MỠ LỢN HAY DẦU THỰC VẬT? VÌ SAO QUẢNG CÁO LÀ 1 CÚ LỪA?| BLV Hải Thanh Plus

Nếu để ý, bạn sẽ thấy hầu như quảng cáo dầu ăn nào tất nhiên là dầu thực vật cũng gắn với dòng chữ không chứa cholesterol và dòng chữ này được in rất to. Như thế đây là một ưu điểm vượt trội, giúp sản phẩm tốt hơn cho sức khỏe. Nhưng thực tế đây là một sự thật mà không phải ai cũng biết. Dầu thực vật, vốn được ép từ các loại hạt và quả như là đậu nành, hướng dương, mè, oliu thì tự nhiên đã không hề có cholesterol rồi. Nói nôm na, việc quảng cáo dầu thực vật không chứa cholesterol cũng giống như việc bạn bán chai nước lọc rồi ghi là không chứa cồn. Nghe rất hoành tráng nhưng đó là một sự thật hiển nhiệt. Ngoài lệ duy nhất là khi dầu được làm từ nguyên liệu có nguồn gốc động vật, chẳng hạn như là dầu bơ, bởi vì nó được làm từ sữa hoặc là mỡ động vật tinh luyện thì mới có cholesterol. Nhưng loại này rất ít gặp trên thị trường và không thường nằm chung nhóm với dầu thực vật thông thường mà bạn hay mua ở siêu thị. Điều này có nghĩa là nếu bạn mua bất kỳ một chai dầu thực vật nào, từ cao cấp cho đến bình dân, từ loại đắt cho đến loại rẻ, thì dù có ghi hay không, chắc chắn nó cũng không thể chứa cholesterol. Vậy tại sao các hãng vẫn ghi câu này? Đây là chiêu đánh vào tâm lý kinh điển trong marketing. Từ lâu người tiêu dùng đã nghe nhiều về tác hại của cholesterol. Vậy nó là cái gì mà đáng sợ đến như vậy? Cholesterol thực ra là một loại chất béo đặc biệt có mặt trong máu và trong màng của tất cả các tế bào của cơ thể. Ngay đến từ chất béo là nhiều người nghĩ ngay đến những thứ gì đó có hại, nhưng sự thật thì nó lại rất quan trọng cho sự sống. Cơ thể sẽ dùng cholesterol để xây dựng màng tế bào. Nó giống như lớp sáp ngoài để bảo vệ cho các tế bào, đồng thời tạo ra những học môn quan trọng giúp sản xuất vitamin D khi ra nắng và tạo dịch mật để tiêu hóa chất béo. Nếu không có cholesterol, con người có thể không tồn tại. Thậm chí gan của chúng ta còn có thể tự sản xuất tới 70-80% lượng cholesterol cần thiết. Chỉ một phần nhỏ là đến từ thức ăn mà thôi. Nhưng tại sao cholesterol lại bị ghét đến thế? Vấn đề không nằm ở bản thân nó, mà ở cách nó di chuyển trong máu. Cholesterol không thể tự bơi trong máu mà phải đi nhờ trên các hạt vận chuyển gọi là lipoprotein, thường được gọi là cholesterol xấu. Nó giống như những chiếc xe tải chở cholesterol từ gan đi khắp cơ thể. Nếu quá nhiều cái này thì lượng cholesterol dư sẽ bám vào thành mạch máu, tạo ra các mạng sơ vữa khiến mạch bị hẹp lại, máu khó lưu thông và nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ sẽ tăng cao. Và người ta sợ cholesterol bởi nó gắn liền với bệnh tim mạch, nguyên nhân tử vong hàng đầu trên thế giới. Thêm vào đó hàng chục năm qua, báo chí, quảng cáo, những chiến dịch y tế cộng đồng liên tục nhấn mạnh rằng cholesterol là cái giết người thầm lạm, khiến hình ảnh của nó trong mắt người dân luôn tiêu cực. Thế nên khi thấy dòng chữ không chứa cholesterol nổi bật trên bao bì, người mua sẽ có cảm giác yên tâm hơn, tin rằng sản phẩm này an toàn cho tim mạch và sẵn sàng chọn nó thay vì một sản phẩm khác không ghi câu đó, dù thực tế thì cả hai