Tin Học 7 - Bài 2: Phần mềm máy tính

Chào mừng các bạn đến với chương trình hướng dẫn học tiên học lớp 7. Chúng ta sang bài số 2, Phần mềm máy tính. Bài học này chúng ta sẽ học những gì? Thứ nhất là chúng ta sẽ tìm hiểu chức năng của hệ điều hành. Thứ hai là phân biệt hệ điều hành và phần mềm ứng dụng. Và thứ ba, tìm hiểu một số phần mềm ứng dụng và các cách tẹp của phần mềm ứng dụng. Chúng ta đi vào bài học nha. Chúng ta đi vào phần đầu tiên của bài học, Phần 1, Hệ điều hành. Trước hết chúng ta sẽ làm bài tập của Học động 1. Bài tập này chúng ta tìm hiểu về cái khái niệm điều hành là gì. Trong dự án Sửa lưu niệm, bạn An đóng vai trò trưởng nhóm. Em hãy chọn 3 công việc thể hiện chức năng điều hành nhóm của bạn An trong những công việc sau đây. Chúng ta có tổng cộng 6 công việc này. Trong đó có 3 công việc. Đó là công việc của người điều hành, tức là công việc của trưởng nhóm. Chúng ta chọn nha. Thứ nhất, đó chính là câu B. Quản lý công việc của cả nhóm, theo dõi thời gian thực hiện. Thứ hai, là câu D. Phân công nhiệm vụ và kết nối các hoạt động của các thành viên. Và thứ ba, là câu F. Thay mặt cả nhóm, trao đổi thông tin với cô giáo và các nhóm khác. Như vậy là một người điều hành trong nhóm sẽ làm những công việc như là quản lý, theo dõi, phân công nhiệm vụ, kết nối các hoạt động, thay mặt nhóm, trao đổi thông tin, v.v. Đó là nhiệm vụ hay là chức năng của một người điều hành nhóm. Hiểu được chức năng điều hành như thế này, chúng ta sẽ dễ dàng tìm hiểu được chức năng của một hệ điều hành trong máy tính. Nó cũng tương tự như thế này thôi. Trước khi đi vào tìm hiểu cái hệ điều hành là gì, thì chúng ta phải biết cái phần mềm máy tính là gì trước đã nha. Chúng ta có một cái máy tính với các cái thành phần như là CPU, bàn hình, bàn phím, chuột, v.v. Những cái này người ta gọi là phần cứng máy tính. Với phần cứng máy tính không thôi, thì máy tính nó chưa thể làm việc được. Mà nó phải có phần mềm nữa. Phần mềm, nó sẽ hướng dẫn, điều khiển máy tính làm việc. Chúng ta lấy ví dụ nha. Chúng ta muốn máy tính vẽ lên một cái bông hoa. Chúng ta sẽ đưa các cái hướng dẫn vào để cho máy tính nó theo đó mà nó thực hiện. Ví dụ chúng ta có một cái hướng dẫn vẽ bông hoa gồm có 4 bước. Bước 1 là vẽ bông hoa 6 cánh. Máy tính nó sẽ vẽ lên cái bông hoa 6 cánh như thế này. Bước 2, vẽ cành hoa và 2 chiếc lá. Máy tính nó sẽ vẽ lên cành và 2 chiếc lá. Bước 3, tô màu đỏ cho cánh hoa và màu vàng cho nhị hoa. Máy tính nó sẽ tô màu cho cánh và nhị. Và bước cuối cùng, tô màu xanh lá cho cành và lá. Máy tính nó sẽ thực hiện theo như vậy. Như vậy là máy tính nó đã vẽ lên được một cái bông hoa. Theo những yêu cầu của chúng ta, dựa vào 4 cái bước hướng dẫn mà chúng ta đưa vào. Các bước hướng dẫn này người ta còn gọi là các cái câu lệ nha. Thì tập hợp các cái câu lệ này, nó sẽ tạo thành một cái chương trình máy tính hay còn gọi là một cái phần mềm máy tính. Như vậy, cái phần mềm máy tính chính là tập hợp