VÌ SAO NHÀ TRẦN THẮNG NGUYÊN MÔNG CÒN NAM TỐNG THUA THẢM?

Vì sao nhà Trần ở Việt Nam 3 lần đánh bại đội quân Nguyên Mông Hùng Mạnh trong khi nhà Nam Tống ở Trung Quốc lại bị khoát sạch? Đây là một trong những câu hỏi khiến bất kỳ ai yêu lịch sử cũng phải tò mò. Tại sao một đất nước nhỏ bé như Đại Việt lại làm được một điều mà một đất nước rộng lớn như Nam Tống lại không làm được? Thế giới thế kỷ 13 là một thời kỳ bị rung chuyển bởi vó ngựa của Đế quốc Mông Cổ. Hãy hình dung bạn đang sống vào thời điểm đó. Đế quốc Mông Cổ giữa sự lãnh đạo của thành cắt Tư Hãn và các Hồng Duệ của ông là một cỗ máy chiến tranh đáng sợ. Họ chinh phục từ châu Á sang châu Âu, từ thảo nguyên Mông Cổ cho đến tận bờ biển Caspi, đánh bại mọi đội quân dám cản đường với cung tên ngựa chiệt và chiến thuật tàn bạo. Quân Mông Cổ gần như bất khả chiến bại. Trong bối cảnh đó, hai quốc gia ở Đông Á hay nói chính xác hơn ở Đông Á và Đông Nam Á phải đối mặt với cơn bão Mông Cổ, nhà Nam Tống ở Trung Quốc và nhà Trần ở Đại Việt. Tức là Việt Nam chúng ta ngày nay. Nhưng kết thúc lại hoàn toàn khác nhau. Nhà Trần ở Đại Việt, dù là một đất nước nhỏ, đã ba lần đánh bại quân Nguyên Mông vào các năm 1258, 1285 và 1288. Rất dễ nhớ, hãy nhớ đến 58, ngược lại là 85 và cuối cùng là 88. Trong khi đó nhà Nam Tống, một đế quốc rộng lớn với dân số hàng chục triệu, lại bị đội quân từ Trung Á tiêu diệt một cách gọn gàng. Đó là năm 1279. Tại sao lại có sự khác biệt như vậy? Trước tiên hãy nói về nhà Trần và những chiến thắng thần kỳ. Nhà Trần lên ngôi ở Đại Việt sau khi là đội nhà Lý. Đây là một triều đại năng động với những vị vua tài năng vẫn còn lưu danh sự sách như Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông và nhất là Trần Nhân Tông. Cùng với những danh tướng lẫy lừng như Trần Hưng Đạo và Trần Quang Khải. Nhà Trần hiểu rõ, nhà Trần không thể đối đầu trực diện với quân Mông Cổ, vốn nổi tiếng với đội kỵ binh nhanh như chớp và chiến thuật bao vây tàn bạo. Thay vào đó, họ sử dụng chiến thuật vườn không nhà trống và du kích. Khi quân Mông Cổ xâm lượng, nhà Trần thường rút khỏi kinh thành thang long, phá bỏ kho lương thực và dẫn dụ địch sâu vào trong lãnh thổ. Điều này khiến quân Mông Cổ vốn quen, đánh nhanh, thắng nhanh, lấy chiến tranh, nuôi chiến tranh, bị kiệt sức và thiếu lương thực cũng như rơi vào những cuộc phục kích. Một ví dụ tiêu biểu là trong cuộc kháng chiến lần thứ 3 năm 1287-1288, khi Trần Hưng Đạo chỉ huy trận Bạch Đằng lịch sử. Quân Trần răng cọc gỗ dưới lòng sông Bạch Đằng, lợi dụng thủy triều để nhử quân Nguyên Mông vào bẫy. Khi nước chiều rút, tàu chiến của quân Nguyên bị mắc cạn và tan giã, dẫn đến thất bại, thảm hại, cùng với đó là sự tấn công của quân Trần. Đây là một trong những trận thủy chiến vĩ đại nhất trong lịch sử thế giới, cho thấy sự thông minh và sáng tạo của nhà Trần. Một yếu tố quan trọng là tinh thần đoàn kết của cả nước. Nhà Trần không chỉ dựa vào quân đội mà còn huy động sức mạnh của toàn dân. Ví dụ hội nghị Diên Hồng, nơi các bô lão và dân chúng cùng thảo luận về việc đánh hay hàng. Tinh thần đầu hàng là chết, chiến đấu là sống đã lan tỏa