Lê Quý Đôn - Thiên Chương - P1/3

Kiến Văn Tiểu Lục Tác giả Lê Quý Đôn Quyền thứ tư Thiên Chương Tô Tử Chiêm nói Thờ ông Đỗ, văn ông Hàn, chữ viết ông Nhan và sử ông Tà đều là tập đại thành Tiên Nho nói Dùng chữ để đối với nhau trong thể văn biểu có sáu phép Thứ nhất, chính danh đối tức là đối đúng từng chữ như Thiên Địa đối với Nhật Nguyệt Thứ hai, đồng loại đối tức là chữ cùng loại đối với nhau như Quỳnh Cư đối với Ngọc Bạch Thứ ba, liên châu đối tức là chữ điểm âm đối với nhau như Minh Minh đối với Hách Hách Thứ tư, tá tự đối tức là mượn nghĩa để đối như Ngũ Tướng đối với Thiên Quân Ngũ là họ, Thiên là số Thứ năm, tự cú đối tức là chữ câu nào trọi với chữ câu nấy như Nhất Huy Ngũ Quận dự thập tải dĩ lâm dân đối với Bạch Thủ Đan Tâm Quy Đồng Đình Nhi Sự Chúa tức là một tay năm quận hơn mười năm cai trị nhân dân đầu bạc lỏng son về Sân Đỏ Phụng Thờ Vua Chúa Thứ sáu, bất đối trì đối tức là hai câu không có ý đối mà thành đối với nhau như Tự hữu sinh dân dĩ lai đối với vị như Kim Nhật Chi Thỉnh nghĩa là từ có sinh dân đến giờ chưa bằng ngày nay là thỉnh Thể văn bây giờ không dùng lối tự cú đối một khi có ai dùng đến liền có người chỉ trích là văn làm không đối ngày xưa Hàn Dũ nói người mưu cầu lợi lọc thi thố đạo học ở đời này mà văn làm để cho người ta không thích thì không khác gì người ôm đàn đứng trực ở cửa vua nước tè cho nên người làm văn muốn học theo lối cổ cũng cần phải làm cho hợp phép Tô Tử Chiêm là tiên tự của Tô Thức một danh nho đời nhà Tống Đỗ ở đây tức là Đỗ Phổ Hàn tức là Hàn Dũ Nhan tức là Nhan Trân Khanh ba người này có tiếng là thơ giỏi văn hay và chữ tốt ở đời nhà Đường Tả tức là Tả Khâu Minh theo tử nguyên thì Tả Khâu Minh làm quan Thái Sử nước lỗ Khổng Tử làm Kinh Xuân Thu Tả Khâu Minh suy diễn ý Khổng Tử để làm ra chuyện gọi là Tả Chuyện cũng gọi là Tả Thị Xuân Thu Bài tử Đằng Vương Cá có câu Lạc Hà Cô Vụ Thu Thủy Trường Thiên là hai câu tuyệt hay Nhưng trước kia văn của Thẩm Ước đã có câu Lạc Hoa Giữa Chi Cái Đồng Phi Rừng Liễu Cộng Xuân Kỳ Nhất Sắc Nghĩa là đá hoa rụng cùng nấm cỏ chi đều bay Cây rừng liễu cùng cờ mùa xuân một sắc Tờ Chiếu của Thiên Nguyên Nhà Hậu Chu cũng có câu Trước Cống Giữa Văn Vũ Câu Thông Hiến Trường Cộng Quang Hoa Tịnh Cắng Nghĩa là cống nạp cùng văn vũ Đều thông đồng Hiến Trường với văn hoa cùng vĩnh viễn Duy câu văn của Vương Bột Tinh thần sáng sủa hơn cả mấy câu trước kia Bài thơ của Tống Trân Tông Cho rừng ước Tỏa thát vãng niên tử chế cáo Cộng ra tảo tứ loại tương như Bồng sơn kim nhật Thuyên phần sử Hoàn ngưỡng đa văn quá trọng thư Báo chính liệt thành quy cận hậu Sở vinh cao các bái ân sơ Trừ sinh tẻ tẻ di chiêm vọng Duyên tạm tư tuần biện lỗ ngư Bài thơ này Hai câu trên đối với nhau Cũng là một thể cách riêng Xin tạm dịch Cửa cấm trước từng biên chế cáo Tài cao mừng đã giống tương như Non bồng nay lại nghiền kinh sử Học rộng còn mong vượt trọng thư Vào ít tâu bày công việc quần Đội ơn rào rạt sủng vinh xưa Học trò lũ lượt đương trông ngóng Chữ nghĩa cha tường lỗ với ngư Nước ta hai chiều nhà Lý nhà Trần Ngang vào khoảng chiều nhà Tống nhà Nguyên Ở Trung Quốc Lúc ấy tinh anh nhân tài Khí cách văn chương không khác gì Trung Quốc Nhưng sách vở ghi chép sơ lược Thiếu sót không tưởng tận Tôi thu nhặt những văn còn sót lại Ở đồ đồng và bia đá Tức là kim thạch di văn Được mấy chục bài Thì thấy văn thời nhà Lý lối biển ngẫu Bóng bẩy đẹp đẽ còn giống thể văn nhà đường Đến thời nhà Trần Thì lưu loát chỉnh tè Đã giống khẩu khí người nhà Tống Này đem danh mục chép ra đây Để biết đại khái Bài mình khắc vào quả chuông Chùa Thiên Phúc núi Phật Tích Do Thầy Chùa là Huệ Hương Soạn Để năm nguyên hóa thứ 9 chiều nhà Lý Bài mình khắc vào bia Chùa Sùng Nghiêm Diên Thánh ở Ái Châu Do Thầy Chùa là Pháp Bảo Soạn Dựng năm đại khánh thứ 9 Bài mình