Lê Quý Đôn - Thư tịch ngữ - P1/2

Vân đài loại ngữ Tác giả Lê Quý Đôn Quyền thứ 7 Thư tịch ngữ Gồm 107 điều Điều thứ nhất Sách giải nan nói Nếu các thiên, điển, mô, nhã tụng không ôn thuần, sâu sắc, nhuận hoạt thì không đủ để biểu dương công đức to sáng. Món ăn quý bao giờ cũng đạm, thanh âm lớn bao giờ cũng thưa. Sách trung luận của từ cán bàn rằng Ngày nào cũng tập thì học không quên, tự gắn gỗ thì thân không trụy lạc, thường nghe những lời nói hay trong thiên hạ thì trí ngày mới càng rộng. Ngũ kinh là sách của các bậc thánh kế tiếp nhau làm ra cho nên học phải hiểu đại nghĩa trước, danh vật sau. Đại nghĩa đã hiểu thì danh vật cũng hiểu, lời nói ấy rất phải. Điều thứ 2 Cổ kinh có 6 loại Nhà tần đốt mất kinh nhạc nên chỉ còn có 5 Sau lại thêm chu lễ và nghi lễ thành 7 kinh Thêm hiếu kinh luận ngữ thành 9 kinh Lại thêm xuân thu, tam chuyện, mạnh tử, nhĩ nhã là 13 kinh Từ đời tống tiên nho niêu cao trung dung, đại học, luận ngữ, mạnh tử gọi là tứ thư Nhà mình định phép học chỉ lấy tứ thư ngũ kinh cùng dạy Còn hiếu kinh nhĩ nhã không lấy mà ra bài Nên học giả ít người thông hiểu lời huấn hỗ của nó Cổ kinh bị bò cũng là có lỗi Điều thứ 3 Ngũ kinh bị nhà tần đốt Đến nhà hán lại được hưng phục lại Nhưng nhà làm tiên chú Thường thường nhờ cái sở học của mình mà được nổi tiếng Thì trước có trịnh huyền, sau có khổng dĩnh đạt Đã tổng học tất cả Từ khi tập truyện của họ trình họ tru đẩy tống ra đời Thì các chú sở cổ đều bỏ hết Đạo học đến nhà tống lại được sáng tỏ Học thuyết của các phái, liêm, lạc, quan, mân Có chỗ phát minh được những điểm từ xưa chưa có Nhưng lấy ở lời chú xưa cũng đến sáu bảy phần mười Sau cuộc cho tàn, tức cuộc đốt sách của nhà tần Một mảnh, một chữ xót lại đều lại được thu thập Chú thích, truyền dạy cho nhau Khiến cho trăm nghìn đời về sau Còn thấy được cái văn còn xót lại của cổ nhân Và biết được tâm trí của Thánh Hiền Và ý tứ của tác giả Đó là công của các bậc nho đời hán đời đường Điều thứ 4 Vua thành tổ nhà Minh Tức khoảng từ năm 1403 đến năm 1424 Sai nho thần làm thành pho ngũ kinh, tứ thư đại toán, mau thi và tứ thư Thì lấy tập truyện của họ chu làm chính Kinh dịch thì lấy trình truyện và chu bản nghĩa làm chính Kinh thư thì lấy thái truyện làm chính Kinh xuân thu thì lấy hồ truyện làm chính Kinh lễ thì lấy tập thuyết của Trần Hiệu làm chính Những lời của nho thần đời Minh nêu ra rất là hay Không còn phê bình vào đâu được Từ đời Tống về trước, bỏ hết chú sớ, không dùng, nghĩ cũng hẹp hỏi Tôi trộm nghĩ nên phụ thêm cổ chú ở dưới tập truyện Để cho người học được biết nguyên ủy và dễ khảo cứu Dù có phiền phức nhưng cũng đem lại được cái học cổ Và tóm tắt được cả toàn bộ Điều thứ 5 Đời đường triều đình hạ chiếu cho ai thông hiểu tam truyện và nghi lễ Đều được bổ gọi là tản quan Tức là người nhàn tản có quan hàm mà không có chức việc Ấy đời xưa trọng học như