khắp đại Việt. Dân chúng sẵn sàng cung cấp lương thực, làm sán điệp hoặc thậm chí tham gia chiến đấu. Đó là một hội nghị toàn dân hiếm nơi nào có được trong bối cảnh lịch sử thời ấy. Trần hướng đạo với bài hình tương sự hùng tráng đã khơi dậy lòng yêu nước và ý chí chiến đấu của quân dân. Những lời này không chỉ là lời cảnh báo mà còn là nguồn cảm hứng mạnh mẽ khiến mọi người sẵn sàng hy sinh về đất nước. Nhà Trần đã có nhân hòa, có con người là yếu tố quan trọng nhất. Nhưng nhà Trần còn có địa lợi. Đại Việt có địa hình phức tạp với sông hòa trăng chỉnh, rừng rậm và khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, điều mà quân Mông Cổ không quen thuộc. Quân Mông Cổ, bốn xuất thân từ Thảo Nguyên, Lạnh Giá thường gặp khó khăn khi hành quân trong cây đóng oi ả và mưa rừng của Việt Nam. Nhiều binh sĩ đã chết vì bệnh tật, đặc biệt là suốt giết trước khi kịp giao chiến. Nhà Trần đã tận dụng địa hình để tổ chức những cuộc phục kích khiến quân địch rơi vào thế bị động. Rồi một yếu tố nữa, đó là dù thắng quân Nguyên Bông, nhà Trần không nạo mạng. Sau mỗi chiến thắng, họ vẫn gửi sứ thần sang chiều cống nhà Nguyên tránh khiêu khích thêm một cuộc xâm lược mới hơn. Điều này cho thấy sự khôn ngoan trong chính sách ngoại giao. Nhân chính là yếu tố quan trọng nhất ở đây. Bây giờ, hãy chuyển sang nhà Nam Tông. Một đất nước rộng lớn nhưng lại thất bại thảm hại hoàn toàn trước quân Mông Cổ. Nhà Nam Tông tồn tại từ đầu thế kỷ thứ 12 đến cuối thế kỷ thứ 13 là triều đại tiếp nối nhà Bắc Tông, kiểm soát miền Nam Trung Quốc sau khi miền Bắc rơi vào tay người Kim. Với dân số hàng chục triệu người, kinh tế phát triển, văn hóa rực rỡ, Nam Tông tưởng trưng là một thế lực bất khả chiến bại. Vậy tại sao họ lại bị quân Mông Cổ tiêu diệt gọn gàng vào năm 1219? Không như nhà Trần, nhà Nam Tông bị suy yếu và nội bộ chia rẽ. Triều đình Nam Tông thường xuyên lục đục giữa các phe phái, với các quan văn và quan võ, bất đồng với cách đối phó với quân Mông Cổ. Một số quan lại chỉ lo bảo vệ quyền lợi cá nhân, tham nhũng tràn lan, khiến ngân khố cạn kiệt và quân đội thiêu thốn. Trong khi đó hãy nhìn xem, nhà Trần ở Đại Việt duy trì được sự đoàn kết chặt chẽ giữa vua, tướng và dân chúng. Ví dụ trong những năm cuối của Nam Tông, tể tướng giả tự đạo, Điều này làm triều đình mất lòng tin của dân chúng và quân đội, khiến họ không thể tổ chức kháng chiến hiệu quả. Nhà Nam Tông, dân số đông thì có quân đội đông, nhưng lại thiếu tính chiến lực linh hoạt. Họ chủ yếu dựa vào những thành trí kiên cố và chiến thuật phòng thủ, thay vì chủ động tấn công hay sử dụng du kích như là nhà Trần. Quân Mông Cổ dưới sự lãnh đạo hốt tất liệt, tận dụng chiến thuật bao vây và công thành, kết hợp với việc sử dụng những kỹ sư, người Hán và người Ba Tư để chế tạo vũ khí công thành hiện đại. Trận Tương Dương là một ví dụ. Quân Mông Cổ bao vây thành Tương Dương trong vòng 5 năm, khiến Nam Tông kiệt quẻ và mất đi một cứ điểm chiến lược. Nhìn rộng ra, nhà Nam Tông có dân số và thành quyền vượt xa Đại Việt, nhưng quy mô lớn lại là một điểm yếu. Quản lý một đế quốc rộng lớn với hàng chục triệu dân là một