Vì Sao Miền Tây Nam Bộ Yêu Cải Lương Đến Vậy?

Xin chào! Các bạn không biết có như tôi không? Có những lúc chỉ cần nghe một câu vọng cổ thôi là tự nhiên lòng mình trùng xuống. Có khi chưa hiểu hết lời ca mà đã thấy buồn, thấy nhớ. Ủa? Sao lạ vậy ta? Chỉ là tiếng đợn mà sao giống như có người đang nói dùm lòng mình? Và vì sao Cải Lương lại trở thành tiếng lòng của cả miền Tây? Bữa nay mình kể từng lớp một nghe. Thiệt ra, mọi thứ không bắt đầu từ sân khấu đâu, mà bắt đầu từ ngoài đồng, ngoài sông. Miền Tây mình gắn liền với sông nước, hồi xưa mỗi khi người ta kéo lưới hay gất lên vài câu hò cho điều tai, cho đỡ mệt. Có khi chèo ghé, chèo cả buổi thì cũng hay hát bu vơ vài câu cho đỡ buồn, cho quên cái nắng. Cho nên người miền Tây mình không phải ca cho hay mà ca để sống. Sống với công việc, sống với nhau, sống cho nhẹ lòng. Nhưng tới đây mới lạ nè! Cái câu hò đơn giản vậy thôi, mà sau sau này lại thành ra cả một nền âm nhạc lớn. Chuyện bắt đầu khi người miền Trung vô Nam, họ mang theo ca Huế và nhạc lễ cung đình. Vào Nam thì gặp gỡ câu hò dân gian, một bên thì bài bản khuôn phép, một bên thì tự nhiên đời sống. Hai cái đó gặp nhau, không loại trừ nhau, mà cùng hòa vô, giống như nước mưa với nước sông, khác nhau mà nhập lại thành một dòng. Từ đó đơn ca Tài Tử ra đời. Nghe hai chữ Tài Tử, nhiều người tưởng là ăn chơi. Không phải nè! Tài Tử là người biết cảm, có thể là người làm ruộng, chú chèo ghé hay người buôn bán nhỏ. Nhưng biết nghe, biết thương, biết giữ cái nghĩa là thành Tài Tử rồi. Một buổi đơn ca Tài Tử không cần sân khấu, cũng không cần đèn, mà chỉ cần vài người hiểu nhau. Một cây đơn và một cái lòng cùng đơn, cùng ca thể hiện tình cái nghĩa mà không cần nói thành lời. Nhưng rồi có một bước chuyển rất quan trọng. Ban đầu người ta chỉ ngồi đờn, ngồi ca, nhưng riết rồi, ca thôi chưa đủ. Người ta bắt đầu đứng lên làm điệu bộ, diễn theo lời hát. Người xưa gọi là ca ra bộ. Chính chỗ này là cây cầu đưa nghệ thuật từ đời sống bước lên sân khấu. Vào năm 1918 ở Mỹ Tho, gánh hát của thầy Năm Tú lần đầu tiên đưa hình thức này lên sân khấu. Có thể nói cãi lương ra đời từ đó. Chữ cãi là sữa, còn chữ lương là làm cho tốt hơn, nghĩa là làm mới nhưng không bỏ cái góc. Tiếp theo đó, cãi lương chưa phải là cái mà người ta nhớ nhất. Sau đó một năm, năm 1919 ở Bạc Liêu, ông Sáu Lầu trong nỗi buồn xa vợ ngồi bên cây đờn, không phải để diễn mà để trút lòng. Và từ đó dạ cổ Hoài Lan ra đời. Nghe một lần thấy buồn, nghe lần hai thì thấy nhớ, nhưng mà nghe riết lại thấy giống đời mình. Và từ đó bỗng cổ ra đời. Tới đây, nhiều người hay lẫn lộn vọng cổ với cãi lương. Thật ra, vọng cổ là một bài nhạc, còn cãi lương là cả một sân khấu. Nói cho dễ hiểu, cãi lương là cái nhà, còn vọng cổ là linh hồn trong nhà. Vọng cổ có thể hát riêng, chỉ cần tiếng đờn là đủ. Còn cãi lương phải có câu chuyện, có nhân vật, có mở đầu, có kết thúc. Nhưng thiếu vọng cổ thì cãi lương mất hồn liền. Nói tới đây mới thấy rõ nè, cãi lương không phải để giải trí, mà để giữ đạo. Ông bà mình hồi xưa, những bài học đạo đức được dạy bằng tiếng đờn. Nghe riết, còn người ta tự nhiên, biết thương, biết nhường, biết sống có nghĩa. Một câu vọng cổ không giải quyết được chuyện đời, nhưng làm người ta dịu lại, mà dịu lại rồi, là không làm điều sai nữa. Quý vị nhớ không, có những buổi chiều trời dịu xuống, ở ngoài sân, gió thổi qua hàng dừa, trong nhà có người cầm cây đờn, gãy vài tiếng, không ai nói gì nhiều, mà ai cũng hiểu, có chuyện gì đó đang được nói ra. Không phải bằng lời, mà bằng tiếng đờn và câu hát. Cho nên, cãi lương không phải tự nhiên mà có, nó đi từ câu hò, qua đờn ca tài tử, rồi thành sân khấu. Nhưng dù đi xa tới đâu, nó vẫn quay về, cái gốc là con người miền Tây. Tôi hỏi thiệt nghe, có ai ở đây, từng nghe vọng cổ mà tự nhiên thấy ngẹn ngẹn trong lòng chưa? Nếu có, kể tôi nghe một lần nghe, biết đâu chỉ cần một câu hát thôi, là nguyên một miền ký ức, quay về liền.