thế Đầu đời Tống có đặt ra các khoa tiến sĩ chuyên khoa Mỗi người chuyên một bộ môn, học vẫn tinh thầm Đến đời Nguyên Minh thì không có khoa ấy nữa Điều thứ 6 Phó hàm đời Tấn Điện tập những câu nói trong kinh truyện Làm thành ra thơ, chép trong sơ học ký Này xin sao lục một số sau đây Bài thơ chứ các câu trong hiếu kinh Lập thân hành đạo, thủy ư sự thân Thượng hạ vô oán, bất ố ư nhân Hiếu vô trung thủy, bất ly kỷ thân Tàm giả bị hỉ, dì lâm kỷ dân Dĩ hiếu sự quân, bất ly lệnh danh Tiến tư tận trung, nghĩa tắc bất tranh Khuôn cứu kỷ ác, tài hại bất sinh Hiếu đẽ trì trí, thông ư thần minh Dịch nghĩa tức là Sửa mình làm đạo, bắt đầu ở chỗ thở cha mẹ Trên dưới không ai oán, thì không bị người ta ghét Hiếu không cứ gì trước sau Nhưng lúc nào cũng phải giữ lấy hiếu Bà điều ấy có đủ cả đem ra trị dân Xuy hiếu ra chung mà thở vua Thì không bất thanh danh Làm quan trọng đạo chung, có nghĩa Thì không ai tranh Vua có lầm lỗi thì can ngăn Tài hại không bao giờ sinh Ăn ở hết đạo hiếu đẽ Thì thông cảm được thần minh Bài thơ chi các câu trong luận ngữ Thủ tử thiện đạo, ma nhi bất lẫn Trực tai xử ngư, khả vị đại thần Kiến nguy thụ mạnh, năng trí kỳ thân Khắc kỳ phục lễ, học ưu tắc sĩ Phú quý do thiên, vi nhân do kỳ Dĩ đạo sự quân, tử nhi hậu dĩ Tức là, giữ đạo phải cho đến khi chết Dù có đem mài cũng không mòn nổi Quan xử là ngư rất thẳng Cho nên gọi là bậc đại thần Trong lúc nguy biến, vua trao cho mệnh lệnh gì Có thể hy sinh được tính mạng Sửa mình cho hợp lễ Học giỏi hãy ra làm quan Giẩu sang tự trời, làm điều nhân là tự ở mình Lấy đạo phải mà thở vua, đến chết mới thôi Bài thơ chỉ các câu trong mau thi Vô tường đại xa, duy trần minh minh Tẻ tẻ đa sĩ, văn vương dĩ ninh Hiển dõn quân tử, đại du thị kinh Duật tu quyết đức, lệnh trung hữu thục Miện nhĩ hạ tư, ngã ngôn duy phục Đạo ngôn khỏng cam, kỳ hà năng thục Sảm ngôn võng cực, hữu diến diện mục Dịch nghĩa tức là Chớ đem xe to, bụi bay mù mệt Được nhiều hiền thần, vua văn yên tâm Nhà vua sáng suốt tin thật, đạt ra mưu lớn Phải sửa sang đức mình, mới có tiếng hay về sau Khuyên người nghĩ xa, phải nghe lời ta Lời nói kẻ gian rất ngọt, lành làm sao được Những lời rẻm pha, tai hại vô cùng Trơ mặt không thẹt Bài thơ chỉ các câu trong chu dịch Ti dĩ tự mục, khiêm nhi rũ quang Tiến đức tu nghiệp, ký hiểu điển thường Huy quang nhật tân, chiếu vu tứ phương Tiểu nhân vật dụng, quân tử đạo trường Dịch nghĩa tức là Nhũng nhận để giữ mình, khiêm tốn thì lại càng quang vinh Tiến đức tu nghiệp, đã có lẻ lối thường Rực rỡ càng ngày càng lớn, xoay khắp bốn phương Chớ dùng tiểu nhân, đạo quân tử mới lớn mạnh được Bài thơ chỉ các câu trong chu quan Duy vương kiến quốc, thiết quan phân chức Tiến hiền hưng công, thời văn khổng cực Trừ kỳ bất quyên, vô cảm phản chắc Dĩ đức chiếu tước, doãn trăn kỳ cực Hạ kỳ khả nhiệm, dĩ cáo vô chính Trưởng kỳ giới cấm, trị