khắc vào bia Tháp Hội Thánh núi Lăng Già Do Pháp Sư là Lê Kim Soạn Dựng năm hội phong thứ nhất Bài mình khắc vào quả chuông Và bia Chùa Viên Quang Đều do Dĩnh Đạt Soạn Dựng năm ruệ vũ thứ 3 Bài bia ở Bảo Tháp Sùng Thiện Diên Linh Núi Đội Sơn thuộc huyện Duy Tiên Do Mai Công Bật viên ngoại Lăng Bộ Binh Soạn Dựng năm ruệ vũ thứ 2 Bài bia ở Chùa Ngưỡng Sơn Linh ứng Xã Ngọ Xá thuộc huyện Vĩnh Phúc Nay là huyện Vĩnh Lộc thuộc Thanh Hóa Do Thầy Chùa là Pháp Bảo Soạn Dựng năm ruệ vũ thứ 7 Bài bia Chùa Diên Phúc thôn cổ Việt Do Nguyễn Công Diễm Gia Khách của Đỗ Anh Vũ Soạn Dựng năm Đại Khánh thứ 4 Bài mình khắc vào bia Di Đà Bảo Khám Ở Bỏng Hương thuộc Hồng Lộ Lập vào thời đại Trần Anh Tông Không rõ tên tác giả Bài mình khắc vào chuông Chùa Đại Bi Do Trần Đạo Tái tức Văn Túc Vương Biên Soạn Dựng năm Hưng Long thứ 2 Bài bia nói về chuông Chùa Đại Bi Xã Mộ Đạo Do Sa Môn là Sùng Nhân Biên Soạn Bài mình khắc vào chuông Chùa Sùng Quang Xã ỉ Lan cầu Mang Lãng Do Đặng Lân Trùng Hàn Lâm Thị Giảng Biên Soạn Dựng năm Đại Khánh thứ 7 Bài mình khắc vào chuông Chùa Diên Thánh Báo Ân Ở phường Đông Ngạc Do Trần Trấn Khanh Ngợi Sử Trung Tán Biên Soạn Dựng năm Khai Hựu thứ 4 Bài ký Tháp Linh Tế núi Dục Thúy Do Trường Hán Siêu Tả Thị Lan Biên Soạn Dựng năm Thiệu Phong thứ 3 Bài mình khắc vào bia Viện Báo Ân Hương An Đăng Do Hồ Tôn Thốc Trung Thư Lạnh Biên Soạn Dựng năm Sương Phủ thứ 7 Bài mình khắc vào bia Chùa Phúc Minh Hương Man Đẻ Do Đỗ Nguyên Trương Hàn Lâm Quền Học Sĩ Biên Soạn Dựng năm Long Khánh thứ 5 Bài ký Đại Bi Nham Chùa Sùng Nghiêm Núi Vân Lỗi Do Phạm Sư Mạnh Hữu Bọc Sạ Biên Soạn Dựng năm Thiệu Khánh thứ 3 Xem tập Tục Thuyết Phu Thiên Nam Hành Kỳ Tử Minh Thiện Nhà Minh Biên Soạn Có thể biết được thời đại nhà Trần Từ Hàn Khôn Khéo Và Số Lễ Vật Cống Nạp Hằng Năm Xem tập Nam Ông Mộng Lục Lê Trừng Nhà Minh Biên Soạn Có thể biết được thời đại nhà Trần Có những việc đặc sắc Và việc chuyển ngôi cho con Xem tập Bình Định Nam Giao Lục Khâu Tấn Nhà Minh Biên Soạn Có thể biết được cái lỗi cha con nhà hồ Sờ hở lầm lẫn Mở đường cho giặc kéo vào cướp nước Và tài năng khí phách oanh hiệt của vô tôi nhà hậu Trần Đọc tập Sứ Giao Châu Và Thơ An Nam Tức Sự Trần Cương Trung Nhà Nguyên Biên Soạn Thì lễ nhạc, y quan, thuế khóa Hình luật, phong tục Xu hướng, thị trấn quan ải Thời nhà Trần có thể biết được đại khái Xem tập Thủ Vực Chu Tư Lục Nghiêm Tọng Giản Nhà Minh Biên Soạn Thì về nghi lễ sai sứ thần Đi sinh vấn của đời trước Về gốc ngọt việc nhà Nguy Mạc sinh hàng Về sự khó khăn trong khi gây dựng Cơ nghiệp trung hưng Về lòng thành khấn tố cáo của di thần triều trước Và đại cương quan chế binh chế nước ta Đều có thể biết rõ được 5 tập sách kể trên Có thể bổ khuyết cho Việt sự Sách Lệnh Nam Trích Quái Tường truyền tác giả là Trần Thế Pháp Bài tựa sách Thiếu Vi Lam Bản Cũng có nói đến Không rõ Thế Pháp người sứ nào Nay chỉ thấy bài tựa của Vũ Quỳnh Nêu ở đầu sách mà thôi Sách này những chỗ vay mượn phụ hội không sao kẻ xiết Ở đây chỉ dẫn ra một việc Để chứng minh Như chuyện Việt tỉnh Chuyện này thấy chép trong sách Trung Quốc Mà tác giả phụ hội soạn ra Theo sách Nam Hải cổ tích ký Của Ngô Lại Nhà Nguyên Thì sống núi Việt tỉnh tức là Diếng Việt Ở phía nam Nam Hải Có một tên là Diếng Triệu Đà Lại có một tên là Diếng Bảo Cô Bảo Cô là vợ cá tử xuyên Thường đi châm cứu cho bệnh nhân Vùng Nam Hải Rất lành nghề chứ bệnh bướu Thôi vĩ nhà đường gặp Bảo Cô Được Bảo Cô trao cho lá ngải Ở sống núi Việt tỉnh Nhà Nam Hán gọi là Ngọc Long Tuyền Theo sách Tài Quỷ Ký của Trương Quân Phòng Nhà Tống Thì Thôi vĩ bị ngã xuống Diếng Nhâm Hiêu Bàn đêm thoát nạn chạy ra Được Ngọc Kinh Tử dẫn đến gặp Triệu Vũ Đế Gả Điền Phu Nhân cho làm vợ Và ban cho Ngọc Dương Tụy Rồi lại sang người dẫn về nhân gian Việc này chép ở sách Thuyết Phu Hồi đầu