"Hồi Kết Của Một Đế Chế: Từ Gã Khổng Lồ Đến Kẻ Vô Danh | Mông Cổ Từ Thảo Nguyên Đến Tro Bụi Tập 3
Từng là cơn ác mộng của cả thế giới, vó ngựa Mông Cổ đã chinh phạt từ Thái Bình Dương đến tận châu Âu. Nhưng điều gì đã khiến một đế chế vĩ đại như vậy tan rã chỉ trong vài thế hệ? Từ những vết rạn trong nội bộ triều đình, các cuộc tranh giành quyền lực đẫm máu, đến thiên tai khốc liệt và sự trỗi dậy của kẻ thù cũ – video này sẽ đưa bạn xuyên qua hành trình tàn lụi của đế chế từng khiến cả nhân loại cúi đầu. Sự thật đằng sau hồi kết của Mông Cổ – không phải thần thoại, mà là bài học xương máu của lịch sử.
👍 CD Media - Khám Phá là nơi mở ra cánh cửa tri thức về những bí ẩn, câu chuyện kỳ thú và những hiện tượng chưa được giải đáp trong thế giới xung quanh chúng ta. Dựa trên việc tham khảo các nguồn thông tin phong phú và đa dạng, kênh kết nối những kiến thức và quan điểm khác nhau, giúp khán giả có được cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn về những bí mật từ tự nhiên, khoa học, vũ trụ, con người,….
Sau khi trở thành một trong những địa chế hùng cường nhất thế giới thời bấy giờ
Trong lòng Mông Cổ lại xuất hiện vết dạ nứt không thể xóa nhỏa
Bởi lẽ rằng không kẻ mạnh nào có thể chống lại sự tàn khốc của bánh xe lịch sử
Và kết cục tất yếu của mọi thể chế đều là diệt vong
Điều gì đã khiến vó ngựa từng tung hoành từ bờ Thái Bình Dương đến giữa châu Âu phải khựng lại
Rồi tan biến như cát bụi
Ở khu vực Trung Quốc, Hàn Quốc Y Nhi được thành lập vào thập niên 1260 bởi Húc Liệt Ngột
Người từng cướp Phá Kinh thành Bắc Đát
Sau khi ông qua đời, đất nước rơi vào hỗn loạn
Người lãnh đạo mãi mê tiểu sắc
Giao quyền cai trị cho quan lại và tướng lính Thảo Thú Triều Đình
Nạn đói xảy ra liên miên
Kinh tế ngày càng suy yếu do tham nhũng tràn lan và chính sách cai trị sai lầm
Hơn nữa, Trung Quốc còn xa lầy trong những cuộc chinh chiến tốn kém với các nước láng giềng
Sự bất ổn chỉ thực sự chấm dứt khi hợp tán lên nắm quyền vào năm 1295
Ông cải sang đạo hồi, gắn tính chính danh của Triều Đại về tôn giáo
Và tiến hành nhiều cải tổ kinh tế và xã hội sâu sắc
Nhờ đó Triều Đình có đủ ngân sách cho các công trình quy mô lớn tại thủ đô Tabriz
Bao gồm cả lang mộ lộng lẫy dành cho chính Đại Hán
Về đối ngoại, ông ký hòa ước với thoát thoát hãn cuộc kiểm trưởng
Và mở chiến dịch chống nhà Mạng Lúc
Tháng 12 năm 1299, quân Mông Cổ giành thắng lợi trong trận chiến Homs lần thứ 3
Dù sau đó buộc phải rút lưu trước mùa hè
Tuy nhiên năm 1304, khi mới ngoài 30 tuổi, hợp tán qua đời mà không có con trai kế vị
Em trai của ông là Hoàn Giả Đô lên nắm quyền