các cái câu lệ hướng dẫn điều khiển máy tính làm việc. Trong ví dụ này, đây là một cái phần mềm máy tính vẽ lên một cái bông hoa. Phần mềm máy tính này nó khá là đơn giản. Thực tế thì nó có rất là nhiều các cái phần mềm máy tính nó phức tạp hơn rất là nhiều. Ở đây chúng ta chỉ đưa ra một cái ví dụ đơn giản để cho chúng ta dễ hiểu cái phần mềm máy tính là gì thôi. Hiểu được cái phần mềm máy tính là gì rồi. Bây giờ tiếp tục chúng ta sẽ đi vào tìm hiểu cái hệ điều hành nha. Thế thì hệ điều hành là gì? Hệ điều hành chính là một cái phần mềm máy tính. Tức là nó cũng gồm có những cái câu lệ điều khiển máy tính làm việc. Tuy nhiên, cái phần mềm máy tính này nó có những chức năng đặc biệt. Chức năng của nó đặc biệt như thế nào? Bây giờ chúng ta sẽ tìm hiểu. Chúng ta qua cái phần chức năng của hệ điều hành nha. Chức năng thứ nhất của hệ điều hành đó chính là quản lý phần cứng. Các cái phần cứng mà hệ điều hành quản lý như là chuột, bàn phím, ổ đĩa, CPU, bộ nhớ, màn hình, các thiết bị vào ra, v.v. Tất tần tặt các thiết bị phần cứng đều do hệ điều hành quản lý. Thế thì hệ điều hành nó quản lý phần cứng bằng cách nào? Nó sẽ cấp cái phần cứng này cho các cái phần mềm ứng dụng. Chúng ta lấy ví dụ nha. Chúng ta muốn chạy cái phần mềm ứng dụng vẽ bông hoa ở trên. Thì đầu tiên hệ điều hành nó phải cấp cái tài nguyên bàn phím để mà nhập các cái dòng lệ vào trong máy tính. Rồi hệ điều hành nó sẽ cấp bộ nhớ để mà lưu các cái dòng lệ này. Rồi hệ điều hành nó sẽ cấp cái màn hình để mà hiển thị ra cái cái quả là cái hình ảnh bông hoa. Như vậy chúng ta thấy là phần mềm ứng dụng muốn chạy được thì nó sẽ phải cần có phần cứng. Và phần cứng đó sẽ do hệ điều hành cung cấp. Chức năng thứ 2 của hệ điều hành đó là quản lý dữ liệu. Các cái dữ liệu mà hệ điều hành quản lý như là các cái dòng văn bản, tức là những con số, ký tự, dòng chữ, rồi các cái hình ảnh, các cái âm thanh. Đây là những cái dữ liệu trong máy tính mà hệ điều hành nó quản lý. Thế thì hệ điều hành nó quản lý những cái dữ liệu này như thế nào? Nó sẽ tạo ra các cái tệp tin. Và các cái tệp tin này sẽ lưu các cái dữ liệu này hết. Có những tệp tin dùng để lưu các cái dữ liệu là văn bản. Rồi có những tệp tin dùng để lưu các cái dữ liệu hình ảnh. Cũng có những tệp tin dùng để lưu dữ liệu âm thanh. Tất tầng tật các cái dữ liệu đều được lưu trong máy tính dưới dạng các cái tệp tin như thế này. Rồi các cái tệp tin này sẽ được chứa trong các cái thư mục. Thư mục như thế này. Thì đây là cách hệ điều hành nó quản lý dữ liệu. Chức năng thứ 3 của hệ điều hành đó chính là quản lý giao diện. Giao diện là gì? Giao diện là cách thức con người chúng ta giao tiếp với máy tính. Điều khiển máy tính ra lệnh cho máy tính. Thì đó chính là giao diện. Chúng ta lấy ví dụ nha. Hệ điều hành nó sẽ tạo ra một cái cửa sổ lệnh như thế này. Và chúng ta muốn điều khiển máy tính. Chúng ta sẽ gõ trực tiếp cái câu lệnh vào trong cái cửa sổ này. Như thế này. Thì đây là một