Niên Hiệu Khai Hậu Nhà Trần Tức khoảng năm 1329-1341 Lý Tế Xuyên Phụng Mạnh chép Việt Điện U Linh Tập Kỳ Đền Miếu Thở Các Vị Thần Có trình bày hạo khí linh tích 8 vị đế vương lịch đại Và 12 vị nhân thần Sách này lời văn trang nghiêm Sự việc xác thực Cũng tỏ ra tài nhà sử học lành nghề Trong sách có dẫn Giao Châu Ký Của Tăng Cồn, Sử Ký Của Đỗ Thiện Và Chuyện Báo Cực Những sách này nay đều không thấy lưu truyền Cao Hùng Trưng Giáo Thụ Phủ Tư Minh Nhà Đại Minh Có biên soạn Bộ An Nam Trí Về phần vị trí cương vực Lị Sở, Thành Trì, Núi Sông Phường Quách, Hương Chấn, Thổ Sàn Cống Phú, Phong Tục Hình Thế Hộ Khẩu, Học Hiệu Quân Vệ, Đàn Tràng, Kho Tàng Chùa, Quán, Đền, Miếu Cầu, Cống, Cổ Tích Cung Nhà, Bến Đò, Cửa Ại Hang Động, Vườn Ao Đê Bối và Cảnh Vật Đại Khái, Căn Cứ vào Tài Liệu của Nhà Trần Còn Xót Lại và Sự Tích Thờ Nhà Minh Trong 10 phần cũng được 2-3 phần Nhưng đáng ghét là lời nói nhiều phần phù bạc Ngay như Giải Tấn Nhà Minh Vì trái ý thành tổ Phải chuất chức và cho làm tham nghị giao chỉ Không đầy một năm lại chịu về Thế mà Hùng Trưng lại cho là Nước Nam từ khi được Giải Tấn Dạy Bào Mới biết xu hướng về việc học Nên họ gọi Giải Tấn là Giải Phu Tử Chép như thế thật là cản rỡ Khi tôi phụng mệnh sang sứ Thấy các nhà nho Trung Quốc Hỏi về việc An Nam tôn thờ Giải Phu Tử Tôi đã biện bạch về sự sai lầm Tôi lại đưa quấn, trích diễm thi tập Cho Chu Bội Liên, Đồ Đốc Quảng Tây Để họ biết Triều Nhà Trần đã có Nhiều văn học thi chương Không phải từ Giải Tấn Người ta mới biết văn học Thời đại Trần Nhân Tông Trần Cương Trung sứ thần nhà nguyên sang nước ta Lúc ấy nhưng sau khi Nam Bắc chiến tranh Nên người phương Bắc sang nước Nam Phần nhiều lo sợ Xem tập Sứ Giao Châu của Cương Trung Có bài thơ đầu đề là Sứ Hoàn Cảm Sự Tức là cảm tưởng sau khi đi sứ trở về Thì đủ rõ Bài thơ ấy như sau Thiếu niên ngẫu thử Thỉnh trường Anh Mạnh lạc Nam Châu nhất vũ khinh Vạn lý thượng lâm vô nhạc đáo Tàm canh hàm cốc hữu kê minh Kim qua ảnh lý đán tâm khổ Đồng cổ thanh chung Bạch phát sinh Dĩ hạnh quy lai thân kiện tải Mọng hồi do giác chướng hồn kinh Tạm dịch là Trẻ thơ vâng lệnh Sứ phương xa Thần nhẹ như lông ngũ lĩnh qua Mùn dạm thượng lâm tin vắng nhạt Bà canh hàm cốc gáy mong gà Bóng lè gươm sắc Lòng thêm đắng Tiếng rộn trống đồng tóc đốm hoa Được sống trở về mừng vẫn khỏe Còn ghê khí độc Rất nam kha Chiều nhà Trần Phó Nhật Kim sang xứ nước ta Có soạn tập thanh giang Thơ cũng đúng đắn Bài thơ đầu đề là Lạp nhật nhập cảnh Đồng nhập An Nam Quốc Vân Nginh xứ giả thiều Quận văn tần nhất trí Trụ tường hán thời tiêu Giàng lộ hoàng do thát Sơn điền đạo thủy miêu Hoàng ân hàm viễn cận Hạnh dịch bất từ lao Tạm dịch Mùa đông vào nước An Nam Đóa mây mừng đón xe loan xứ thần Quận nghe đặt tự đời tần Cột đồng nhớ thùa Hán nhân dựng thành Đường sông mò ấp che xanh Ruộng đèo lúa mới nảy nhành lá non Gần xa nhuần thấm hoàng ân Phận tôi hạnh dịch Chẳng sờn gian lao Khi về đến Bắc Tinh Phó Nhật Kim lại có bài thơ như sau Xứ tiết vi sông khuyết Thiên thư hạ bách man Vũ trưng quy nhật lộ Vân hợp xuất thời san Lĩnh biểu binh do động Loàn dương giá vị hoàng Yên biên phu sách tải Bất đắc phạm long nhan Tạm dịch Tử kinh khuyết tay cầm cờ xứ Ban chiếu trời xuống xứ Nam Giao Ngày về tường lội non cao Mây quanh từng đám Mưa rào từng cơn Trốn lĩnh biểu binh còn đánh phá Đất loàn dương xa giá chưa về Yên biên trước vấn đề hòe Tâu bày chẳng được Liền kề long nhan Mình thái tổ mới dựng cơ nghiệp Sai dư quý sang xứ nhà Trần Lúc ấy Giáp thạch phạm sư mạnh Giữ việc tiếp khách Có họa thơ của sứ thần như sau Tạm thập niên tiền mộng kiến khang Thù phòng vạn lý nhất chinh hoàng Lục chiều nhân vật trung sơn tải Bách chiến quan hà Giang thủy trường Thiết úng thạch đầu duy dạ nguyệt Ô y châu tước chỉ tà dương Đại minh kim nhật Đô giang tả Hổ vận