Khác với anh mình, người cai trị thứ 8 của Y Nhi Hãn Quốc không thu được thắng lợi nào trước lực lượng Mạng Lúc
Hành công lớn nhất của ông là có người kế nghiệp
Khi khả hãn mất, con trai chỉ mới 12 tuổi
Bất Tài Nhân được đưa lên ngôi dưới sự giúp sức của trọng thần Chú Ban
Vì quý tộc Đích Thân giáo dưỡng hoàng đế trẻ, dạy đọc, viết tiếng Ba Tư và Ả Rập
Truyền đạt kiến thức lịch sử, gia phạ các đời Hãn và quý tộc Mông Cổ
Những năm đầu trị vì của Bất Tài Nhân đầy biến động
Khi vừa phải chống lại xâm lược từ xác hợp đài và kim chướng
Vừa phải dẹp nội loạn trong nước
Tuy cùng nhau lập nên hòa bình
Nhưng tình yêu của Bất Tài Nhân dành cho con cái của Chú Ban là nàng Baghdad Khatun
Lây đầy triều đinh và bi kịch
Để cưới nàng, ông đã thảm sát gần như toàn bộ gia tộc của vị công thần
Sau cái chết của Chú Ban, Bất Tài Nhân tự điều hành chưa chính
Nhưng cuối cùng lại bị Hoàng hậu giết chết
Dù câu chuyện này chưa được kiểm trứng
Thực tế là vị Hãn đã qua đời khi 13 mấy tuổi
Cái chết của ông được xem là dấu trầm hết cho Hãn của ý nhìn
Nhiều học giả cho rằng do Hamel tiểu sắc
Lại thêm vấn đề kết hồn cạnh huyết
Thiền cho dòng dõi hữu liện ngột gần như tuyệt tự
Rồi dần đi đến con đường sụp đổ
Tuy nhiên, việc một quân vương băng hà mà không để lại người kế vị
Vốn không phải là điều lạ trong truyền thống Mông Cổ
Hệ thống Kurintai
Nơi các vương tử cùng nhau bầu chọn hãn mới
Từng giúp ổn định chính quyền
Với hình thức cai trị nhiếp chính điều hành đất nước trong thời gian truyền giao
Trong trường hợp của hãn của ý nhìn khi ấy
Vẫn có một người phụ nữ đầy quyền lực
Đủ khả năng đứng ra cánh vác trọng trách này
Đó là Hoàng hậu Baghdad Khatun
Với trí tuệ hơn người, mạnh mẽ
Luôn đeo kiếm biên hồng
Và có ảnh hưởng lớn đến chính sự
Và rõ ràng là ứng viên lý tưởng cho vai trò nhiếp chính
Tuy nhiên thời điểm ấy trong lòng hãn quốc
Đã xuất hiện những vấn đề từ lâu
Từ thời hợp tán trở đi
Các đại hán dần đánh mất lòng trung thành của giới tính lính
Những người này cảm thấy bị gạt ra ngoài lề bộ máy quyền lực
Đồng thời cho rằng
Lối sống truyền thống của Tổ tiên
Đang bị ruộng bỏ
Quá trình hồi giáo hóa là minh chứng rõ ràng nhất
Cho sự đoạn tuyệt ấy
Hợp tán và hoàn giả đô
Đều tư bỏ nghi lễ mai tán bí mật
Của các đại hán Mông Cổ
Thay vào đó
Xây dựng làng mộ công khai
Tốn kém
Hô trường
Vũ Rùn Tài không còn được triệu tập
Để định đoạt quyết sách lớn
Và ngay cả việc kết thúc chiến tranh với Mạm Lúc
Cũng được thực hiện bằng ngoại giao
Chứ không phải chinh phục
Thời gian dài giới quyền nhiếp chính của chú Pàn
Càng khiến quyền lực đại hán suy yếu
