản phẩm coi Nga Sơn đến các thị trường lớn trên thế giới. Anh đi học nghề ở nhiều nơi trong nước, rồi về quê thiết kế các sản phẩm theo đơn đặt hàng của đối tác. Từ một sưởng sản xuất quy mô hộ gia đình, năm 2009, anh thành lập công ty xuất khẩu Việt Anh chủ động tìm đối tác để có thể xuất khẩu trực tiếp sang thị trường các nước châu Âu. Từ chỗ chỉ xuất khẩu cho các công ty nhỏ, đến nay công ty Việt Anh đã tìm được khách hàng là các tập đoàn lớn của Mỹ và châu Âu. Công ty có khoảng trên một nghìn mẫu mã và sản phẩm khác nhau. Chủ yếu làm từ nguyên liệu cói, bèo tây, bẹ chuối, mây. Mây thì ít thôi, chủ yếu là cói và bèo tây là chiếm đa số. Những sản phẩm này ở bên nước ngoài người ta dùng để đựng được những quần áo bẩn. Khi tắm xong thay xong bỏ hết vào đây để bê đi. Hoặc là đựng hoa quả. Những cái nhỏ hơn như thế này là giỏ đi chợ. Bên Mỹ người ta gọi là túi gạo. Túi gạo thì cái này nó có rất là nhiều cỡ. Nó từ 30 cho đến 45. 30 tức là đựng 5 cân gạo vào đây. Thế nên người ta bán 5 cân gạo là xách cả cái túi này đi thôi. Toàn bộ những sản phẩm này là không được sử dụng hóa chất độc hại. Bên đó là họ test 100%. Kể cả những sản phẩm không sử dụng cho con người. Ví dụ như cái này là không sử dụng cho con người nhưng vẫn yêu cầu không sử dụng hóa chất độc hại. Thiết kế thì nó cũng có cả những cái thiết kế của khách họ gửi về cho mình. Còn lại những lúc rỗi thì mình vẫn tự để thiết kế. Thì hàng năm mình có đi tham quan những cái hội trợ triển lãm. Thì từ những cái mẫu má đấy thì mình đưa ra những cái ý tưởng ghép lại thành những cái ý tưởng của mình. Để mình trả cho khách hàng của mình. Sau hơn 10 năm gây dựng cơ nghiệp, từ số 4 ít ỏi bắt đầu, đến nay anh Phạm Minh Tôn đã có nhà xưởng khang trang hiện đại tạo việc làm ổn định cho 30 lao động tại xưởng và hàng trăm lao động sản xuất tại nhà. Sản phẩm do người thợ Nga Sơn làm rất đa dạng như thàm, giỏ đựng đồ, kệ đựng báo, khay giấy, bình hoa, đồ trang trí. Tất cả những sản phẩm của công ty Việt Anh xuất khẩu đều đài hỏi sự tỉ mỉ, kỹ thuật cao, thân thiện với môi trường, không sử dụng các loại hóa chất hay phẩm màu độc hại. Hiện công ty đã có 2 sản phẩm tiêu biểu được công nhận sản phẩm Okoop. Đây là 2 sản phẩm Okoop được đánh giá 4 sao. Sản phẩm đầu tiên là bình cắm hoa, được cắm hoa khô, được làm bằng cói. Nguyên liệu chính 95% là bằng cói tự nhiên của quê gương Nga Sơn, còn lại là bằng dây nhựa được Việt Nam sản xuất. Cái này rất là thân thiện với môi trường và được nhiều các hộ gia đình sử dụng, kể cả ở Việt Nam vẫn sử dụng được bình thường trong phòng khách. Mình có thể cắm những cành hoa khô ở đây để trang trí, rất là đẹp. Cái này mình bán cho thị trường Mỹ rất nhiều, để bán kèm những bản đồ của Việt Nam. Xem về đây họ biết đây là sản phẩm của Việt Nam. Kèm theo nó là những logo của khách hàng, nhà bán lẻ của mình ở bên đấy. Cái sản phẩm này 1 năm mình xuất đi thị trường Mỹ khoảng 200.000 sản phẩm, trên 1 năm. Sản phẩm thứ 2 là cái rổ đựng hoa quả, bằng cói. Cái này cũng 95% bằng cói, cũng cói của Nga Sơn luôn. Cái