kỳ chính lệnh Các tu nãi chức, dĩ thính vương mạnh Nghĩa là, vô dựng nên nước, đạt quan chia chức Tiến người hiền làm mọi công việc, văn hóa thời đó thật là rất hay Bỏ sự không hay, không ai dám phản chắc Dựa vào đức để cho tước, thật rất công bằng Người dưới thấp mà dùng được việc, phải bảo cho biết Giữ việc ngăn cấm để thi hành chính lệnh Ai nấy đều giữ chức vụ, để nghe theo lệnh nhà vua Bài thơ chỉ các câu trong tả truyện Sự quân dĩ lễ, cảm bất tận tình Kính phục đức nghĩa, thụ chi phong thanh Chiêu đức tắc vi, bất vẫn kỉ danh Tử nhi lợi quốc, dĩ vi kỉ vinh Tư tâm bất sàng, trung nhi năng lực Bất vi tà siểm, cổ chi dĩ trực Hàm chuất bất đoan, vật sự năng thực Dịch nghĩa tức là, lấy lễ thở vua dám không hết tình Kính đem đức nghĩa, dựng lấy phong thanh Làm cho đạo đức rõ rệt, lấp bỏ những sự sai lầm Như thế thì không mất danh tiếng Chết mà lợi cho nước, cho là minh riêng của mình Lòng đó không sai, chung mà hết sức Không làm điều gian dối, không siểm nịnh Là người có đức tính thẳng, đời xưa còn xót lại Những người không ngay thẳng, đều chuất bỏ đi, đừng để cho nó mọc mầm Vua tuyên đế nhà Hán, lập ra cốc lương xuân thu Và hạ hậu thắng thượng thư Về việc ấy, Liêu Hàm bảo rằng Bỏ đi có quá, thà rằng lập ra có quá Sư khoáng sảnh âm nhạc Công thâu khéo chế tạo nhà cửa độ vật Do cơ bắn giỏi, vườn lương cầm cư ngựa giỏi Các người ấy đều do sành nghề riêng mà được nổi tiếng ở đời Không ai bằng kịp, sở dĩ như vậy là nhờ một chữ tinh Đọc kinh thi, kinh thư mà không biết người Giữa việc âm nhạc mà không nói được nghĩa Cũng không khác gì người chưa học vậy Điều thứ 9, Trường Hành cho rằng Sau khi nhà Hán trung hưng, các nhà nho tranh nhau làm sách đồ vĩ Sách kiểm nghiệm thuật số Bèn tâu lên vua rằng Cha con lưu hướng xét định cửu lưu Mà trong những lưu phai ấy cũng không có ngành sấm lục Vậy ta biết rằng, đồ sấm có từ đời Ai Đế và Bình Đế Là của bọn giả dối làm ra, lừa người lấy lợi Này xét, lục kinh vĩ với hiếu kinh vĩ gọi là thất vĩ Gồm cộng 35 thiên Từ đời tần bộ kiên nghiêm cấm Thì từ bây giờ sấm tự mới hết hẳn Đời đường tống không còn ai biết sấm nữa Đến nay thì những sách ấy mất hết cả rồi Trong bộ thuyết phu, tác giả chỉ thu thập được mấy mươi thiên Thì chương đều trùng phức Những điều chép trong chú sớ thì không có trong thuyết phu Ta cho rằng, vĩ thư tuy không phải là sách của thánh nhân làm ra Nhưng cũng là do các vị đại nho học rộng Đã thầu thái những chuyện ký của đời thượng cổ mà làm thành sách Sách ấy không phải là thứ mà sách của bọn hạ lương theo kịp được Thế mà sách trong chính lưu phái của lưu hướng không thấy nói đến Có lẽ vĩ thư chưa dâng lên bí phủ Phù mạng của vương mãng tạo ra không liên quan gì đến vĩ thư Đời Đông Hán có những câu sấm Xích phục phù và hội xương phù đều chép vào sách khác Chứ không chép vào sách thất vĩ Lại còn có các nhà nho thích trích