Và quân quyền được cục cố
Chỉ sau khi vị quý tộc này chết vào năm 1327
Bất Tài Nhân mới thực sự nằm giữ chiều chính
Sọng thời gian tri vị độc lập
Cũng chỉ kéo dài 8 năm
Ở nứa chính sách cải cách thuế của chính quyền trung ương
Càng khiến tầng lớp võ tướng thêm phẫn nội
Năm 1335
Vị tân hãn là Ai Nhi Ba
Được chọn lên nắm quyền
Nhờ xuất thần võ tướng
Mùa đông năm 1335
Đại hán trực tiếp ra trận
Đẩy lùi lực lượng kim trướng về phía Bắc
Sau trên tháng trở về
Không được kỳ vọng
Trở thành thủ lĩnh tập hợp
Của các bộ tộc Mông Cổ
Tuy nhiên nền móng của Ai Nhi Ba
Vẫn rất mong manh
Thế thiếp của Bất Tài Nhân
Khi ấy đang mang thai
Đang trốn tới chỗ thống đốc Đi Dạ Ba Kỳ
Là Ali Pasha
Và mong muốn giành lại quyền cai trị
Sau này đến trẻ sinh ra
Là con gái
Xong điều này không ngăn được cuộc chiến tranh sắp xảy ra
Đầu năm 1336
Ali Pasha đưa Mộc Tát
Thuộc dòng dõi húc liệt Ngột
Lên làm hãng giành nghĩa
Và phát động cuộc nổi loạn
Kết quả là Ai Nhi Ba nhanh chóng bị hành hình
Đánh dấu sự chấm dứt triều đại cuối cùng
Con chức thực quyền
Của hãng của Y Nhi
Nó cũng cho thấy bất kỳ kẻ nào
Cũng có thể kiểm soát quyền lực
Nếu trong thầy sở hữu một hậu ruệ thành cát từ hãng
Trong giai đoạn 1335-1343
Không dưới 8 vị hãng giành nghĩa
Được các phe phái dựng lên
Những đồng minh
Từng liên thủ lật đổ Ai Nhi Ba
Nhanh chóng trở mặt
Tranh gianh ảnh hưởng
Và lậm ứng viên riêng
Tình hình hốt loạn này được duy trì
Tới thâm niên 1350
Khi vị quân vương Bù Nhìn cuối cùng
Bị phế chuất năm 1353
Trong khi đó
Tại khu vực Trung Ả
Sau khi sát hậu đài mất năm 1242
Triều đình của ông bị kiểm soát
Bởi chính quyền trung ương Mông Cổ
Đến thời à lỡ hốt
Ông lợi dụng nội chiến
Giữa Hốt Tất Liệt và Á Lý Bắc Ca
Để giành độc lập
Chiếm thêm lãnh thổ
Và thu phục quan chức địa phương
Người kế vị tiếp theo là Bát Lạt
Trục xuất quan lại Hốt Tất Liệt khỏi Tân Cương
Nhưng nhanh chóng bị vướng vào cuộc xung đột
Với hãn Hải Đô
Của nhánh hoa khoát đài
Tấn công với sự hậu thuẫn từ Kim Trướng
Năm 1282
Hải Đô lập Đô Hoa
Cháu nội sát hợp đài
Làm hãn Bù Nhìn nhằm kiểm soát toàn bộ khu vực
Thậm chí họ đã từng nhiều lần
Tấn công nhà nguyên do Hốt Tất Liệt
Đứng đầu
Tuy nhiên Hải Đô chưa từng nuôi tham vọng trở thành Đại Hán
Dù thu địch với Hốt Tất Liệt
Ông chỉ nhận mình là Hán
Của nhánh hoa khoát đài
Năm 1301
Hải Đô tự trận do vết thương khi đảo chiến
Sau đó Đô Hoa đứng ra tổ chức
Hòa ước giữa các Hàn Quốc Mông Cổ
Nhằm tránh liên minh thủ địch chống lại mình
Năm 1307
Ông qua đời
Xác hợp đài rơi vào tình trạng bất ổn
Màu tỏa nội bộ ngày càng sâu sắc
Một bên là những vương tử