này được sử dụng để đựng hoa quả. Cái đặc điểm của cái cây cói Nga Sơn này là dai, bền. Chứ nó không như các cói của các vùng khác là nó giòn. Cái cói Nga Sơn có một đặc điểm như thế là do cái chất đất và cái nước của Nga Sơn nó khác. Cái cây cói rất là dai, đan rất là tốt. Hiện nay các mặt hàng thủ công mỹ nghệ của người dân sản xuất ra đã được công ty xuất khẩu Việt Anh thu mua, trao chuốt lại, xử lý, chống bốc để đảm bảo tiêu chuẩn xuất khẩu, rồi dán tem nhãn đưa trực tiếp sang các thị trường quốc tế. Như Nhật Bản, Mỹ, Pháp, Đức, Úc, Áo, Cộng Hòa Xếp. Mỗi năm giá trị xuất khẩu của công ty đạt bình quân từ 3 đến 5 triệu đô la. Trong khi nhiều doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh Covid-19, việc xuất khẩu các mặt hàng thủ công mỹ nghệ của công ty Việt Anh vẫn diễn ra bình thường. Cô làm ở đây đã được lâu rồi. Công ty đào tạo, dịch tình, chú đáo để công dân các cô có công an việc làm ổn định. Làm những sản phẩm này thì cũng dễ thôi. Mua hàng họ nhập về là chị em đến nhát tỉa để cho công dân đóng hàng, đóng thủng lên công. Nhưng mùa Covid hiện nay thì cũng công dân vẫn có công an việc làm ổn định, không phải nghỉ. Cùng với nghề dệt chiếu cói truyền thống, ngày nay nhiều người dân ở Nga Sơn có thêm nghề chế tác sản phẩm mỹ nghệ từ cây cói và cây bẻo Tây để phát triển kinh tế gia đình. Thời điểm nông nhàn, bà con nông dân có thể kiếm thêm thu nhập bằng cách đi vớt bẻo Tây bán cho các đội mối thu mua với mức giá từ 30-35 nghìn đồng một kg. Ở nhiều thôn xóm, gần như nhà nào cũng có khung đăng sản phẩm mỹ nghệ. Người dân Nga Sơn già trẻ, gái trai, tùy theo từng công việc, ai nấy đều có thể làm được các sản phẩm từ cói, bẻo Tây. Sợi cói dài dùng để dệt chiếu, sợi cói ngắn nhuộm nhiều màu sắc sạc sở để đan làn, khâu thàm, tối sách, mũ, hộp đựng đồ hoặc làm các mặt hàng mỹ nghệ trang trí. Bà con ngày buồn thì không làm được, nhưng lúc nào cũng có thể làm được, tuổi nào cũng làm được. Với tuổi nào thì cũng có khả năng làm được. Nên là đan đến nay nó cũng dễ, không phải nó khó. Còn tôi thì thật chí là vui. Đấy là thứ nhất là tạo được công an viện làm, thứ hai là tạo được cái truyền thống, giữ được truyền thống. Lúc mình còn khỏe thì mình chủ yếu mình làm các nghề khác. Nhưng mà mình tranh thủ làm nghề phụ. Nhưng mà bây giờ là già yếu rồi. Thế này trở thành là ngày chính. Vừa là một, vừa có thu nhập. Hai đó là nó rèn luyện. Ví dụ mình tuổi nào thì công việc phù hợp, sức khỏe thì cảm thấy là nó vẫn là bình thường. Nó như kiểu mình thể dục vậy. Về Nga Sơn hôm nay, bên cạnh chiếu cói truyền thống, người dân còn làm ra không ít các sản phẩm mỹ nghệ từ nguyên liệu tự nhiên, khiến du khách vô cùng thích thú. Từ bàn tay khéo léo của những người nông dân kiêm thợ thủ công mỹ nghệ, những sản phẩm đã được tạo ra rất tinh xảo, được thị trường ưa chuộng. Các sản phẩm mỹ nghệ từ cói và bẻo tay không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao, mà còn mang lại niềm vui trong đời sống tinh thần cho người dân, góp phần phát triển quê hương Nga Sơn giàu đẹp.