Văn Cao và Trịnh Công Sơn ][ Phạm Viết công trí .

Chuyện của nhạc sĩ Văn Cao và nhạc sĩ Trịnh Công Sơn qua lời kể của họa sĩ Văn Thao, con trai nhạc sĩ Văn Cao. Tôi nhớ lần đầu tiên hai người gặp nhau vào khoảng đầu năm 1980. Tôi từ trường Đại học Mỹ thuật Công nghệ về thăm ông. Hai cha con đang ngồi tâm sự với nhau thì thấy nhạc sĩ Hồng Đăng cùng nhạc sĩ Trần Tiến mở cửa. Đằng sau là một thanh niên đội chiếc mũ vải mềm, một chiếc kính trắng, rộng, đồi mồi to, ngựa trên khuôn mặt bé nhỏ, ráng bóc, gầy gỏ, khép lép. Chàng trai chắp hai tay cuối gọc người chào cha tôi với chất giọng Huế nhỏ nhẹ. Dạ, con chào chú. Nhạc sĩ Hồng Đăng vội giới thiệu. Thưa anh Văn, đây là nhạc sĩ Trịnh Công Sơn ở trong Nam Gia. Sơn rất ngưỡng mộ anh. Bọn em đưa Sơn đến thăm anh. Cha tôi chăm chú nhìn Trịnh Công Sơn dây nát, rồi nhổm người lên, bắt tay. Trịnh Công Sơn đây hả? Tớ gặp cậu rồi. Thấy mọi người có vẻ ngạc nhiên. Cha tôi cười nói, gặp qua tác phẩm, tớ đã nghe nhạc của cậu từ lâu, từ ngày đất nước còn chưa thống nhất. Chầm ngâm dây nát, ông nói, một lần có mấy bạn trẻ rủ mình đến nhà uống rượu. Vui lên, họ hát cho mình nghe những ca khúc của Sơn mà họ học được qua những buổi phát thanh của Đài Sài Gòn. Họ hát say xưa, hát thâu đêm. Âm nhạc, nời ca của Sơn đi vào lòng mọi người như thế đấy. Trịnh Công Sơn gỡ kính ra, nấy mùi xoa thấm mắt, rồi chắp tay cuối đầu. Dạ, con cảm ơn chú. Mình là thế hệ trước, cậu là thế hệ sau. Chúng ta cùng nghe, không phân biệt tuổi tác làm gì. Từ giờ hay gọi là anh cho thân mật. Trịnh Công Sơn cảm động chắp tay. Dạ, dạ, cháu. À, em, em cảm ơn anh. Buổi gặp gỡ giữa cha tôi và nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, cùng nhạc sĩ Hồng Đăng, nhạc sĩ Trần Tiến, hôm đó diễn ra vui vẻ và ấm áp. Họ nói với nhau nhiều chuyện, bàn luận xôi nổi về nghệ thuật, không còn khái niệm của tuổi tác. Tôi cảm nhận được cha tôi và Trịnh Công Sơn đã trở thành đôi bạn chi kỷ theo đúng nghĩa của nó. Tôi ngồi nhìn mọi người nói, chỉ biết nghe và nghe. Từ đấy, hàng năm, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đều ra Hà Nội thăm nhạc sĩ Văn Cao. Không những thế, Trịnh Công Sơn còn đưa những người bạn của mình, là các nhạc sĩ Từ Húy, Trần Nông Ẩn, Nguyễn Văn Hiến, Tôn Thất Nập... đến với Văn Cao. Ngôi nhà 108 Yết Kiêu trở thành nơi tụ hội của các anh em nhạc sĩ miền Nam. Mỗi lần ra Hà Nội, Trịnh Công Sơn thường thuê khách sạn gần nhà Văn Cao, để bất cứ lúc nào, mỗi khi rảnh rỗi, có thể đi bộ đến thăm và uống rượu cùng ông. Với Trịnh Công Sơn, Văn Cao bao giờ cũng rảnh những noại rượu đặc biệt và ngon nhất để uống cùng. Nhạc sĩ Văn Cao có một noại rượu, quốc lủi, nút na chuối, trong vắt được lấu bằng rượu lếp cái hoa vàng. Mỗi khi rót ra, tâm lỗi lên, như mắt cua, đóng vòng, quanh chén, tôi đều mang rượu. Văn Cao vào biếu nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, ông trân trọng, đặt lên bàn thở, thắp hương cẩn thận, xong rồi gọi bạn bè đến uống. Cả nhà tôi đều yêu quý Trịnh Công Sơn, quay anh như một thành viên trong gia đình. Một ngày thu năm 1985, cửa nhà tôi bật mở, Trịnh Công Sơn ôm cây đàn guitar bước vào, dèo lên. Anh Văn, em vừa sáng tác xong một bài hát, về mùa thu Hà Nội, gọi sang đây, đàn và hát anh nghe thử. Nói xong, Trịnh Công