Muốn duy trì đời sống dung mục truyền thống
Bên còn lại chiều ảnh hưởng mạnh mẽ từ Hồi giáo
Và niềm văn hóa đô thị thịnh vượng
Của vùng Trangsociana
Khi đáp nhì mà thất lý
Con hút của Đô Hoa lên nắm quyền
Chính sách Hồi giáo hóa
Được để mạnh hơn nữa
Châm ngòi cho cộng đồng
Đến mùa hè 1334
Đại Hán bị sát hại
Và ngay lập tức
Ngôi vị trở nên hỗn loạn
Vì tin trinh thống của hãn quốc
Xác hợp đài bị sói mòn
Nhưng lãnh chủ địa phương hoạt động độc lập
Chỉ thân phục trên giải nghĩa
Năm 1347
Tại vùng Trangsociana
Một viên tướng không mang dòng máu hoàng tộc
Là Qua Gia Gan
Lớn đồ đứng chiều
Rời lập người thay thế để thao túng quyền lực
Cùng năm
Rời quý tộc phía đông
Tổn thốc khốt lỗ thiếp mộc nhì
Hậu ruệ của Đô Hoa
Để làm hãn mới
Từ đây xác hợp đài dạng nước thành hai phần
Phía Tây vẫn giữ danh sinh cũ
Trong khi vùng thảo nguyên bên kia sông Sidaria
Mang tên Mogulistan
Cuối thậm niên
1350
Qua Gia Gan bị ám sát
Tạo cớ cho thốc khốt lỗ thiếp mộc nhì
Mở chiến dịch về phía Tây
Vào buộc Trangsociana thần phục
Sau tháng lợi hãn giúp quân về Mogulistan
Giao lại miền Tây cho con trai cải qua
Lúc này nhiều tù trưởng trong vùng
Chấp nhận phục tùng triều đình mới
Số ít khác thì bỏ trốn
Trong đó có thủ lĩnh thị tộc Balazs
Nhân cơ hội này
Băng tay ngoại giao vào lòng quả cảm
Thiếp mộc nhì được phong làm tộc trưởng
Và bắt đầu quá trình
Lấn thân và chính trưởng
Thốc khốt lỗ thiếp mộc nhì
Tuy chiếm được Trangsociana
Nhưng đổi ngược qua đời
Vào năm 1363
Kỳ mới ngoại 33
Dòng dõi ông tiếp tục cai trị
Mogulistan đến tận thế kỷ 17
Sau khi trả mất
Iliad bị thiếp mộc nhì
Và trao trai của Kazagan
Đánh bật khỏi vùng đất phương Tây
Tuy nhiên liên minh này cũng nhanh chóng
Dạy ra mâu thuẫn
Kết cục thiếp mộc nhì giành thắng lợi và lên nắm quyền
Từ đây ông phát động hàng loạt
Chiến dịch xây dựng để quốc tế Moritz
Hùng mạnh
Trong khi đó các khẩu suệ nhà sát hợp đài
Tại Mogulistan
Dần suy yếu, tan giá
Thành nhiều lãnh thổ rời giả
Ở phương đồng nơi hậu dễ Mông Cổ
Vẫn kiểm soát Ngài Vàng Trung Hoa
Tình hình cũng dần rời vào hỗn loạn
Khuất tất liệt mất năm 1294
Chuyên ngôi cho cháu nội
Thiếp mộc nhì do con trai kế vị
Đã sớm qua đời
Nhưng chỉ sau một thời gian
Vì Hoàng đế này cầm quyền nên cố cạn tiệt
Vì bán tưởng quá độ cho hoàng thân
Tình trạng tham nhũng tại triều đình
Diễn ra vô cùng nghiêm trọng
Thêm vào đó, thế kỷ 14
Là khởi đầu của thời điểm tiểu băng hạ bắt đầu
Khiến nhiệt độ toàn cầu giảm
Thời tiết ấm ứt kéo dài
Ngay trong những năm đầu
Triều thiết mộc nhĩ, khâu quả
Đã bắt đầu rõ rệt
Năm 1295
Bão lớn tàn phá vùng châu thổ sông Dương Tử
Hoàng Hà gây lũ lụt nghiêm trọng