nhặt nửa chữ nửa câu trong sách Cho là phù hợp với tên vua, hiệu nước Đến lúc so sánh với đời văn thì thấy không thông Khảo sát bài biểu khuyên vua triêu liệt, tiến binh Chép trong phò tam quốc thục trí Thì thấy lời lẽ xẻo xén phụ hội không phải ý chỉ trong vĩ thư Này xem trong sách, quyền khôn tạc độ Bàn đến cửu cung bát quái, nhiều câu ý nghĩa thâm thúi Như nói rằng dịch biến dịch giã Tức là kinh dịch là biến đổi Trình từ và tru tử đều cho là phải nghĩa Sách lễ ký dẫn lời sách thông quái nghiệp nói rằng Căn bản đã vững thì vạn vật tự chỉ Còn như các phép nạp ráp, quái khí, thế ứng Thì họ quách, họ kinh, đã dùng để xem bói Đến nay vẫn linh ứng lắm Sách hạ đồ quái địa tương nói Về sự huyền bí của trời đất như ngũ hành, ngũ nhạc Bát khí, bát hoang, bát phong, cửu trâu, cửu đạo Tứ duy, tứ độc cùng với thuyết phương tây bắc là cửa trời Phương đông nam là cửa đất Các nhà nho mỗi khi thảo luận phần nhiều viện dẫn Căn cứ vào đó Sách Xuân Thu Vĩ nói về tinh tượng rất là tưởng tất Như nói rằng trời như quả trứng gà Trời to đất nhỏ, trong ngoài đều có nước Đất nhỏ khí mà đứng vững, trở nước mà nổi Trời quay tròn như bánh xe, đây là thuyết hồn thiên Đấng vương giả coi trời như cha Tế trời ở đàn viên khẩu, tức gò tròn Coi đất như mẹ, tế đất ở đàn phương trạch, tức đàn vuông Đó tức là thuyết nhị dao Sách Thượng Thư Vĩ nói, đất có tứ du Lên về phía đông, xuống về phía tây, không quá 3 vạn dặm Sách Chính Mông của Trương Tử cho thế là phải Vòng trời 365 độ và 1 phần 4 độ Sách Thư Chuyện Họ Thái cũng cho thế là phải Những thuyết trên đây cũng đủ giúp cho việc khảo cứu Và mở rộng kiến thức, nhưng ta chớ cho thế mà giả sối Mà bỏ qua, sau khi nhà tần đốt sách đi Các sách cổ đều tàn mát đã lâu, may còn lại được mấy phò Còn khảo cứu được, há nên bảo rằng Chỉ có lục kinh mới là chính nghĩa, còn thì không đáng tin cả hay sao Sách Hiếu Kinh Vĩ có nói Đức Phu Tử lấy Kinh Xuân Thu, giao cho ông Thương Sách Hiếu Kinh giao cho ông Sâm Xuân Thu chúc Thương, Hiếu Kinh chúc Sâm Điều thứ 10, học thuyết của Kinh Phòng Gốc ở Vĩ Thư Vĩ Thư lại dùng lục thần, lục giáp Phối hợp với thập nhị chi, tí siểu Sự khảo cứu về khoa chiêm biến rất tinh tường Mà từ xưa đến nay, tương truyền rằng ứng nghiệm rất nhiều Không còn giả sối nữa Kinh Phòng sinh vào đời Nguyên Đế Tức khoảng từ năm 48 đến năm 33 trước công nguyên Theo học Tiêu Duyên Thọ, mà Duyên Thọ lại sinh vào đời Tuyên Đế Tức khoảng năm 73 đến năm 49 trước công nguyên Vậy thì Vĩ Thư có đã lâu, chứ không phải vào đời Ai Bình Sách dịch của Kinh Phòng Lấy Hảo Sơ, quản 10 ngày thượng tuần Hảo Nhị, quản 10 ngày trung tuần Hảo Tam, quản 10 ngày hạ tuần Những thiên nói về chính trị đều có cân bản, nguồn gốc Như thiên nội nghiệp bàn về chính trị có nói Tâm phải tĩnh Thì cũng như sách đại học nói, chính tâm Đọc kỹ quản từ vài lần, ta sẽ thấy cõi lòng thông hoạt Thấu