nguy vong Hán vận sương Tạm dịch Kiến khang năm trước vẫn mơ màng Muôn rậm con thuyền thuận gió sang Nhân vật sáu chiều ghi đỉnh núi Quan hà trăm trận suốt tràng giang Thạch đầu thiết úng Chơ trăng lạnh Châu tước ô y lạt bóng vàng Giang tả đại minh nay vững trái Hổ suy hán thịnh Việc không thường Phạm sư mạnh Lại có thơ tiếng biệt sứ thần như sau Vạn lý đông hành Lưỡng sứ quân Nhất bôi biệt tử ý ân cần Mã hàm rũ lĩnh mai hoa tuyết Thuyền quá ngô giang nhạn ảnh vân Sóc mạc binh trần Kim tấu tiệp Nam chiều nhân vật tổng năng văn Quỳ lai mật vật bồi chiên hạ Tiến giảng trùng hoa Giữ phóng huân Tạm dịch Sứ quân muôn rằm Bỗng chia tay Chén diệu đưa chân ý nhị đầy Non rũ ngựa rong Mai giống tuyết Sông ngô thuyền vượt Nhạn đường mây Bình nhung cõi bắc Tấu tin thắng Văn vận chiều nam Lắm bậc hay Thèn chốt giữ gìn Khi bái yết Công nghiêu đức thuần Hai bài thơ trên Trình bày công việc vừa lịch duyệt vừa lao luyện Thổ lộ lời văn vừa cứng cáp Vừa vui tươi Có phần làm mạnh được quốc thể Năm quý hợi niên hiệu chính hòa Tức năm 1683 Minh đồ sứ thần nhà Thanh Qua quỷ môn quan Có văn tế ở miếu thờ mã phục ba Lời văn như sau Tướng tinh ráng hạ đất tây tần Ánh sáng tỏ hơn sao bắc Phòng độ nêu cao đời Đông Hán Danh thơm vang mãi trời Nam Gần xa đều kính mến Thần nhân cùng nương nhờ Nhớ đại tướng quân xưa Chính khí muôn thùa vĩ nhân một thời Ngào ru khoảng giữa hai nhà Về thờ chân chúa Khen ngợi mạnh thay nhất bù Kính trọng lão thần Lên tướng đàn năm trước Hết hò vỡ mật quần hùng Cầm tiết Việt tuổi già Chỉ xử tan hồn man nữ Tên nêu đồng trụ Sáu chữ chia nội ngoại hai đàng Đất vạch quỷ môn Chiếc khóa cản thiên nhân đôi ngà Mình đổ chúng tôi Tài hèn tựa gỗ mục Hình yếu như ngựa già Tự xét trong mình Rất hẹn với câu văn vẽ hồ Phụng mạnh đi xứ Thường nghe về khí độc sa chim Sông Lý Thủy mong oai phủ hộ Việt hữu xuôi buồm Thành An Châu nhớ đức linh thiêng Nhật Nam rừng ngựa Kính dân lễ mọn giãi tỏ lòng thành Cuối vong đức tài nhật nguyệt Khắp trần gian xoay sáng không riêng Công sánh núi non Giúp đệ thất lâu đài thêm vững Viên sán sứ thần nhà Thanh Sang nước ta Có biên soạn một cuốn sử Sứ giao kỷ sự Ở cuối sách lại có phụ lục Bài sứ giao ngâm Sách ấy do Ngô Hưng Tổ Tổng đốc lưỡng quảng đề tựa rằng Tổ này vâng đặc mệnh cửu trùng Cai trị lưỡng Việt Nhân sau khi giấy binh đánh dẹp Bọn gian nhũng chưa yên Người giao người đồng ở lẫn lộn Tổ này vẫn nâm nớp lo sợ Việc đổi xấu thành tốt là việc khó khăn Này chiếu trời ban bố Việt thường là nơi xa xăm Cũng nhảy múa vui mừng ở ngoài muôn rộng Đức hóa yên ủi thấm khắp gần xa Không đầu là không sợ ai cảm đức Làm cho tổ này cầm cờ tiết Ngồi chấn trị Cũng được hưởng phúc lành Sống trong biển lặng không bao giờ cùng Đầu tiết ra bình Xe sứ quân trở về qua đất Đoan Châu Tổ này đã may mắn Biết hết được công việc ở Nam Quan Lại được đọc sách này Càng mừng đủ cả bốn điều tốt Vậy vì sứ quân trên vị triều đình Tuyên dương đức hóa Dưới vị man phương ban bố sủng vinh Mà giảng thi thư, nói lễ nhạc Mở rộng thực học về sự theo đòi Nhân nghĩa ở phương xa Hơn nữa trong sách ghi về đường xá Diên cách, nhân vật, phong tục Cả đến những vật nhỏ mọn Như cây cối chim muông Làm cho người xem sách có thể mở rộng kiến văn Cũng như mình đã ra ngoài lịch duyệt Đến như những bài ca vịnh Ý tứ phong phú, lời lẽ sáng sủa Không phải chỉ có mấy chương Như thơ hoàng hoa mà thôi Bài tựa Của lý sĩ Trinh Tuần Phủ nói Ngày trước tiên vương Sai Sứ Thần Khen về sự cần lao trong khi đi đường Mà thuật rõ lòng mong muốn của họ Rằng Hoàng hoàng giả hoa Vô bỉ nguyên thấp Sần sần chinh phu Mỗi hoài mỹ cập Tức là rực rỡ sắc hoa Nở cả trên cao và dưới thấp Những người đi xa vội vàng Thường nghĩ không làm kịp công việc Đến chương cuối thì nói Ngã mã duy nhân lục bí ký quân Tái chi tái khô Chu viên tư tuân Nghĩa