thách thức, đặc biệt khi triều đình không thể huy động toàn dân như nhà Trần. Cuối cùng lại phân giã, chứ không thể tập trung. Sau khi Đại Việt tổ chức được hội nghị riêng hồng để lấy ý kiến dân chủ, Nam Tông lại thiếu sự gắn kết giữa triều đình và người dân. Nhiều nông dân và thương nhân không thấy lý do để hy sinh vì một triều đình đã xa cách mình. Nhà Nam Tông cũng thiếu những vị tướng tài như Trần Hưng Đạo của nhà Trần. Dù có những danh tướng như Nhạc Phi thời Bắc Tống hay Văn Thiên Trường thời Nam Tông, họ thường bị triều đình kiêm hãm hoặc bị sử tử vì mâu thuận chính trị. Ví dụ Văn Thiên Trường, một tướng trung thành, đã cố gắng tổ chức kháng chiến đến cùng nhưng không được triều đình ủng hộ đầy đủ, dẫn đến thất mại, thảm hại. Cuối cùng, năm 1279, trong trận Nhai-Sơn, quân Mông Cổ đã tiêu diện hạp đội cuối cùng của Nam Tông, Tống Triều Đế, vì vua trẻ 7 tuổi cùng các quan lại nhảy xuống biển để tự vận, đánh dấu sự sụp đổ của Nam Tông. Tổng kết lại, điều gì tạo nên sự khác biệt giữa hai số phận? Đầu tiên là tinh thần đoàn kết toàn dân. Dân luôn là gốc. Nhà Trần huy động được sức mạnh của cả nước, từ vua đến dân, trong khi Nam Tông bị chia rẽ với tham dụng và những mâu thuận trong chính đất nước này. Thứ hai là về mặt chiến lượng. Nhà Trần sử dụng du kích chiến và tận dụng địa hình, trong khi Nam Tông dựa vào phòng thủ thu động, dễ bị quân Mông Cổ xuyên phá như bất kỳ một lãnh thổ nào khác mà họ đã chinh phục. Thứ ba, Nam Tông không có người tài. Trần Hưng Đà và các vua Trần là những lãnh đạo xuất sắc, trong khi Nam Tông thiếu những tướng lĩnh được trao quyền đầy đủ. Và cuối cùng, Đại Việt nhỏ bé nhưng đoàn kết, còn Nam Tông lớn nhưng thiếu sự gắn kết giữa triều đình và dân chủ. Rồi cả khi thắng, nhà Trần biết cách hòa hoãn với nhà Nguyên, trong khi Nam Tông không thể thương lượng hiệu quả với kẻ thù. Tất nhiên, cuộc chiến nào cũng có cái giá của nó. Dù thắng lợi, nhà Trần cũng phải trả giá. Các cuộc xâm lược của quân Nguyên Mông gây ra thiệt hại lớn về người và của. Kinh thành Thăng Long bị đốt phá nhiều lần, làng Mark bị tan phá, hàng ngàn quân dân hy sinh. Tuy nhiên, chiến thắng trước quân Nguyên Mông đã củng cố vị thế của nhà Trần. Biến Đại Việt thành một quốc gia đáng gờm trong khu vực, tinh thần bạch đằng và bài hình tướng sĩ của Trần Hưng Đạo đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, chuyên cảm hứng cho các thế hệ sau. Nhà Nam Tông được chịu thiệt hại khủng khiếp, hàng triệu người chết trong các cuộc chiến, nhiều thành phố bị tan phá, văn hóa Hán bị đe dọa dưới ách thống trị của nhà Nguyên. Sau thất bại, người Hán mất đi một triều đại huy hoàng và Trung Quốc rơi vào sự cai trị của người Mông Cổ cho đến khi nhà Minh trỗi dậy vào nửa sau thế kỷ 14. Bạn nghĩ sao về Nhà Trần và Nhà Nam Tông? Câu chuyện nào khiến bạn ấn tượng? Và bạn nghĩ rằng, Nhà Trần liệu có phải là triều đại hung mạnh nhất thế giới thời bây giờ? Hãy để lại ý kiến của bạn dưới phần bình luận. Cảm ơn vì đã quan tâm theo dõi câu chuyện này. Nếu cảm thấy thú vị, bạn có thể nhấn nút đăng ký kênh, bật chuông thông báo và chia sẻ. Cảm ơn và hẹn gặp lại!