hiểu việc đời, cùng với lúc chưa đọc khác hẳn nhau Phà Công bảo rằng Học thuyết của quản từ giống như thương ưởng Lời nói của quản từ giống của Hàn Phi Phà Công chê thế là quá lắm Thực ra, quản từ trên bàn kỷ cương trời đất Dưới nói tình hình nhân vật, sáng đạo đức, chuộng nhân nghĩa Đủ cả danh lẫn thực mà không phiền toái Hình pháp tuy nghiêm mà trung hậu Xét gió, ý nghĩa không khác gì ý nghĩa của đạo Tam Vương Còn như học thuyết Hàn Thương, thiên trọng về hình danh Không được đầy đủ, kém quản từ xa lắm Điều thứ 12 Quản từ học vấn thuận chính, bàn việc giản yếu, tải cao viết rộng Lời nói từ trong bụng nói ra, điều gì cũng là trí lý cả Còn Hàn Phi từ Văn khí không phải là không lỗi lạc, kỳ kiệt Nhưng nói đến đạo đức, trung quy là hạ khắc Nói xong câu nào là xong, không còn có hương vị gì cả Như thế khác Hàn quản từ Điều thứ 13 Quản từ nghi người đời sao treo sách không đúng Như nói rằng vua nước sở thích người lưng nhỏ Ta gọi là lưng ong, thì mỹ nhân trong cung bớt ăn Vua nước ngô thích kiếm khách, thì quốc sĩ coi thường sự chết Không đúng với thời thế chút nào Điều thứ 14 Quản từ làm tướng nước tè, sự nghiệp ở cả một thiên nội nghiệp Mà trong thiên nội nghiệp không ngoài 4 chữ Nội tĩnh, ngoại kính, tức là trong bình tĩnh ngoại kính cần Điều thứ 15 Tăng củng nói, văn lão tử thì giàn cổ Văn liệt tử thì hỏa hoãn, văn trang tử thì khích liệt Tăng củng bình phẩm cổ nhất như thế rất là đúng Trong trang tử có nhiều câu thương thời, giận đời Mượn những chuyện hoang đường làm nhàm mà đem ra nghị luận Điều thứ 16 Trù tử khi nói năng hay dạy bào, không hề chê lão tử là dị đoan Dương Quy Sơn nói Sách luận ngữ bảo lão bành là lão tử Lão tử có ngũ thiên ngôn mà đều nói tự nhiên Có thể bảo là lão tử chỉ thuật lời người khác mà không tự mình làm ra Trù tử lại nói Chỉ lấy một đoạn về lẽ số trong thiên tăng tử vấn gia mà chứng thực Cũng đủ biết lão tử chỉ thuật mà không tác Tín mà hiếu cổ Ông đam là sử quan nhà tru, giữ sách đời tam hoảng ngũ đế của nhà nước Ngũ thiên ngôn nói trên có lẽ cung của lão tử truyền lại Liệt tử dẫn sách tam hoảng ngũ đế Tức là trương cốc thần bất tử của lão tử Cốc là nuôi, nuôi được tinh thần ngũ tạng thì không chết Điều thứ 17 Đạo đức ngũ thiên ngôn là sách sửa sang việc nước, cai trị người đời Tự do nói Đạo lấy thanh tĩnh vô vi làm tôn chỉ Lấy hư vô ứng vật làm công dụng Hiền từ kiệm ước làm nết tốt Điều thứ 18 Lão tử có những câu như là Tuyệt thánh khí trí, dân lợi bách bội Tuyệt nhân khí nghĩa, dân phục hiếu từ Tuyệt lợi khí xào, đạo tặc vô hữu Dịch nghĩa ra tức là Tuyệt thánh bỏ trí, dân lợi gấp trăm Tuyệt nhân bỏ nghĩa, dân ở hiền từ Tuyệt lợi bỏ khéo léo, không có giặc cướp Ba câu ấy là lời nói khích của lão tử Nhưng kết cục ý nghĩa là câu dưới đây Đại pháp ký tán, lợi xào rũ đa Sở dĩ rũ sinh, đạo tặc giã Nghĩa là khí chất pháp thực đã mất hết Thì lòng tham