là Ngựa ta là ngựa rán sắc Sáu giây cương đã điều hòa Dòng ruổi ra đi Hỏi hết những việc cần thiết Này sứ quân đi sứ lần này Cốt để tuyên dương đức ý người trên Và thông suất tình trạng người dưới Việc ấy đã làm đầy đủ trước trách rồi Đến như tập sách chép khi đi sứ Từ núi sông đường xá Phong tục nhân vật Cho đến các loài cỏ cây Không việc gì không hỏi han Mà biên chép cho bằng hết Không những thế Lại còn thổ lộ ra lời ca vịnh Sáng tác thành thiên trương Làm cho người xem đến quyến luyến tán thường Mà không nỡ rời tay Sách Mao thì nói Lạc chỉ quân tử bang ra chi quang Nghĩa là người quân tử vui vẻ Làm cho nước nhà được vinh quang Sứ quân có thể xứng đáng với câu thơ ấy Ngày trước Tường như Phụng Mạnh đi thông hiếu Với nước Cùng Tạc Về chiều tâu bày Và dâng bài phú Đại Nhân Hán Vũ Đế khen là có chí khí bay nhảy Như muốn sông lên tận tận mây Thế thì cuốn sách này Sách cùng với bài phú của Tường như Cùng lưu truyền bất hù Tôi nhận thấy Bọn Minh Đổ và Viên Sán sang xứ nước ta Vừa đi vừa về chẳng qua có 1 tháng 8 ngày Thế mà vào trong nước hỏi phong tục Đã biết được chút ít đại khái Và lại đối đáp hợp với lễ nghi Bàn luận có phần trung hậu Biên chép đẻ vỉnh có tẩm mắt coi trọng viêm giao Đấy là điều đáng khen Trong sách xứ giao kỷ sự Hơn 10 điều tạp ký Ngợi khen nước ta nhân dân xung hợp đông vui Địa thế bằng phẳng Buông mắt trong xa thế một dài đều là đồng ruộng Không chỗ nào bỏ hoang Làng xóm ở liền sát với nhau Người nhiều mà đất ít Còn phần ghi chép về chế độ, lễ nghi, phong tục, khí hậu Cũng được chính xác rõ ràng Năm Tân Tị Niên Hiệu Cảnh Hưng Tức năm 1761 Sứ thần Trung Quốc là Đức Bảo Thị Độc và Cố Nhữ Tu Tự khanh sang nước ta sách phong Lúc ấy tôi phụng mệnh đi sứ Trung Quốc trở về Cùng gặp châu ở phủ Thái Bình Nhân hết năm Nên giữ lại khoảng đãi hơn 10 ngày Đức Bảo tên hiệu là Thận Trai Có 48 bảy thơ thất ngôn luật Đề là Tại giao phái vận thi Tức là thơ làm khi sung phái bộ giao châu Và 160 bài thất ngôn tuyệt cú Đề là An Nam Trúc Tri Điệu Cố Nhữ Tu tên hiệu là Mật Trai Có 67 thơ tuyệt cú Đề là An Nam Khẩu Chiếm Đức Bảo và Nhữ Tu Đưa những thơ ấy trình bày với cha Tuân Thúc Thái Thú phủ Thái Bình Nhân đấy tôi được xem Bài thơ Độ Sương Giang Ngẫu Thành Của Đức Bảo như sau Nhật Đường Thiêm Tuyến Độ Sương Khê Tiếu Sát Đông Pha Nhập Mãn Đê Cảo Phục Tà Hòe Thanh Nhược Lạp Họa Thuyền Hoành Tiệt Bích Pha Lê Như Đàn Hoa Nhị Khai Nhưng Bão Tự Duấn Ương Trâm Sáp Dục Tề Bát Nhập Phọng Thiên Thôn Phong Thái Cổ Mau Thiểm Viễn Cẩn Tiếp Vân Đê Tạm dịch là Ngày dài cưỡi sóng vượt Sương Khê Cười Bạn Đông Pha đến Trật Đê Áo Vải Tay Đeo Nón Lá Cỏ Thuyền Hoa Đậu Trẻn Sóng Pha Lê Họa Như Son Đỏ Màu Túc Nở Mạ Tựa Măng Non Cấy Trình Tề Mắt Thấy Xóm Làng Đầy Thói Cổ Gần Sa Nhà Lá Bóng Mây Tre Lúc ấy tôi có đưa cho Hai Viên Khâm Sứ mỗi người một bài thơ Bài của Đức Bào đáp lại có câu rằng Vị Báo Nhu Hoài Sùng Sứ Tiết Hảo Hưng Lễ Nhược Cố Phiên Duy Nghĩa là Vì Tỏ Lòng Yên Uỷ Phương Sa Nên Kính Trọng Cở Tiết Mau Sứ Bộ Cần Đề Cao Lễ Nghĩa Khiêm Nhược Đề Vững Bền Nơi Phiên Trấn Của Triều Đình Đức Bào tặng lại tôi một câu đối rằng Chuẩn Thằng Quy Củ Sư Tiền Tiết Ôn Hậu Hòa Bình Khải Hậu Côn Nghĩa là Dây Mực Khuôn Thước Bắt Trước Chiết Nhân Đời Trước Hòa Bình Ôn Hậu Mở Đường Con Cháu Đời Sau Cao Biển Nhà Đường Tên Tự Là Thiên Lý Sang Trấn Giao Châu Đánh Dẹp Ma Nam Chiếu Đến Nay Người Trong Nước Còn Gọi Là Cao Vương Nhiều Người Chỉ Biết Cao Biển Có Võ Lược Mà Không Biết Có Tài Làm Thơ Trước Đây Tôi Xem Trong Quấn Toàn Đường Thi Lục Thấy Có Vài Chục Bài Thơ Xin Chép Ra Đây Bài Ngôn Hoài Tức Là Cảm Tưởng Hận Phạp Bình Nhung Sách Tàm Đăng Bái Tướng Đàn Thủ Trì Kim Việt Lãnh Thần Quải Thiết Y Hàn Chúa Thánh Phù Trì Dị Ẩn Thầm Báo Hiệu Nan Tàm Biển Do Vị Tính Tạm Dịch Khả Năng Hưu Mộng Nhập Trùng Thành Chỉ Biên Tả