đều như nhau. Đây chính là một dạng quảng cáo thừa thông tin, nói ra một điều vốn dĩ luôn đúng để tạo ấn tượng đặc biệt. Chiêu này giúp thương hiệu ghi điểm trong vài giây ngắn ngủi mà khách hàng đứng trước kệ hàng, và đôi khi còn khiến người mua tin rằng họ đang lựa chọn một sản phẩm tốt cho sức khỏe, dù chẳng có sự khác biệt thật sự. Nói tóm lại, dầu thực vật không cholesterol không sai, nhưng không phải là điểm cộng đặc biệt. Đây chỉ là một cách nói khéo léo để khiến người tiêu dùng cảm thấy an tâm và rút vĩ nhanh hơn. Quan trọng hơn nữa, từ đó người ta lại tránh ra mỡ động vật, mà cụ thể ở Việt Nam, mỡ lợn là chủ yếu. Và từ đây, chúng ta có cuộc chiến giữa dầu ăn và mỡ lợn. Nếu ngược dòng thời gian về trước những năm 1980, bạn sẽ thấy các căn bếp ở Việt Nam không hề có bóng dáng một chai dầu ăn công nghiệp. Từ miền xuôi đến miền ngược, từ nhà nghèo đến nhà giàu, chất béo để nấu ăn gần như chỉ có mỡ lợn. Người ta mổ lợn, phần thịt thì ăn luôn, phần mỡ đem thắng để lấy mỡ nước, còn tóp mỡ thì để ăn kèm với cơm hoặc là làm nhân bánh. Phải nói là rất ngon. Một thiêng mỡ lợn có thể biến một đĩa rau muống, một đĩa rau lang thành một món ăn thơm và dậy mùi. Hay như cơm nóng ăn kèm mỡ lợn thì cũng no. Mỡ lợn còn là nguồn cung cấp năng lượng rất quý giá, vì ngày xưa thiếu thốn, ăn nhiều mỡ sẽ giúp chống đói và giữ ấm cơ thể vào mùa lạnh. Ở nông thôn, trẻ con chỉ cần mùi tóp mỡ phi hành là biết hôm đó mẹ đang chuẩn bị cho bữa cơm ra trò. Mỡ lợn không chỉ nuôi lớn cả một thế hệ, mà còn gắn với những ký ức ấm áp của gia đình Việt. Nhưng mọi chuyện bắt đầu thay đổi khi các nghiên cứu từ phương Tây trong những năm 1960-1980 bắt đầu kết luận rằng chất béo bão hòa có nhiều trong mỡ động vật, làm tăng cholesterol xấu như đã nói, dẫn đến bệnh tim mạnh. Báo chí, truyền hình và cả giới y tế nhiều nước liên tục nhấn mạnh ăn nhiều mỡ động vật là không tốt. Các chiến dịch sức khỏe cộng đồng bùng nổ, khuyến khích bỏ mỡ, dùng dầu thực vật thay thế. Tại Việt Nam, từ cuối những năm 1980, đầu những năm 1990, dầu ăn bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trên kệ hàng. Các hãng dầu ăn tranh thủ thời cơ tung quảng cáo đầy màu sắc. Đó là những chai dầu vàng óng ánh. Đó là hình ảnh những gia đình cười tươi bền mâm cơm toàn món xào, món rán, kem dòng chữ không cholesterol được in thật to. Thông điệp này đã đánh trúng tâm lý sợ cholesterol của người tiêu dùng. Và dù sự thật khoa học là tất cả dầu thực vật vốn dĩ đã không chứa cholesterol, nhưng người dân thời đó ít ai biết và dầu ăn đã nhanh chóng chiếm lĩnh căn bếp, đẩy mỡ lợn từ ngôi vua xuống làm tội đồ của trái tim. Bước sang những năm 2010, khi mạng xã hội phát triển, Google cũng phát triển, câu chuyện lại đảo chiều. Phong trào ăn sạch, sống xanh xuất hiện. Nhiều người bắt đầu nghi ngờ dầu ăn công nghiệp. Họ nói dầu tinh luyện trải qua nhiều công đoạn hóa học, bị tẩy màu, khử mùi, và khi rán ở nhiệt độ cao, dễ bị oxy hóa, sinh ra những hợp chất độc hại. Những video trên mạng xã hội quay cảnh rán bánh bằng mỡ lợn, miếng bánh vàng ươm, óng ánh đã xuất hiện, kèm những caption kiểu như Ông bà ta ăn mỡ cả đời, sống khỏe tới 80-90 tuổi