Han hán từ các năm trước
Khiến châu chấu hoành hành, phá hủy mua mang
Và kéo sai suốt cả thời kỳ
Tại Mông Cổ
Mùa đông khắc nghiệt khiến đàn gia súc chết đói
Hàng ngàn người buộc phải di cư xuống phương Nam
Cầu cứu triều đình
Trước kia, Phố Tân Liệt
Duy trì chính sách cứu tế thiên tài
Phát trẩn tiền, gạo
Gia súc và vật tư
Từ ngân cố quốc gia
Thế nhưng không ai trong các đời kế vị
Dám bãi bỏ đạo luật này
Vì nó là nền tảng cho sự chính danh của Vương Triều Nguyễn
Tuy nhiên
Khi khí hậu ngày càng khắc nghiệt
Trách nhiệm đó vượt quá khả năng ngành phát
Sự sách ghi rõ
Chối tai họa gần như diễn ra hàng năm
Từ năm 1272
Đến 1357
Hầu như cứ cách một năm
Lại có nạn đói xảy ra
Tại vùng rộng lớn nào đó
Định điểm là năm 1301
Hạt án kéo dài vào xuân
Bị tiếp nối bởi siêu bão lớn
Đổ vào vùng Hạ Lưu
Dân trung sông sót kêu cứu chính quyền
Trong tuyệt vọng
Và họ bắt đầu tin
Thiên mệnh đã rời vào Triều Nguyễn
Khi thiết mục nhí mất
Năm 1307
Mà không có con trai nối nôi
Cuộc chiến tranh giành giữa các cháu nội của ông nộ già
Cuối cùng Hải Sơn là người sinh trưởng
Nơi thẳng người lên nối
Ông cai trị theo lối du mục
Dựa vào giới quý tộc nối gian
Ban thường thức vị, xây cung điện
Trao đặc quyền nhằm thúc phục lòng người
Chỉ sau 4 tháng
Ngân khấu cả năm đã cạn kiệt
Châu Đinh buộc phải truy thu nợ cũ
Căng sưu thuế
Kể cả những khoản từng được thiết mục nhí xóa bỏ
Đến năm 1311
Em ông lại ái dục
Lê Bạc lực bát đạt
Lên kế vị, nhanh chóng
Thanh trừng toàn bộ phép phái của anh trai
Đầu ngược chính sách và bãi bỏ
Tiền tệ mới
Ông muốn tái lập chính quyền nhỏ giáo
Hồi phục khoa cử trong dụng nhân tài
Theo tiêu chí Trung Hoa cổ truyền
Có thể nói trong thời kỳ này
Mỗi lần thay hãn
Là một lần triều đình biến động
Luật lệ cũ bị xóa sạch
Và thay thế triệt đề
Ngài Vàng trở thành tâm điểm tranh giành
Giữa các phe phái quyền thật
Mãi đến năm 1333
Khi Thọ Hoàng thiết mục nhí
Người con bị lưu đầy của Hoàng đế Hòa Thế Lạc
Nên nắm quyền
Triều chính mới tạm hồn định lại
Ông là vị quân chủ nhà nguyên trị vì lâu nhất
Kể từ sáu hốt tất liền
Nắm quyền từ năm 1333
Cho đến khi băng hạ
Năm 1370
Quan đầu cũng như các tiền đề trước đó
Thọ Hoàng thiết mục nhí thực chất chỉ là bụi nhí
Sau khi quyền thần tiên thiết mục nhí qua đời
Phè đối lập
Do bà Nhang
Một quý tộc miệt nhí khách
Có trụ trường phục cổ lên kỷ niệm
Ông nỗ lực khôi phục trật tự kiểu cũ
Thời hốt tất liền
Cũng có danh giới xác tộc từng bị xóa nhòa theo thời gian
Bà Nhang cũng tìm cách
Tải cơ cấu hệ thống
Giảm chi tiêu triều đình
Hạ thuê muối
Đề mạnh nông nghiệp
Và tăng tốc cứu trợ thiên tài