Sự Sư Tiển Bối Tọa Hữu Đẻ Minh Luật Hậu Sinh Ngầm Xá Khách Quy Tần Độ Ván Tùy Hương Ngư Khứ Mỹ Pha Tình Xuân Lai Bất Đắc Sơn Tung Tín Nhật Tận Vô Nhân Bang Thủy Hành Tạm Dịch Ở Ẩn Quên Phăng Mọi Việc Đời Vào Thành Giấc Mộng Đá Nguôi Rồi Học Tiển Bối Chữ Đẻ Bến Nước Dạy Hậu Sinh Châm Viết Chỗ Ngồi Khách Vịnh Thơ Về Thuyền Trở Muộn Trải Say Diệu Tách Nắng Sa Soi Xuân Về Chẳng Thấy Tin Trong Núi Dạo Cảnh Ven Sông Vắng Bóng Người Họa Bài Tạng Động Đình Triệu Tiên Sinh Của Tiến Sĩ Vương Chiêu Phủ Vị Ái Quân Sơn Cảnh Tối Linh Dốc Cần Thu Lễ Nhất Đàn Tinh Dược Tương Kê Khuyền Vân Gian Thí Cầm Hứa Ngư Long Nguyệt Hạ Thinh Tự Yếu Thừa Phong Tùy Vũ Khách Thùy Đồng Chủng Ngọc Nghiệm Tiên Kinh Yên Hà Đạng Bạc Vô Nhân Đáo Duy Hữu Ngư Ông Quá Động Đình Tạm Dịch Yêu Phong Cảnh Quân Sơn Đẹp Đẽ Khăn Ngà Bò Giảng Lễ Bậc Thầy Thuốc Tiên Gà Chó Lên Mây Dạo Đàn Dòng Cá Vui Vày Dưới Trăng Gió Muốn Cưỡi Theo Bằng Đạo Sĩ Ngọc Ai Trồng Nghiền Nghĩ Kinh Tiên Nón Khè Tĩnh Mịch Ai Nhìn Động Đình Chỉ Có Con Thuyền Ngư Ông Bài Đề Đền Thờ Thần Nam Hải Thương Minh Bát Thiên Lý Kim Cổ Quý Ba Đào Thử Nhật Nam Trinh Tướng Yên Nhiền Độ Vạn Cao Tạm Dịch Minh Mông Tám Ngàn Giảm Sóng Gió Giữ Từ Xưa Tướng Sĩ Nay Nam Tiến Muôn Trèo Nhẹ Nhẹ Đưa Bài Khiển Hứng Bà Tràn Phi Liên Tử Chỉ Can Bất Vị Ngư Duy Ưng Kê Thúc Giả Tự Ngã Tính Dung Sơ Tạm Dịch Nâng Chén Phải Đâu Vì Thích Diệu Gieo Câu Nào Giám Há Cho Nhiều Chỉ Vì Tính Biến Lười Thô Lỗ Thúc Giả Cùng Ta Cũng Một Triều Bài Gửi Tơ Tào Khi Đến An Nam Tẳng Khu Vạn Lý Thướng Thiên San Phòng Khứ Vân Hồi Khoành Khắc Gian Kim Nhật Hải Môn Nam Quốc Sử Mạc Giao Hoàng Tử Phượng Lâm Quan Tạm Dịch Thiên Sơn Muôn Giằm Tới Hàng Ngày Chốc Lát Đi Về Thuận Gió Mây Công Việc Nước Nam Ngoài Cửa Biển Phượng Lâm Đâu Đẻ Đến Ngày Nay Bài Khuê Bi Tức Là Lòng Nhớ Thương Của Người Chính Phụ Nhân Thế Bi Hoan Bất Khả Chi Phù Quần Sơ Phá Hắc Sơn Quy Như Kim Hậu Hiến Trinh Nam Sách Tảo Vãn Thôi Phùng Đái Hiệu Y Tạm Dịch Tẻ Vui Nào Biết Việc Trên Đời Tràng Phá Hắc Sơn Mới Nghỉ Ngơi Nay Lại Nam Trinh Dân Kế Sách Sớm Chiều May Áo Dục Tơi Bời Bài Nam Trinh Tự Hoài Tức Là Bài Bày Tỏ Tâm Sự Khi Đi Đánh Phương Nam Vạn Lý Khu Binh Quá Hải Môn Thử Sinh Kim Nhật Báo Quân ơn Hồi Kỳ Trực Đãi Phong Yên Tĩnh Bất Khiển Trinh Y Hữu Lệ Ngân Tạm Dịch Cửa Biển Cẩm Quân Vạn Rộng Đi Báo ơn Nay Thỏa Trí Nam Nhi Ngày Về Quyết Đợi Tan Minh Lửa Nước Mắt Không Làm Ổ Chiến Y Bài Quá Thiên Oai Canh Tức Là Bài Thơ Khi Đi Qua Canh Thiên Oai Sải Lan Khanh Tần Khước Chiều Thiên Chiến Mã Hưu Tê Chướng Lĩnh Yên Quỳ Lộ Hiểm Hi Kim Thản Đáng Nhất Điều Thiên Lý Trực Như Huyền Tạm Dịch Hùm Béo Trôn Hết Mới Về Chiều Khói Lửa Không Làm Ngựa Chiến Kêu Đường Trước Gặp Gành Nay Phẳng Phắn Lối Về Ngàn Dặm Thẳng Trăm Chiều Bài An Nam Tống Tào Biệt Sắc Quy Chiều Nghĩa Là Ở An Nam Tiễn Tơ Tào Vâng Sắc Chỉ Từ Biệt Về Chiều Vân Thủy Thương Mang Nhật Dục Thâu Giã Yên Thâm Sứ Giá Cô Sầu Chi Quân Vạn Lý Chiều Thiên Khứ Vị Thuyết Trinh Nam Dĩ Ngũ Thu Tạm Dịch Mình Mông Mây Nước Sắp Về Chiều Khói Nội Gà Cô Khoắc Khoải Kêu Muôn Giảm Anh Về Chầu Đế Khuyết Năm Thu Năm Tiến Nhớ Tâu Chiều Bài Phó Tây Xuyên Đổ Kinh Quắc Huệ Tạc Nghĩa Là Đến Tây Xuyên Khi Đi Qua Huệ Quắc Á Phô Chủng Quá Liễu Doanh Môn Lộ Chỉ Dân Nga Cách Mộ Vân Hồng Ngạch Thiếu Niên Giả Đạo Bái Ẩn Cần Nhận Đắc Cựu Tương Quân Tạm Dịch Tế Liễu Quay Về Tướng Á Phô Dân Nga Thẳng Trò Cách Mây Mồ Thiếu Niên Khăn Đỏ Đầy Đường Đón Nhìn Nhận Tỏ Tường Vẫn Tướng Xưa Bài Cẩm Thành Tả Vọng Tức là Tả Cảnh Lúc Trông Ra Cẩm Thành Thục Giang Ba Ảnh Bích Du Du Tứ Vọng Yên Hoa Táp Quận Lâu Bất Hội Nhân Gia Đa Thiểu Cẩm Xuân Lai Tận Quải Thụ Tiêu Đầu Tạm Dịch Ánh Sóng Biếc Ngần Ngần Sông Thục Hoa Bốn Về Quanh Bọc Lầu Thành Ít Nhiều Gống Vóc Mọi Ngành Xuân Về Treo Hết Đầu Cành Cây Cao Bài Biên Phương Xuân Hứng Tức