TIẾNG VIỆT PHỔ BIẾN THỨ BAO NHIÊU TRÊN THẾ GIỚI?

Nếu một ngày bạn bay sang Paris, bạn đi tàu điện ở Tokyo hay là đi dạo ở California, bạn có thể bắt gặp một âm thanh quen thuộc, anh ơi đá bát phở bò đi. Một âm thanh quen thuộc vang lên giữa lòng của một nước nào đó, đó là khoảnh khắc khiến người ta nhận ra. Tiếng Việt, ngôn ngữ tưởng như chỉ quanh quẩn ở dải đất hình chữ S Việt Nam chúng ta, thật ra đang hiện diện ở khắp nơi trên thế giới. Nhưng cụ thể thì tiếng Việt phổ biến đến mức nào? Nó đứng thứ mấy trong bảng xếp hạng ngôn ngữ toàn cầu. Vậy tại sao một ngôn ngữ chỉ có hơn 100 triệu dân lại khiến thế giới tò mò đến như vậy? Tính đến năm 2025, Việt Nam có khoảng hơn 100 triệu người và hầu hết đều sử dụng tiếng Việt làm ngôn ngữ chính. Nếu tính thêm cộng đồng người Việt ở nước ngoài, ước tính có khoảng trên dưới 6 triệu người đang sinh sống tại hơn 100 quốc gia, thì chúng ta sẽ có tổng cộng khoảng 106 triệu người trên thế giới có thể nói tiếng Việt dù ở các mức độ khác nhau, từ nói rất chuẩn cho đến nói lời lỡ. Đó là chưa kể đến một số ít những người nước ngoài có thể nói tiếng Việt như tiếng mẹ đẻ, ví dụ như những bạn người Lào chẳng hạn. Con số này giúp tiếng Việt lọt vào top 20 ngôn ngữ được nói nhiều nhất hành tinh, theo nhiều bảng xếp hạng quốc tế. Ở một số bảng xếp hạng thì họ xếp tiếng Việt phổ biến thứ 16 trên thế giới, ngay sau tiếng Thổ Nhĩ Kỳ và trước tiếng Ý. Vậy là tiếng Việt cũng óch ra trò được nói rất là phổ biến. Việt Nam là một quốc gia không phải là quá lớn nhưng thông nhất về ngôn ngữ. Không có nhiều quốc gia 100 triệu dân mà gần như toàn bộ đều nói chung một thứ tiếng, không phân nhánh, không có ngôn ngữ chính thức thứ 2 như Việt Nam. Xét về số lượng người nói và tầm ảnh hưởng quốc tế, tiếng Việt vượt ra nhiều ngôn ngữ trong khu vực. Ví dụ tiếng Thái chỉ có khoảng 70 triệu người sử dụng, tiếng Khmer có khoảng 20 triệu người, tiếng Lào chưa đến 10 triệu người, trong khi đó tiếng Việt là hơn 100 triệu người. Và lại còn cộng đồng kiều báo mạnh mẽ tại Mỹ, tại Pháp, tại Đức, tại Nhật, tại Úc, tại Hàn, tại Canada, v.v. Điều thú vị là tiếng Việt có sức thích nghi rất cao. Ở Mỹ, hàng triệu người Việt nói một thứ tiếng Việt pha trộn giữa tiếng Việt và tiếng Anh. Mày ơi con đang đi work này. Ở Pháp lại có một thứ tiếng Việt lai với tiếng Pháp, tức là đang nói tiếng Việt lại chêm 1-2 từ tiếng Pháp bởi vì không quá dành tiếng Việt. Ở Đức cũng vậy, dù dễ bị lai tạp, tiếng Việt vẫn có sức sống tốt. Và ở Việt Nam bây giờ, đang nói 1-2 câu tiếng Việt thì cũng phải chêm 1-2 từ tiếng Anh, nghe cho nó lạ tai. Tiếng Việt đã len lỏi trong từng khu chợ, từng nhà hàng và từng lớp học. Tại Mỹ, tiếng Việt hiện đang là ngôn ngữ phổ biến thứ 5, chỉ sau tiếng Anh là 1, tiếng Tây Ban Nha là 2, tiếng Trung Quốc là 3 và tiếng Tagalog tức là Philippines là 4. Riêng ở bang California, tiếng Việt đã được chính thức giảng dạy trong hệ thống trường công với hàng trăm ngàn học sinh theo học mỗi năm. Ở Nhật Bản, nơi có hơn nửa triệu người Việt, các bảng hướng dẫn ở khu công nghiệp giờ đã có thêm dòng chữ bằng tiếng Việt bên cạnh tiếng Nhật và tiếng Anh. Và thật đau buồn là một số siêu thị cũng dán cảnh báo tiếng Việt liên quan đến nạn trộm cắt. Ở Hàn Quốc, tiếng