Nhưng việc tập trung quá mức quyền lực
Vào thái quan địa thần
Cộng thêm đàn áp tàn bạo các tin đồn
Tạo làn sóng phản kháng ngơ mị
Đến năm 1340
Phát thoái cháu ruột bà Nhang
Cùng Hoàng đế đã chủ động loại trừ ông
Dẫn đến cái chết của vị quyền thần
Chỉ một tháng sau đó
Từ đây nhóm mục ngộ môn hình cai trị cứ dần suy tàn
Nhưng chỗ cho tận lớp trí thức
Tôn xung hàn hóa
Phát thoái khi ấy 12-16 tuổi
Nhanh chóng thách lọc triều đình
Phục hơi ký thi tuyển quan
Tăng cường vị thế nhỏ sĩ
Và khôi phục hình ảnh đại hãn cho Hoàng đế
Giữa lúc chính trường biến động
Thiên tài trở nên trầm trọng
Dòng người chạy loạn từ Tây Bắc ngày một đồng
Cuối cùng triều đình buộc phải ra lệnh
Cấm rời phòng Mông Cổ
Với hình pháp tử hình
Trong suốt thầm niên 1320
Giá cả leo thang không kiểm soát
Người dân khắp trường nguyên đồng hoạt nổi dậy
Năm 1341
Hơn 300 cuộc bạo loạn bùng phát
Trong đó nổi bẩn nhất là phong trào
Của quân Khăn Đỏ
Năm 1344
Phát thoái từ trước
Rồi quay lại năm 1349
Trong mức cảnh Hoàng đế đã bùn xuôi chính sự
Đây là giao đoạn nhiếp chính lần thứ 2 của ông
Với những cải cách vô cùng khác biệt
Đầu tiên là in tiền quy mô lớn
Để thực hiện dự án chuyển dòng Hoàng Hà
Với Nam bán đảo Sơn Đông
Nhằm khuất phục tuyến đại Vận Hà
Và cứu lấy hệ thống thuê muối
Nguồn thu chủ lực của nhà Nguyên
Tuy nhiên việc tập trung nhân công qua lớn
Lại đối xử với họ vô cùng hạ khắc
Trả lương bằng tiền mất giá
Đã trở thành cơ hội cho quân Khăn Đỏ
Ngày càng mở rộng
Cuộc khởi nghĩa lớn nổ ra ngay giữa vùng Thi Công
Tại lưu vực Sông Hoài
Châu Đình hoàn toàn bất ngờ
Nhiều thanh chi thất thủ liên tiếp
Châu Đình lập tức khuy động dân binh
Tái lấp hệ thống huấn luyện
Đồng thời thay đổi chiến lược
Nhằm ngăn lực lượng địa phương lập kẹt cánh
Từ cuối năm 1352
Châu Đình đã tái chiếm toàn bộ lưu vực Sông Hoài
Cuối năm 1354
Khi Thoát Thoái chuẩn bị đánh hạ Triền Sĩ Thành
Thủ lĩnh cuối cùng
Còn một phong trào đang than giá
Thì bất ngờ bị bại chết
Chỉ trong thời gian ngắn
Binh sĩ Đồng ngũ hàng loạt
Quân Khăn Đỏ trốn dậy mạnh mẽ
Thoát Thoái bị ám sát
Năm 1356
Trong khi các thủ lĩnh nổi dậy tranh đoạt quyền lực
Hoàng đế gần như không hành động
Sau trận hồ Bà Dương
Trung Nguyên Trương nổi lên
Lập nguyên nhà Bình
Ngày 20 tháng 6
Năm 1368
Đại độ chính thức trở lại dưới quyền kiểm soát của người Hán
Sau hơn 400 năm
Ngoài trừ một số thế lực trung thành với nhà Nguyên
Câm cự thêm khoảng 20 nguyên
Quyền cai trị của người Mông Cổ tại Trung Hóa
Đã chấm dứt vào năm 1368
Sau khi chạy về vùng đất của Tổ Tiên
Con cháu của thỏ Hoàn Thiết Mộc Nhĩ
Vẫn tiếp tục xưng là
Chính Thống Triều Nguyên
Tuy nhiên