cái cửa sổ lệnh hay là một cái giao diện để chúng ta giao tiếp với máy tính. Và cái giao diện này là do cái hệ điều hành nó cung cấp. Hay là chúng ta có một cái giao diện khác. Đây là cái ứng dụng Windows Explorer. Thì thay vì chúng ta sẽ gõ lệnh trực tiếp như cái giao diện bằng nãy để điều khiển máy tính. Thì trong cái giao diện này chúng ta chỉ cần kích chuột. Thì đây là cái giao diện mà do hệ điều hành Windows cung cấp. Hoặc là chúng ta có cái giao diện trên điện thoại thông minh. Là cái giao diện này. Đây là giao diện do hệ điều hành nó cung cấp. Nó sẽ hiển thị tất cả các cái ứng dụng trên cái màn hình như thế này. Chúng ta muốn chạy cái ứng dụng nào. Chỉ cần là chạm vào cái ứng dụng đó. Chạm như thế này. Thì cái ứng dụng đó nó sẽ chạy. Thì đây cũng là một cái giao diện do hệ điều hành cung cấp. Một chức năng nữ của hệ điều hành đó chính là quản lý phần mềm. Phần mềm đây là phần mềm ứng dụng nha. Thế thì nó quản lý phần mềm ứng dụng như thế nào? Giả sử như là trên máy tính chúng ta cùng một lúc chạy 3 cái phần mềm ứng dụng. Tức là chúng ta vừa soạn thảo văn bản với cái phần mềm ứng dụng là Word. Vừa truy cập Internet với cái trình duyệt Google Chrome. Vừa nghe nhạc với cái phần mềm Windows Media Player. Thế thì làm sao mà cùng một lúc chúng ta có thể thực hiện được 3 cái công việc này? Thì đó chính là nhờ có hệ điều hành. Hệ điều hành nó sẽ sắp xếp phân công cái ứng dụng nào được chạy trước, ứng dụng nào được chạy sau, ứng dụng nào phải chạy song song cùng lúc. Để mà nó đảm bảo là cả 3 cái ứng dụng này đều có thể được thực thi mà không có lỗi, không bị tròm lắng, không bị xung đột. Thì đó là cái cách mà hệ điều hành nó quản lý cái phần mềm ứng dụng. Và đây là định nghĩa về hệ điều hành trong sách giấu khoa. Hệ điều hành là phần mềm hệ thống quản lý và điều khiển hoạt động chung của máy tính. Đây chính là quản lý phần cứng. Quản lý dữ liệu, cung cấp cho con người môi trường tương tác với máy tính. Đó chính là quản lý giao diện. Và chạy cấp phần mềm ứng dụng. Đó chính là quản lý phần mềm. Thứ 2, có những hệ điều hành dành cho máy tính như Windows, Mac OS, Linux và những hệ điều hành dành cho điện thoại thông minh và máy tính bảng như là iOS, Android. Thì hệ điều hành nó có nhiều loại. Có những loại dành cho máy tính, có những loại dành cho điện thoại, máy tính bảng, v.v. Người ta đã cho các ví dụ về các hệ điều hành các loại ở đây. Chúng ta làm bài tập của phần 1, hệ điều hành. Câu 1, phần mềm nào sau đây không phải là một hệ điều hành? Chúng ta có Windows 7, Windows 10 là hệ điều hành của máy tính. Windows Phone là hệ điều hành của điện thoại. Còn Windows Explorer là một ứng dụng trên hệ điều hành Windows. Nó không phải là một hệ điều hành. Do đó câu trả lời của chúng ta là câu C. Câu 2, chức năng nào sau đây không phải của hệ điều hành? Quản lý các tệp dữ liệu là chức năng của hệ điều hành. Tạo và chỉnh sửa nội dung một tệp hình ảnh. Đây không phải là chức năng của