Việt cũng bắt đầu xuất hiện trong các trường đại học vì số lượng cô dâu Việt Nam và lao động Việt Nam rất lớn. Nói cách khác thì tiếng Việt đang vươn ra toàn cầu theo chân những người Việt xa xứ. Mỗi người Việt ở nước ngoài, dù chỉ mở 1 quán phở, 1 tiệm nail hay 1 lớp dạy tiếng Việt vào cuối tuần cũng đang xuất khẩu ngôn ngữ một cách tự nhiên mà chẳng cần một chiến lược nào cả. Người ta vẫn nói phong ba bão táp không bằng ngữ Pháp Việt Nam. Vậy thì tiếng Việt có phải là ngôn ngữ khó bậc nhất tại Đông Nam Á hay trên thế giới hay không? Nếu bạn hỏi người nước ngoài học tiếng Việt, họ thường cười và lắc đầu. Rất khó. Thật vậy, tiếng Việt thuộc nhóm ngôn ngữ đơn âm tiết có 6 thanh điệu tức là dấu và chỉ cần sai dấu là sai nghĩa. Ví dụ, ma má mả mã mạ mà thì đều là những từ khác nhau. Hay là bàn mà học sinh đọc thành ban là đã khác hẳn. Trước kể, tiếng Việt còn có ngữ Pháp đảo ngược hoàn toàn so với tiếng Anh. Trong tiếng Anh, người ta nói Eureka, tức là tính từ đứng trước danh từ. Còn tiếng Việt thì chúng ta nói là một chiếc xe màu đỏ. Với người bản ngữ tiếng Anh, học tiếng Việt là một hành trình rất xoắn não. Nhưng chính sự khó ấy lại giúp tiếng Việt độc đáo và giàu âm sắc. Không phải ngôn ngữ nào cũng có thể vừa nhẹ nhàng như là gió thoảng trăng thanh lại vừa thẳng thừng như là thôi đừng mơ nữa. Âm nhạc Việt Nam vì thế cũng có tiết tấu riêng. Khi hát, trời hôm nay nhiều mây cực hay nắng ấm xa dần, người nước ngoài nghe là thấy ru rượng và lạ tai. Cấu trúc tiếng Việt cũng có những nét duyên riêng, ví dụ như khả năng chơi chữ. Tôi đi tìm tôi, ai ăn cơm trưa hay đi làm mà như đi chơi hoặc chẳng kiếm được con khỉ gì. Những kiểu nói như thế không thể dịch trọn nghĩa sang tiếng Anh. Ngày nay thì tiếng Việt không còn bó hẹp trong lãnh thổ của Việt Nam nữa. Ở nhiều quốc gia, nó đã bước lên dạng đường, xuất hiện trong những giáo trình chính quy, thậm chí được công nhận là ngôn ngữ chính thức của các cộng đồng thiểu số. Đây là một bước tiến lớn, vì không nhiều ngôn ngữ, đơn quốc gia nào chỉ được dùng trong một nước lại có sức lan tỏa mạnh đến như vậy. Ở Mỹ, tiếng Việt được chính thức giảng dạy trong hệ thống trường công ở nhiều bang có đông người Việt như California, Texas, Washington hay Virginia. Riêng California đã đưa tiếng Việt vào chương trình song hữu từ tiểu học đến trung học, thậm chí có cả kỳ thi tốt nghiệp trung học. Một số trường đại học lớn như University of California và một số trường khác đều có khoa hoặc bộ môn tiếng Việt để học riêng. Và đặc biệt, như đã nói, tiếng Việt chính là ngôn ngữ phổ biến thứ 5 tại nước Mỹ rộng lớn và cũng rất đông dân. Ở Úc, tiếng Việt cũng là môn học chính thức trong kỳ thi tốt nghiệp quốc gia của bang Victoria, tức là học sinh có thể chọn tiếng Việt để tính điểm vào đại học. Đại học Monash, Deakin và Sydney đều có chương trình đào tạo tiếng Việt, thậm chí có khoa chuyên nghiên cứu Việt Nam học. Tại Pháp, nơi có cộng đồng người Việt lâu đời bậc nhất tại châu Âu, tiếng Việt được giảng dạy tại một trường đại học ở Paris. Đây là một trong những trung tâm ngôn ngữ lớn trên thế giới, ngang tầm với một số trung tâm ngôn ngữ khác. Từ giữa thế kỷ 20, tiếng Việt đã được dạy tại đây như một phần của chương trình đông phương học