Sư học hiện đại gọi giai đoạn này là Bắc Nguyên
Khi ấy
Các đại Hán chỉ còn là danh nghĩa
Giới sự kiểm soát của người Ngoã Lạc
Dù vậy họ vẫn nuôi ý chí phục thủ người Hán
Năm 1449
Khả Án Giá Tiên đánh bại quân Minh
Bắt sống Hoàng đế Minh Anh Tông
Trong trận Thổ Mộc Bảo
Và suýt chiếm được Bắc Kinh
Do vậy người Hán vẫn vượt qua khủng hoảng
Và đẩy mạnh viên gia cố bạn Lý Trường Thành
Tạo nên móng cho hình dạng
Kiên cố mà ta thấy ngày nay
Đến thế kỷ 16
Đại Diên Hán, hậu ruệ chính thống
Của Thiết Mộc Trần
Thống nhất toàn cõi Thảo Nguyên với danh nghĩa
Dòng dõi Hoàng Thất
Trật tựa này duy trì đến giữa thế kỷ 17
Khi người Mã Châu nổi lên
Tại vùng Cực Tây
Kim trưởng Hạn Quốc
Hậu ruệ của Truật Sích
Cũng rơi vào vòng xoáy bất hồi
Trước đó khu vực này phát triển vô cùng thịnh vượng
Các đô tị lớn hình thành
Quanh tuyến lưu hành xuyên Hán
Phục vụ cho đoàn thương nhân đến từ
Trung Hoa và Ái Cập
Di chuyển vào lãnh thổ Mông Cổ
Tà án tích cực thúc đẩy trao đổi hàng hóa
Ban cách, hạ thuế xuất
Và tổ chức định cư cho người rút
Cùng bộ tộc kiếp chắc
Tại nhiều điểm buôn bán thèn chốt bên sông
Thời kỳ huy hoàng nhất
Dưới triệu Osbek Hán
Người trị vì gần 30 niên đầu thế kỷ 14
Tuy nhiên
Từ cuối đời ông
Đất nước trên đã suy thoái rõ rệt
Khi khí hậu trở nên khắc hiệt
Mưa dần dần từ năm 1280
Và tụt mạnh sau năm 1320
Suy giảm lợi nước
Khiến đông cao lụy tan
Xa mà khóa lan rộng trên thảo nguyên 4 khô cản
Cư dân du mục
Lầm vào khốn cảnh
Cuộc phai đổ về các trung tâm đô thị
Để sinh sống
Tạo thêm áp lực lên tàn nguyên 4 nước hạn chế
Biên cố trồng chất
Khi mực nước biển Caspi tương cao
Nhấn chìm nhiều nơi hạ liu sông Vulga
Hơn nữa sự tan giã của ý nhì
Và xác hợp đại Hán Quốc
Trong thầm niên 1330
Khiến các tuyến thương lộ bị khắt lực
Kéo theo sự suy suộc của nền kinh tế đô thị Sara
Sau cái chết của Osbek Hán
Đại dịch cái chết đen ập đến
Trở thành đòn trí bạc
Những thành phố đồng đúc thiếu vệ sinh
Trở thành ngổ bệnh kiển hình như Dream
Nơi ghi nhận tới 85.000 ca tử vong
Chỉ trong một đợt bùng phát
Năm 1343
Johnny Beck Hán
Định nhì đã ném sát người nhiễm bệnh
Vào thành ca phạt
Trong lúc vầy hám
Khiến dịch hạch làn khắp châu Âu
Khi ông qua đời năm 1357
Vững chiều Bạc Đô chính thức suy tản
Các con ông tranh giành ngôi vị trong hỗn loạn
Đưa dòng tộc đến chỗ tuyệt tự
Ngay đầu thầm niên 1360
Từ đó
Bất kỳ ai mang dòng máu chuột xích
Đều có thể xưng hãn
Và trong 20 năm có tới 25 người tự nhận
Là chủ nhân ngai bạc
Trong tình cảnh dối loạn ấy
Những quân mã mạch từ bán đảo Grimm
Lên nắm quyền thực tế trong hơn một thầm niên
Khi chiều đính suy yếu