là Thú Mùa Xuân Ở Biên Tái Thảo Sắc Thanh Thanh Hiễu Sắc Nùng Ngọc Hồ Khuynh Tử Mãn Kim Trung Sình Ca Liệu Lượng Tùy Phong Khứ Bộ Tuận Quan San Đệ Kỷ Trùng Nghĩa là Sắc Cỏ Xanh Xanh Sắc Liễu Gầy Diệu Nghiêng Hồ Ngọc Chén Vàng Đầy Tiếng Vang Đảng Hát Đưa Theo Gió Đi Hết Quan San Khắp Đó Đây Bài Tái Thượng Ký Gia Huynh Nghĩa là Ở Trên Cửa Ái Gửi Cho Anh Lệ Ngạc Phân Trương Tín Sứ Hy Kỷ Đa Hương Lệ Xái Trinh Y Già Thanh Vị Đoạn Trường Tiên Đoạn Vạn Lý Hồ Thiên Điều Bất Phi Tạm Dịch Anh Em Cách Biệt Bấy Lâu Nay Giọt Lệ Hương Quan Áo Thấm Đầy Trời Hồ Muôn Rậm Nhạn Không Bay Hai Bài Tả Hoài Ngừ Can Tiêu Nhật Tử Tiêu Sầu Nhất Túy Vong Tình Vạn Sự Hưu Khước Hận Hàn Bành Hưng Hán Thất Công Thành Bất Hướng Ngũ Hồ Du Hòa Mãn Tây Viên Nguyệt Mãn Trì Xinh Ca Giao Rệ Họa Thuyền Di Như Kim Ám Giữ Tâm Tương Ước Bất Động Trinh Kỳ Động Tử Kỳ Tạm Dịch Cầu Cá Hết Ngày Diệu Hết Lo Say Rồi Muôn Việc Nguội Như Cho Hàn Bành Giúp Hán Thành Cơ Nghiệp Giận Chẳng Vui Chơi Cảnh Ngũ Hồ Hoa Đầy Vườn Nguyệt Đầy Ao Thuyền Đưa Đàn Hát Tiêu Giao Kịp Thì Thỏa Lòng Ao Ước Đôi Khi Trinh Kỳ Quận Lại Tiểu Kỳ Tung Bay Bài Sơn Đình Hạ Nhật Tức là Sơn Đình Ngày Mùa Hè Lục Thủ Âm Nung Hạ Nhật Trường Lâu Đài Đào Ảnh Nhập Trì Đường Thủy Tinh Liêm Đồng Vi Phong Khởi Nhất Đóa Tường Vi Mãn Viện Hương Nghĩa là Cây Xanh Bóng Giợp Gặp Ngày Dài Chiếu Lộn Trông Ao Ánh Điện Đài Dèm Động Thủy Tinh Hơi Hảy Gió Hòa Vi Ngào Ngạt Khắp Trong Ngoài Bài Đối Tuyết Lục Xuất Phi Hoa Nhập Hộ Thì Tọa Khan Thanh Trúc Biến Quỳnh Chi Như Kim Hảo Thướng Cao Lâu Vọng Cái Tận Nhân Gian Ác Lộ Kỳ Tức là Hòa Bay Sáu Cánh Vào Nhà Ngồi Xem Cây Trúc Khóa Ra Cành Quỳnh Lên Lầu Buông Mắt Nhìn Quanh Con Đường Nhân Thế Gặp Gành Gặp Trăng Bài Tầm Ẩn Giả Bất Ngộ Nghĩa là Tìm Người Ẩn Giật Mà Không Được Gặp Lạc Khoa Lưu Thủy Tổng Thiên Thai Bán Túy Nhàn Ngâm Đọc Tự Lai Chủ Trướng Tiên Ông Hà Sứ Khứ Mát Đình Hồng Hành Bích Đào Khai Tạm Dịch Nước Trôi Hoa Dụng Vẫn Thiên Thai Chánh Choáng Nghêu Ngao Tự Đến Chơi Ngắn Nỗi Tiên Ông Đâu Vắng Tá Đẩy Sân Đào Hành Bài Ký La Phù Biệt Nghiệp Tức là Gửi Đề Nhà Riêng Của Người Ở La Phù Bất Tường Trân Tính Nhiễm Ai Trần Vị Hiểu Yên Hà Bạn Thử Thân Đái Nhật Trường Giang Tương Hảo Tin Bác La Sơn Hạ Bích Đào Xuân Tạm Dịch Tinh Trời Không Chút Bận Hồng Trần Bởi Có Yên Hà Quẹn Với Thân Tin Tốt Trường Giang Ngày Gửi Đến Bác La Đào Nở Biết Bao Xuân La Phù Ở Đây Là Núi La Phù Ở Địa Phận Huyện Tăng Thành Tỉnh Quảng Đông Bài Bộ Hư Động Thanh Khê Đạo Sĩ Nhân Bất Thức Thượng Thiên Hạ Thiên Bạc Nhất Chích Động Tiền Thâm Tòa Bích Song Hàn Chích Lộ Nghiên Châu Điểm Chu Dịch Tạm Dịch Người Chẳng Biết Thanh Khê Đạo Sĩ Hạc Một Con Mặc Ý Xuống Lên Lạnh Lùng Trước Động Khóa Thên Chấm Phò Chu Dịch Mài Nghiên Son Già Bài Tặng Ca Già Nghĩa là Tặng Người Hát Công Tử Yêu Hoan Nguyệt Mãn Lâu Giài Nhân Ít Điệu Sướng Ý Châu Tiện Tỏng Thịch Thượng Thu Phong Khởi Trực Đáo Tiêu Quan Thủy Tận Đầu Tạm Dịch Đầy Lầu Bóng Nguyệt Đón Vui Chơi Khúc Hát Ý Châu Rọng Lả Lơi Trên Tiệc Sang Thu Luồng Gió Thổi Tiêu Quan Nước Cạn Tiệc Vừa Thôi Thời Đại Nhân Tông Nhả Tống Tức khoảng 1023-1059 Đào Bật Cai Trị Ung Châu Là Người Có Thi Tài Ngâm Vịnh Rất Nhiều Bài Đề Cửa Côn Lôn Phủ Nam Ninh Quan Lộ Hạ Côn Lôn Màn Phòng Dĩ Lý Phân Phòng Quang Thiên Trước Thảo Vũ Ý Bất Ly Vân Tục Dị Quân Tu Đức Thời Bình Tướng Dũng Văn Tạm Dịch Bài Vĩnh Bình Đạo Trung Điệp Trướng Thâm Thiên Lý Cùng Biên Kim Nhất Ngu Bắc Phong Gia Tín Tức Nam Đầu Khách Trình Đồ Lĩnh Thế Tần Khai Hợp Viện Thành Xã Hữu Vô Quá Khê Nhân Tiếu Ngữ Cách Ngạn Thú Yên Cô Tạm Dịch Thế Non Khép Mở Nhiều Bề Nhỏ To Tiếng Vượn Vọng Về Sa Sa Nói Cười Khe Nước Người Qua Cách Ngạn Đồn Thú Khói Đà Quạnh Hưu Bài Đề Dương Sóc Huện Xá Tức là Đề Nhà Huện Dương Sóc Thạch Bích Thâm Thâm Nhễu Huện Nha Bất Ly Sảng Nhẫm Kiến Yên Hà Dân Canh