lợi, lòng xào trá càng nhiều Cho nên lại càng sinh nhiều giặc cướp Mạnh tử rất ghét nói lời Điều thứ 19 Mềm dẻo là bọn sống, cứng rắn là bọn chết Xem ngay việc các nước thì biết Cầu tiễn nước Việt, thác bạc nước Nguy, ẩn dấu không tranh Đến lúc giấy lên thì như nước lụt Phủ sai mất nước trước nước tẻ, nước tấn Thục hán mất nước trước nước ngô Doanh tần bổ kiên và tủy dưỡng đế Đều chỉ hai đời thì mất nước Nhà xài chu mất ngôi vua trước nhà đường Nhà kim mất nước trước nhà tống, xem thế đủ nghiệp Điều thứ 20 Kinh âm phủ rất là huyền diệu, tinh túy Chu tử bảo, nếu không phải người biết đạo thì không làm được Học thuyết của Tô Tần chương nghi chỉ là mỏ mẫm E không phải là sách này Điều thứ 21 Trong sách có nhiều chữ đôi, tức là lệ ngữ Loại từ có hai chữ đối nhau, như những câu Bất thí, bất huệ, nhì vật tự túc Bất tụ, bất liễm, nhì kỷ, vô khiên Nghĩa là không ơn, không huệ mà dân vẫn đủ Không tích lũy, không vơ vét mà mình không lỗi Và những câu sau này Đông cửu hạ cát, thủy trú lục xa Thanh chấn lâm mộc, hưởng át hành vân Ý đoàn kệ hữu hồ lạc chi ôn Tức là lỏng lo ra nghiệp Đông mặc áo kiều, hè mặc áo mỏng Đi thủy có thuyền, đi vã dùng xe Tiếng động cây rừng, vang át mây bay Mặc áo ngắn mà ấm, như áo da trồn, da lạc Ăn gạo lốc mà ngon, như lúa lương, lúa đạo Vua tôi cũng đều yên, người với ta đều lợi Lối văn như thế khác hẳn với lối văn tả chuyện Lối văn quốc ngữ, trong tả chuyện Chỉ có một câu giống lối ấy Xào vẫn chư phàn, hôn tường tái ngô Nghĩa là cái tổ bị rơi ở đất phàn Người gác cửa bị đánh trở về nước ngô Điều thứ 22 Liệt tử và trang tử là bậc ẩn cư phóng ngôn Nhưng thật ra liệt tử có thẩn vận Trang tử có khí cách Điều thứ 23 Tính tình người ta ai cũng vậy Mắt muốn trông sắc thật đẹp Tai muốn nghe tiếng thật hay Miệng muốn ăn thật ngon Mũi muốn ngửi thật thơm Bụng muốn được thật nhàn rỗi Năm món tuyệt vời ấy tức là ngũ cơ Nhân tình ai cũng có thế Nuôi ngũ cơ ấy phải có đủ điều kiện Không thì không được Cho nên những bậc vua hiền Phải làm cho nước được thịnh trị yên ổn đã Thì chăm sự vui thích mới được thích chung Thàn ôi nếu tin lời tuân tử nói là phải Thì từ xưa đến nay đạo trị nước Cũng chỉ là cái khí cụ để tìm vui thú Thỏa tình dục hay sao Điều thứ 24 Chính sự của vua văn vua vũ Chép ở phương sách Người còn sống thì chính còn Người mà mất thì chính bị bỏ Tuân tử nói Phép không đứng một mình được Việc không thể tự thi hành được Dùng được người hay thì phép còn Dùng phải người dở thì phép phải hỏng Nhưng lời nói của thánh nhân thì bằng thẳng Còn tuân tử nói Hữu trị nhân vô trị pháp Nghĩa là có người làm nên thịnh trị Không có phép làm nên thịnh trị Ý nói phép hay mà giao người dở thi hành cũng hỏng Điều thứ 25 Hàn Phi Tử nói Nước dĩnh có người đưa thư cho tướng nước yên Thư viết đêm mà đèn không sáng Người đốt đuốc nói rằng Cửa trúc Tức là đốt đuốc Người viết thư