Các vùng biên viễn dần rơi vào tay thế lực bên ngoài
Đại công quốc Litva chiếm thành Kiev
Rồi mở rộng xuống Khắc Khải
Trong khi đó
Vùng lãnh thổ phía đông tuyên bố độc lập
Thời gian này
Khu vực Moscow cũng trôi dậy
Dù vẫn là trư hầu của Hàn Quốc
Trong khi đó
Totamist một hậu ruệ của hãn Oda
Sau khi lật đổ tướng quân mã mạch
Đã tìm cách tái lập sự thống trị
Của kim trưởng Hàn Quốc về nhà
Ông liên minh với Mamluk
Ottoman và các Hàn Quốc kế tục
Biến Litva thành trư hầu
Đồng thời tuyên bố
Là người kế thừa chính thống của Thiết Mộc Trân
Tham vang ấy khiến ông
Rời vào xung đột với Thiết Mộc Nhi
Gây sáng lập đế quốc Timurid
Ở Ba Tư và Trung Á
Trong 2 trận chiến vào các năm 1391
Và 1395
Totamist đều thất bại
Thiết Mộc Nhi phản công tàn khốc
Phá hủy nhiều đỗ thị lớn
Làm tê liệt hệ thống thương bại
Hàn Quốc không còn khả năng phục hồi
Nền kinh tế đỗ thị
Sau khi Thiết Mộc Nhi rút lui
Quyền kiểm soát rơi vào tay Edewu
Một viên tướng không mang dào máu
Thành các tư hãn nhưng được thiết mục như trao quyền
Ông thảo túng chiều chính
Dừng khả hãn bù nhìn
Và cố gắng tái lập trận tượng
Thậm chí viên tướng này còn
Tài chiếm Khawazem
Về Hamas Kervar năm 1408
Và khuyết phục hoạt động đúc tiền
Tại nhiều đỗ thị quan trọng
Để củng cố tính chính danh
Edewu thúc đẩy Hồi giáo hóa các bộ lạc dụ mục
Năm 1419
Ông bị ám sát bởi khả hãn
Do chính mình đưa lên
Từ đó Kim trưởng Hàn Quốc không còn nhân vật đủ uy tìn
Để duy trì sự thống nhất
Bước sang thờm niên 1430
Cho từ phần nào được tái lập
Vì ba thế lực chính trỗi dậy
Abun Khay Han trỗi dậy ở vùng thẳng nguyên phía đông
Và thành lập Hàn Quốc Uzbek
Khu trúc Muamat
Kiểm soát khu vực phía đông sông Volga
Và là tiên thân của Hàn Quốc ca giản
Trong khi đó Shahid Ahmad
Đệ Nhị hậu rệ của Totamist
Khẳng định quyền lực ở phía tây sông đông
Đặt nên máu cho Hàn Quốc riêng
Tùy chính sĩ chia sức
Các hậu rệ của Hàn cầm quyền đều khuyến phục
Đại công quốc Moskova
Ahmad lên kế vị vua cha
Khu trúc Muamat
Nhưng thế lực trung ương đã suy tả
Đồng minh Balanyo kém
Còn Moskova dưới tay Ivan VIII dần độc lập
Năm 1480
Hàn phát động chiến dịch xâm lược
Nhưng thất bại
Và bị ám sát vào năm sau
Còn chồng tiếp tục lên ngôi
Nhưng thế lực suy tả
Tới năm 1783
Hàn Quốc riêng bị sát nhập
Chấm dứt hoàn toàn tan tích cuối cùng của Kim Trướng
Và cả đế quốc Mong Cộng
Không có lời nguyện nào
Cũng chẳng cần thế lực siêu nhiên
Mà chính lòng tham sự chia rẽ
Và mâu thuẫn nội bộ
Đã hủy diệt đế chế
Từng lớn nhất trong lịch sử nhân loại
Và như một quy luật tất yếu của thời gian
Ngay cả vó ngựa lẫy lừng
Lẫn ngay vòng huy hoàng
Cũng đều tạm biến vào các buổi