hệ điều hành, mà là chức năng của một phần mềm chỉnh sửa hình ảnh. C, điều khiển các thiết bị vào ra. Đây chính là quản lý phần cứng là một chức năng của hệ điều hành. Quản lý giao diện giữa người sử dụng và máy tính. Đây cũng chính là một chức năng của hệ điều hành. Như vậy câu trả lời của chúng ta là câu B. Tiếp tục chúng ta sang phần thứ 2 của bài học. Phần mềm ứng dụng. Phần mềm ứng dụng là gì? Phần mềm ứng dụng là phần mềm máy tính giúp con người thực hiện các công việc cụ thể và xử lý những loại dữ liệu cụ thể. Ở đây, phần mềm ứng dụng là phần mềm máy tính. Tức là nó gồm có những câu lệ để điều khiển máy tính làm việc. Và nó điều khiển máy tính làm những việc gì? Đó chính là chức năng của phần mềm ứng dụng. Bây giờ chúng ta sẽ xem một số các ví dụ về các công việc cụ thể mà phần mềm ứng dụng nó làm nha. Ví dụ về phần mềm ứng dụng, chúng ta có những phần mềm ứng dụng phổ biến như là Microsoft Word. Phần mềm này nó sẽ làm gì? Nó sẽ giúp cho chúng ta tạo ra các văn bản như thế này. Người ta gọi là phần mềm soạn thảo văn bản. Hay là phần mềm Microsoft PowerPoint. Đây là phần mềm giúp cho chúng ta tạo ra các bài trình chiếu. Hay chúng ta có phần mềm Google Chrome. Phần mềm này nó sẽ giúp cho chúng ta truy cập Internet. Rồi chúng ta có phần mềm Windows Media Player. Phần mềm này nó sẽ giúp cho chúng ta nghe nhạc, xem phim. Hay chúng ta có phần mềm Facebook. Đây là một mạng xã hội giúp cho chúng ta tương tác với bạn bè. Hay là chúng ta có phần mềm Call trên điện thoại. Phần mềm này chúng ta dùng để gọi điện thoại cho người thân, cho bạn bè. Như vậy chúng ta thấy là mỗi phần mềm nó thực hiện một công việc nào đó hỗ trợ cho con người. Chức năng như vậy người ta gọi là phần mềm ứng dụng. Trong định nghĩa của phần mềm ứng dùng, nó có nói đến việc xử lý dữ liệu. Do đó bây giờ chúng ta sẽ đi vào tìm hiểu dữ liệu của phần mềm ứng dùng. Trong sách giấu khoa, người ta nói phần mềm ứng dùng sẽ giúp con người thực hiện các công việc cụ thể tạo và xử lý một số loại dữ liệu nhất định với định dạng tẹp riêng được nhận ra nhờ phần mở rộng. Ở đây chúng ta để ý một chức năng của phần mềm ứng dùng đó là tạo và xử lý một số loại dữ liệu nhất định với định dạng tẹp riêng được nhận ra nhờ phần mở rộng. Chúng ta có các tẹp trong máy tính của chúng ta là những tẹp này. Tẹp bài thực hành 1.docs, chúng ta thấy cái tẹp này nó có cái phần mở rộng hay là cái phần đuôi là docs, thì đây chính là một cái tẹp văn bản. Và muốn xử lý cái tẹp này, xử lý đây tức là mở, đọc, rồi thay đổi, chỉnh sửa, người ta gọi là xử lý. Thì muốn xử lý cái tẹp này thì chúng ta phải sử dụng một cái phần mềm xử lý văn bản để mà xử lý. Ví dụ như là phần mềm Microsoft Word chẳng hạn là một cái loại phần mềm xử lý văn bản, chúng ta dùng cái phần mềm Word để mà mở cái tẹp này. Với cái phần mở rộng là PPTX thì đây chính là một cái bài trình chiếu và chúng ta phải sử dụng cái phần mềm trình chiếu để mà xử lý cái tẹp này. Một cái