và đến nay vẫn thu hút nhiều sinh viên Pháp học để nghiên cứu về văn hóa Đông Dương. Hàn Quốc cũng là một điểm sáng. Nhiều trường đại học lớn đều có khoa tiếng Việt hoặc Việt Nam học. Điều này thì các bạn ở nước ngoài có thể kiểm chứng lại giúp mình bởi vì đây đều là những thông tin tra trên mạng Internet. Không chỉ vì kinh tế, mà còn vì mối lương duyên đặc biệt giữa hai nước Việt Nam và Hàn Quốc với hơn 250.000 cô dâu và lao động Việt Nam đang sinh sống tại đây. Tiếng Việt giờ đã trở thành ngôn ngữ được ưu tiên học thứ 2 trong một số trường học tại Hàn Quốc chỉ sau tiếng Trung hoặc tiếng Nhật. Ở Nhật Bản, siên diện của tiếng Việt cũng tăng mạnh. Hơn 40 trường đại học có lớp dạy tiếng Việt. Do có hơn nửa triệu người Việt Nam đang sinh sống và làm việc tại Nhật, nhiều khu công nghiệp đã bắt đầu treo bảng hiệu bằng tiếng Việt nhiều hơn. Ngoài ra, Singapore, Đức, Canada, Anh, Ba Lan… đều có những trung tâm dạy tiếng Việt trong trường đại học hoặc viện ngôn ngữ chủ yếu phục vụ nghiên cứu khu vực học và cộng đồng người Việt địa phương. Trên thế giới hiện nay, chỉ có Việt Nam là quốc gia lấy tiếng Việt làm ngôn ngữ chính thức duy nhất ở cấp quốc gia. Tuy nhiên, ở một số quốc gia khác, tiếng Việt đã được công nhận là ngôn ngữ chính thức của cộng đồng địa phương tức là được phép dùng trong trường học, tòa án hay trong những tài liệu hành chính của khu vực. Cụ thể, ở Cộng hòa Czech, nơi người Việt được công nhận là một dân tộc thiểu số, tiếng Việt cũng được chính phủ công nhận là ngôn ngữ thiểu số được bảo hộ hợp pháp từ năm 2013. Điều này có nghĩa là người Việt ở Czech có quyền học tiếng mẹ đẻ trong trường công và dùng tiếng Việt trong các hoạt động cộng đồng chính thức. Ở Ba Lan, tiếng Việt cũng được công nhận ở mức độ tương tự vì cộng đồng người Việt ở Varsova rất đông, có trường, báo chí và những kênh thông tin riêng. Tương tự là ở Slovakia. Vậy thì tương lai của tiếng Việt sẽ như thế nào? Với tốc độ này, dự báo đến năm 2050, có thể sẽ có khoảng tổng cộng 130 triệu người nói tiếng Việt trên thế giới. Lý do là dân số Việt Nam vẫn đang tăng, cộng đồng người Việt ở nước ngoài thì ngày càng đông và nhiều người nước ngoài bắt đầu học tiếng Việt vì lý do kinh tế, tức là làm ăn với Việt Nam, lý do du lịch, tức là đến Việt Nam để chơi, hay là lý do tình cảm, yêu trai Việt Nam, yêu gái Việt Nam, thấy Việt Nam trai xinh gái đẹp nhiều quá. Chỉ riêng tại Hàn Quốc, mỗi năm đã có hơn một vạn người đăng ký học tiếng Việt. Ở Nhật, hơn 40 trường đại học mở lớp dạy tiếng Việt. Ở Mỹ, nhiều sinh viên đã chọn tiếng Việt vì nghe vui tai về hữu ích khi làm việc với cộng đồng người Việt Nam. Khi Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất mới của thế giới, với các nhà máy của Samsung, Apple, Voxconn, thì tiếng Việt lại càng có giá trị. Giống như cách tiếng Hàn bùng nổ như K-pop, hay tiếng Nhật lan rộng như anime, tiếng Việt cũng đang âm thầm xuất khẩu qua ẩm thực, du lịch, âm nhạc và cả mạng xã hội nữa. Cảm ơn vì đã quan tâm theo dõi câu chuyện này. Nếu cảm thấy thú vị, bạn có thể nhấn nút đăng ký kênh, bật chuông thông báo và chia sẻ. Còn bây giờ thì xin đừng nói lời chào. Tạm biệt! Khám phá những điều mới. Đừng ngân ngại hãy để lại những góp ý và xin biệt hẹn gặp lại.