Tử Vũ Vi Chiêu Tử Tăng Chử Hoàng Tinh Đại Vãn Trà Bọc Bố Thanh Trung Khuy Án Độc Nữ Là Âm Lý Khuyến Tăng Ma Dục Chi Ngôn Yền Huền Ca Sứ Thủy Mạc Bình Phong Sổ Bách Gia Tạm Dịch Vách Đá Sâu Sâu Bọc Huện Nha Không Rời Chăn Chiếu Thấy Yên Hà Dân Trồng Khoai Tía Thay Cơm Sáng Sư Nấu Hoàng Tinh Thế Nước Trà Thác Nước Tiếng Vang Trong Án Độc Bóng Cây Đứng Nhủ Việc Nông Gia Muốn Tìm Đàn Hát Nơi Ngôn Yền Nét Vẽ Bình Phong Có Lắm Nhà Lại một bài nữa Dư Điển Ngộ Vũ Tiểu Khê Hồn Viễn Cận Vân Phong Hộ Thổ Thôn Thủ Tục Dị Hôn Tam Lý Vụ Ẩm Nhài Hốt Lộ Nhất Gia Thôn Quế Hoa Hương Lý Tầm Tăng Tử Dung Thủ Âm Trung Ẩn Huện Môn Tỉnh Thuế Vị Thâu Binh Giáp Hậu Tâm Cần Phủ Tử Thả Hư Luân Tạm Dịch Duộng Đồi Mưa Xuống Đầy Khe Núi Non Ẩn Hiện Mây Tre Xa Gần Sương Dày Ngảy Tối Bất Thần Hàng Sâu Trợt Lộ Cư Dân Mấy Nhà Chùa Sư Tìm Trốn Quế Hoa Cửa Thành Núp Giới Bóng Đa Úm Tùm Giặc Tan Thuế Khóa Chưa Tròn Liêu Tâm Giúp Đỡ Khoan Bàn Trưng Thu Bài Tân Châu Duyệt Võ Đường Tức là Đề Nhà Duyệt Võ Ở Tân Châu Nam Kiệu Phong Vân Tịch Túc Thanh Hoại Câu Tản Lũy Hiệu Thăng Bình Quan Tàu Duy Thức Bạ Thư Tử Dân Tục Bất Chi Kim Cổ Thanh Vãng Tuế Hốt Truyền Nam Chiếu Hịch Cận Thì Phương Trúc Phục Ba Doanh An Thành Thái Thú Thâm Biên Kế Nám Hám Hoa Khai Duyệt Thủy Binh Tạm Dịch Đất Nam Kiệu Sa Khơi Thịnh Trị Đời Thăng Bình Hào Lũy Bỏ Tồi Quàn Nhà Trăm Việc Tờ Bồi Tục Dân Hảo Bình Hịch Nam Chiếu Trợt Đưa Nam Trước Doanh Phục Ba Đắp Được Gần Đây An Thành Thái Thú Trước Hay Dưới Hoa Hám Nám Duyệt Bày Thủy Binh Long Châu Tú Lĩnh Tức là Đề Núi Tú Lĩnh Ở Long Châu Lộ Tùy Vân Đặng Thạch Thê Hành Hạn Cách Hoa Di Thiên Ý Minh Tự Giữ Đại Quân Vi Ngoại Bình Hạ Lao Chư Tướng Tác Trường Thành Phúc Dân Khai Khả Bái Tam Công Tước Thọ Thánh Năng Hô Vạn Tuế Thanh Hải Quốc Mặt Cương Giai Thạch Lão Đãi Thủy Lai Thử Lặc Công Danh Tạm Dịch Đường Đi Theo Kẽ Mây Thang Đá Chìa Hoa Di Trời Đá An Bài Giúp Vua Che Trở Mặt Ngoài Trường Thành Nọ Phải Nhọc Tay Tướng Thần Lễ Tam Công Đặc Ân Ban Tế Chúc Muôn Năm Thánh Đế Sống Lâu Cõi Xa Vách Đá Bạc Đầu Công Danh Ai Kẻ Khắc Sâu Sau Này Hồi Quốc Sơ Phan Phu Tiên chép những bài thơ của Vua Chúa Công Khanh và Sứ Thần về Đời Nhà Trần Lại chép những bài ngự chế của Cao Đế Văn Đế Cùng những bài ngâm vịnh của các Nho Thần Về Bạn Triều Thành Quyền Việt âm Thi Tập Dương Đức Nhan lại chép nối theo những bài Không có trong Việt âm Thi Tập của Phan Phu Tiên Làm Tinh Tuyển Thi Tập Hoàng Đức Lương Lại chép nối theo những bài Còn thiếu trong hai tập kể trên Làm Trích Diễm Thi Tập Hợp cả ba tập thơ ấy mà xem Thì văn thơ nước Nam có thể tìm được đầy đủ Nhưng vẫn còn có chỗ bỏ sót Như bài thơ của Phạm Sư Mạnh Để núi Thạch Môn Theo cổ thể Này vẫn còn khắc vào đá Trong sách An Nam Trí của Người Nhà Minh Có chép bài thơ này Nhưng bỏ mất một nửa Bài ấy như sau Hành Dịch Đăng Gia Sơn Kiều Thủ Vạn Lý Thiên Đồ Bằng Nam Minh Ngoại Tân Nhật Đông Nhạc Tiền Yên Phủ Thiên Nhất Ác Tượng Đầu Nhận Cửu Thiên Tăng Tăng Tử Tiêu Vân Hội Phòng Yên Kỷ Tiên Hùng Hùng Bạch Đằng Đào Tưởng Tượng Ngô Vương Thuyền Ích Tức Trùng Hưng Đe Diệu Chuyển Khôn Cán Kiền Hải Phố Thiên Mông Đồng Giáp Môn Vạn Tinh Chiên Phản Trường Điện Cao Ngực Vạn Hà Tẩy Tinh Chiên Trí Kim Tứ Hải Dân Do Ký Cầm Hồ Niên Tạm Dịch Núi quê hành dịch trèo qua Ngửa trông trời thầm Bao la muôn trùng Biển Nam chim lớn vẫy vùng Non Đông mừng đón Vừng Hồng ló ra Đỉnh Yên Phủ trời xa với được Ngọn Tượng Đầu nhận ước chín nghìn Tử Tiêu mây bọc liền liền Gặp Yên Kỳ hỏi lên tiên đường nào Bạch Đăng lồng lộng ba đào Tưởng thuyền ngô chúa Thét Gào Năm xưa Trùng Hưng nhớ Đức hai vua Xoay vần trời đất có thừa tải hoa Ngàn thuyền hải phố sông pha Giáp môn hàng vạn cờ đà tung bay Dựng cột cờ trở bàn tay Nước sông rửa sạch Mọi bầy tanh hôi Đến nay bốn bể hoan hô Còn ghi công Đức cầm hồ Năm nào