phần mềm trình chiếu như là phần mềm PowerPoint chẳng hạn. Hay là chúng ta có cái tẹp cảnh đẹp Hà Nội.mp4. Cái phần mở rộng mp4 này cho chúng ta biết đây là một cái tẹp video và chúng ta phải dùng một cái phần mềm video để mở cái tẹp này như là cái phần mềm Windows Media Player chẳng hạn. Rồi chúng ta có cái tẹp cảnh đồng lúa.jpg. Cái phần mở rộng jpg này cho chúng ta biết đây là một cái tẹp hình ảnh. Và xử lý cái tẹp này chúng ta phải dùng một cái phần mềm hình ảnh ví dụ như là phần mềm Microsoft Paint chẳng hạn. Rồi chúng ta có cái tẹp lễ30tháng4.html. Với cái đuôi HTML thì chúng ta biết đây là một cái trang web. Do đó muốn mở cái tẹp này chúng ta phải sử dụng một cái trình duyệt như là trình duyệt Google Chrome chẳng hạn. Thì ở đây chúng ta thấy là mỗi cái phần mềm ứng dụng như thế này nó sẽ tạo hay là xử lý một cái loại tẹp nhất định hay là một cái loại dữ liệu nhất định. Và các cái tẹp này chúng ta nhận biết được là nó sẽ phải xử lý bởi cái phần mềm nào nhờ vào cái đuôi của nó nha. Cái đuôi hay là cái phần mở rộng của nó. Trong cái định nghĩa về hệ điều hành và phần mềm ứng dụng thì đều có nói cả hai đều là cái phần mềm máy tính. Thế thì làm sao để phân biệt được cái phần mềm máy tính nào là hệ điều hành và phần mềm máy tính nào là phần mềm ứng dụng? Chúng ta sẽ có cách phân biệt như sau. Khi chúng ta mới mua về một cái máy tính thì đó chỉ là cái phần cứng thôi. Thì việc đầu tiên là chúng ta phải cài đặt cái hệ điều hành. Thì sau đó chúng ta mới cài đặt tiếp các cái phần mềm ứng dụng. Như vậy, cái hệ điều hành là cái phần mềm máy tính đầu tiên mà chúng ta cần phải cài đặt và nó bắt buộc phải cài đặt. Bởi vì chúng ta phải cài đặt hệ điều hành thì chúng ta mới quản lý được cái phần cứng này. Còn phần mềm ứng dụng thì chúng ta sẽ cài đặt sau khi đã có hệ điều hành. Tức là chúng ta cài đặt hệ điều hành rồi chúng ta mới cài đặt phần mềm ứng dụng. Và cái phần mềm ứng dụng này là chúng ta không bắt buộc phải cài đặt. Chúng ta cần cái phần mềm nào thì chúng ta sẽ cài đặt cái phần mềm đó. Cách phân biệt thứ 2 là chúng ta sẽ dựa vào chức năng. Chức năng của hệ điều hành là cung cấp tài nguyên phần cứng cho phần mềm ứng dụng. Còn chức năng của phần mềm ứng dụng là sử dụng cái tài nguyên phần cứng mà do hệ điều hành cung cấp. Tức là cái phần cứng này là hệ điều hành nó quản lý. Do đó phần mềm ứng dụng muốn dùng cái phần cứng nào thì phải xin phép cái hệ điều hành. Do đó cái phần mềm ứng dụng này nó phải tương thích với hệ điều hành thì nó mới chạy được nha. Tương thích ở đây có nghĩa là nó nói chuyện được với hệ điều hành. Nó nói chuyện được thì hệ điều hành nó mới hiểu, nó mới cấp cái tài nguyên phần cứng cho nó để mà nó chạy. Chúng ta sẽ làm một cái bài tập trong hoạt động 2. Bài tập về lội tẹp và phần mở rộng để biết thêm về các cái lội tẹp và phần mở rộng của nó nha. Em hãy ghép mỗi lội tẹp ở cột bên trái với một phần mở rộng tẹp phù hợp ở cột bên phải. Thứ nhất là tẹp tài