Sơn vừa đàn, vừa hát, Hà Nội mùa thu, cây cơm nguội vàng, cây bàng ná đỏ, nằm kề bên nhau, phố xưa nhà cổ, mái ngói cơm nâu. Hà Nội mùa thu, mùa thu Hà Nội, mùa hoa sữa vẻ thơm từng ngọn gió, Trịnh Công Sơn hát, Trịnh Công Sơn hát, hát một cách say sưa, chiếc kính rơi ra khỏi mắt, Hà Nội mùa thu, đi giữa mọi người, nòng như thầm hỏi, tôi đang nhớ ai, sẽ có một ngày trời thu Hà Nội trả lời cho tôi, sẽ có một ngày từng con đường nhỏ trả lời cho tôi. Cho đến lúc ấy, chén rượu, cho đến lúc ấy, chén rượu vẫn nơ lựng trên tay cha tôi, ông nặng đi nghe Trịnh Công Sơn hát, nghe tới đây, chọt, ông bừng tỉnh, đưa mắt nhìn Trịnh Công Sơn. Hình như, ông định nói điều gì, thì bất chợt, động hát của Sơn lại khe khẽ, vang lên, Hà Nội mùa thu, mùa thu Hà Nội, nhớ đến một người, để nhớ mọi người. Trịnh Công Sơn từ từ buông tay khỏi hộp đàn, ông nhặt kính lên, đeo trở lại, rồi nhìn cha tôi, nòng như thầm hỏi, cha tôi nặng nẽ, nhấp một ngụm rượu, rồi nhìn Sơn. Bài hát của Sơn, viết về mùa thu Hà Nội, hay quá, mình nghĩ câu kết ở câu, sẽ có một ngày, từng con đường nhỏ, trả lời cho tôi, là được rồi, sao lại còn thêm một câu vĩ thanh, vào làm gì? Trịnh Công Sơn cười, đúng nè, em định kết ở đó rồi, nhưng em lại nhớ đến anh, nên em đã thêm một câu vĩ thanh, Hà Nội mùa thu, mùa thu Hà Nội, nhớ đến một người, để nhớ mọi người. Câu, nhớ đến một người, này nhớ đến anh đó, anh thấy có được không? Cha tôi nhìn Sơn cười, thế thì được. Bài hát, nhớ mùa thu Hà Nội, của Trịnh Công Sơn, sáng tác năm đó, chưa được trình diễn, sao lại, khi Trịnh Công Sơn xuất bản tập nhạc, em còn nhớ hay em đã quên? Nhạc sĩ Văn Cao, đã viết lời bình, cho Sơn, tôi gọi Trịnh Công Sơn là người thơ ca, bởi ở Sơn, nhạc và thơ, quẹn vào nhau, đến độ khó phân định, cây nào là chính, cây nào là phụ. Và bởi Sơn, đã hát về quê hương, đất nước, bằng cả tấm nòng, của một đứa con, biết vui tận cùng, những niềm vui, và đau tận cùng, những nỗi đau, tổ quốc, mẹ hiền. Hầu như không thay đổi, Trịnh Công Sơn đã trinh phục hàng triệu trái tim, không chỉ ở trong nước mà còn ở cả ngoài biên giới nữa. Từ hôm trước, xuống sân bay, ông thẳng đến nhà tôi, ông chạy lên cầu thang, ôm lấy mẹ tôi, khóc, tức tửa. Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã viết về nhạc sĩ văn cao như sau. Trong âm nhạc, văn cao sang trọng, như một ồng hoàng. Trên cánh đồng, ca khúc, tôi như một đứa bé, ước mơ, mặt trời, là con diều giấy, thả trôi. Âm nhạc của anh văn, là âm nhạc của thần tiên, bay bỏng. Tôi la đả, đi giữa cõi người, anh cứ bay, và tôi cứ chìm khuất. Bay và chìm trong thân phận riêng tư, quanh anh văn. Nà chanh, nà thơ, nà nhạc, buôn nướng cạnh tôi. Nà chanh, nà thơ, nà nhạc, anh và tôi đi cùng trên một con đường. Nhưng anh nà anh, mà tôi vẫn nà tôi. Cái lớn vô cùng, và cái nhỏ cũng vô cùng. Anh đã từng nhiều năm nặng nợ với âm nhạc, thi ca, hội họa. Điều ấy có thật, nhưng nhiều khi tôi vẫn băn khoăn và tự hỏi. Anh nà ai mà lưu lạc? Anh nà ai mà lưu lạc đến giữa chốn thiên thai này? Bức ảnh trên được thự hiện tại nhà nghệ sĩ Trịnh Công Sơn, năm 1993, 47C, Phạm Ngọc Thạch, quận 3, Sài Gòn. Trong phòng khách sạn, nơi nhạc sĩ Trịnh Công Sơn thường ngồi kiếp rượu và trò chuyện cùng bạn bè ba miền. Và cũng là nơi anh Trịnh Công Sơn hay ngồi vẽ tranh.