cũng chẳng sao. Lập tức, phe mỡ lợn trỗi dậy, coi đây là sự phục hưng của những nguyên liệu truyền thống. Phe dầu ăn tất nhiên cũng không chịu thua. Họ hoàn công bằng những video mô phỏng mạch máu bị tắc khi ăn nhiều chất béo bão hòa, đưa ra nghiên cứu chứng minh dầu thực vật tốt cho tim mạch hơn. Những cuộc tranh luận nổ lửa xảy ra ngay trong những bình luận, ví dụ mỡ lợn mới ngon, hay là dầu mới là chuẩn khoa học, hay ăn gì thì cũng đến lúc như thế thôi, miễn là vui. Mỗi bên đều có những quân sư của riêng mình, viện những nghiên cứu, những bài báo, thậm chí là cả những bác sĩ online. Người ủng hộ mỡ lợn cho rằng mỡ đã bị oan suốt mấy chục năm. Họ đưa ra dữ liệu, mỡ lợn chữa khoảng 40-45% chất béo bão hòa, nhưng cũng có tới phần còn lại là chất béo không bão hòa đơn loại tốt cho tim mạch, tương tự như trong dầu ô lưu. Thậm chí mỡ lợn còn có một lượng nhỏ acid béo không bão hòa đa và vitamin D, vitamin E. Điểm mạnh khác đó là điểm khói cao, khoảng từ 100-200 độ C, nghĩa là mỡ lợn chịu nhiệt tốt, ít bị biến chất khi rán, và đặc biệt là rán với nhiệt độ rất cao. Mỡ lợn truyền thống nếu mà lấy từ lợn nuôi tự nhiên, không tồn dứt kháng sinh, lại không trải qua tinh luyện công nghiệp, nên giữ được nguyên hương vị. Với phe này, mỡ lợn không chỉ là nguyên liệu, mà còn là linh hồn của ẩm thực Việt. Còn những người ủng hộ dầu ăn thì khẳng định, dầu thực vật, dầu chất béo không bão hòa đa và đơn giúp giảm nguy cơ sơ vỡ động mảnh. Dầu thực vật chất lượng cao, nếu mà dùng đúng cách, không chỉ an toàn, mà còn hỗ trợ cho sức khỏe. Vấn đề là người tiêu dùng hay chọn dầu giá rẻ, rán quá nhiệt, hoặc tái sử dụng nhiều lần thì mới bị làm sao đó thôi. Về mặt khoa học mà nói, không bên nào thắng tuyệt đối. Mỡ lợn không xấu như từng bị lên án, và dầu ăn cũng không hẳn là quá tốt như quảng cáo. Sức khỏe phụ thuộc vào nguồn gốc nguyên liệu, cách nấu và lượng tiêu thụ. Nếu mỡ lợn lấy từ lợn sạch, dùng vừa phải, sẽ là nguyên liệu thơm ngon và an toàn. Nếu dầu thực vật là loại ép lạnh, chưa tinh luyện nhiều, dùng ở nhiệt độ phù hợp, thì cũng rất tốt cho tim mảnh. Ngược lại, nếu mà mỡ lợn từ lợn nuôi công nghiệp, hay là dầu tinh luyện kém chất lượng, hoặc tái sử dụng nhiều lần, thì đều gây hại như nhau. Cuộc chiến dầu ăn mỡ lợn trên mạng xã hội chắc chắn sẽ còn dài, và còn ngay ở dưới comment này. Vì nó không chỉ là câu chuyện khoa học, mà còn là câu chuyện văn hóa và ký ức. Mỡ lợn gợi nhớ đến tuổi thơ, Tết xưa, mùi tóc mỡ phi hành thơm lừng. Còn dầu ăn thì đại diện cho hiện đại, tiện lợi và phong cách sống khỏe của thời mới. Người chiến thắng cuối cùng là người biết cân bằng. Hãy dùng dầu cho món salad, các món xào nhẹ, dùng mỡ cho các món rán cần nhiệt độ cao. Và quan trọng nhất là không lạm dụng bất cứ một loại nào. Bởi như ông bà ta nói, Thuốc có bổ mà uống quá nhiều cũng trở thành thuốc độc. Dầu hay mỡ đều vậy, dùng vừa đủ mới là vua của căn bếp. Cảm ơn vì đã quan tâm theo dõi câu chuyện này. Bạn thuộc phe nào? Hãy để lại ý kiến của bạn dưới phần bình luận. Nếu cảm thấy thú vị, bạn có thể nhấn nút đăng ký kênh, bật chuông thông báo và chia sẻ. Còn bây giờ thì xin được nói lời chào tạm biệt.