liệu Word thì nó sẽ có phần mở rộng là .doc hoặc là .docx Chương trình Scratch, phần mở rộng của nó là .sb, .sb2 hoặc là .sb3 Tẹp hình ảnh thì có phần mở rộng là .jpg, .png hoặc là .bmp Tẹp ứng dụng thì có phần mở rộng là .sc, .com, .bat hoặc là .msi Trang web thì có phần mở rộng là .htm hoặc là .html Và bài trình bày PowerPoint thì có phần mở rộng là .ppt hoặc là .pptx Bài tập của phần 2 nó sẽ gồm có 2 câu Câu 1. Em hãy chỉ ra các phần mềm ứng dụng trong các phương án sau Linus là hệ điều hành Gmail là phần mềm ứng dụng gửi và nhận thư điện tử Unity NT là phần mềm ứng dụng gõ tiếng Việt Windows 8 là hệ điều hành Yaloo là phần mềm ứng dụng mạng xã hội Windows Media Player là phần mềm ứng dụng nghe nhạc và xem phim Như vậy câu trả lời của chúng ta là câu B, C, E và F Câu 2. Em hãy chỉ ra các loại tẹp có thể sử dụng được với Windows Media Player Với phần mềm ứng dụng Windows Media Player là phần mềm nghe nhạc xem phim Chúng ta có thể sử dụng với các loại tẹp như là tẹp MP3 MP3 là tẹp âm thanh Rồi tẹp .av Và tẹp .mp4 Đây là các loại tẹp video Tiếp tục chúng ta sang phần luyện tập Phần luyện tập chúng ta có 2 bài tập Bài tập 1. Em hãy nail các chức năng của hệ điều hành Chúng ta có thể nail ra 3 chức năng mà sách giấu khoa đề cập Đó là quản lý thiết bị và dữ liệu của máy tính Điều khiển chúng phối hợp hoạt động nhịp nhàng với nhau Quản lý môi trường trao đổi thông tin Tức là giao diện giữa người sử dụng và máy tính Quản lý môi trường cho phép người sử dụng chạy các phần mềm ứng dụng Câu 2. Phát biểu nào sau đây là sai Câu A. Người sử dụng xử lý những yêu cầu cụ thể bằng phần mềm ứng dụng Câu này là đúng Để phần mềm ứng dụng chạy được trên máy tính phải có hệ điều hành Câu này cũng đúng Để máy tính hoạt động được phải có phần mềm ứng dụng Câu này là sai nha Để máy tính hoạt động được thì phải có hệ điều hành Câu D. Để máy tính hoạt động được phải có hệ điều hành Câu này là đúng Như vậy là chúng ta hoàn thành 2 cái bài tập của phần luyện tập Chúng ta sang phần cuối cùng của bài học phần vận dụng Câu hỏi của phần vận dụng Khi tải Scratch để cài đặt lên máy tính Tại sao cần phải chọn phiên bản phù hợp với hệ điều hành trên máy tính của em Chúng ta đã biết là Scratch cũng như nhiều cái phần mềm ứng dụng khác Có rất là nhiều phiên bản Và mỗi phiên bản sẽ tương thích với một hệ điều hành nào đó Nếu như mà phiên bản Scratch em cài đặt không tương thích với hệ điều hành trên máy tính Thì Scratch sẽ không chạy được hoặc chạy bị lỗi Đây là câu trả lời cho câu hỏi này Như vậy là chúng ta đã hoàn thành xong tất cả các nội dung của cái bài học số 2 Bài phần mềm máy tính Chúng ta kết thúc bài học tại đây nha Cảm ơn các bạn đã chú ý lắng nghe bài học Nếu các bạn có bất cứ thắc mắc hay câu hỏi gì liên quan đến bài học Thì hãy để lại comment ở bên dưới Nếu các bạn thấy thích video này thì hãy like, share hoặc là subscribe, đăng ký kênh để ủng hộ cho chương trình nha Xin chào và hẹn gặp lại