viết ngay hai chữ cửa trúc Chính ra trong thư không có nghĩa gì là cửa trúc Tướng nước yên xem thư thích thú lắm Nói rằng cửa trúc nghĩa là cần sáng Cần sáng là cửa người hiền mà dùng Nói đoạn Vua rất vui mừng theo lời tâu dùng người hiền Mà nước yên được thịnh trị Vậy nước yên trị là tốt nhưng không phải là ý trong thư Ấy vì tướng nước yên là người hiền Điều thứ 26 Sách Xuân Thu của Lã Thị Có những chỗ nói về đạo trị nước Lời lẽ sáng sủa, ý nghĩa xúc tích Còn có thể hơn, hơn hẳn hoài nam tử Điều thứ 27 Lý Tả Sa có trích dẫn câu sau này Lấy trong sách Yến Tử Xuân Thu Thánh nhân thiên lự tất hữu nhất thất Ngu nhân thiên lự tất hữu nhất đắc Nghĩa là bậc thánh nhân nghĩ nghìn điều, tất cũng có một điều hỏng Người ngu xuẩn nghĩ nghìn điều, tất cũng có một điều được Điều thứ 28 Sách Lã Thị Xuân Thu chép về ca nhạc của đời Cát Thiên Thị Tức một đời vua nguyên thủy trong truyền thuyết Có ghi bộ múa tên là Bát Sĩ Chóc Ngư Tức là 8 người lực sĩ bắt trâu Người thì dẫm chân, người thì co đuôi Người thì gõ sừng, loạn xạ cả lên Mà hát bài hát trung là bát trung, cũng gọi là bài tải dân Cao dụ chú thích Đầu túc tức là dẫm chân, cũng như điệp túc Tải dân là nói tóm tắt muôn vật và là tên của 8 thiên nhạc Theo ý riêng tôi, đầu túc là điệu múa Đạp chân xuống đất để gõ nhịp mà thôi Điều thứ 29 Sách tố như nói về đạo tư thân tiếp vật Tức là sửa mình và tiếp xúc với người ngoài Sách âm phù nói về sự huyền bí của trời đất nhân vật Sách tam lược nói về thuật trị nước và dụng binh Nói về những sách cổ nghĩ lý sâu xa Thì không pho nào hơn được 3 pho ấy Liều hầu tức là trương lương học sách ấy nên làm được thầy vua Mà thân danh đều nhàn, có người bảo tử phòng Học khoa chiêm nghiệm, nói thế thì kiến thức nông hẹp lắm Điều thứ 30 Hán thư nói, Trần Bình nhà nghèo ham học Chuyên trị học thuyết của hoàng đế và lão tử Về trương lương thì cũng chỉ nói binh pháp Còn nói về thi thư thì chỉ có một lục giả thôi Sách tân ngữ của lục giả rất là thuần chính Có lẽ là dòng dõi của sách thất thiên của mạnh tử Mỗi lần tâu một thiên hào lên vua cao tổ đều được khen ngợi Sau này nhà hán chuộng thi thư mở đầu từ đó Điều thứ 31 Điều thứ 32 Cũng như là thầy trò giảng dạy nhau ở trong nhà lớn Trên đệm êm, có thể dùng để cha cứu và làm gương mẫu Còn hàn thi ngoại truyện Chứng dẫn cũng nhiều và nhiều danh ngôn cách luật Nhưng nó lại hơi bác tạp, không được thuần túy như thuyết huyền Điều thứ 33 Điều thứ 34 Điều thứ 35 Người làm sách ngoại kỷ nói qua là Hán nhò lại xuyên tạc thêm, chấm thêm đến chữ Thân thiết câu là một câu Còn chữ sách thì ngoặc xuống câu dưới Đọc là Cưỡng giải đến như thế là cùng Điều thứ 36 Hoài Nam Tử lại còn nói Chua thêm rằng Liệt Tử cũng nói Điều thứ 37 Tôn Khanh Tử cũng nói Điều thứ 38 Điều thứ 39 Điều thứ 40 Điều thứ 41 Điều thứ 42 Điều thứ 43 Điều thứ 44 Điều thứ 45 Điều thứ 46 Điều thứ 47 Điều thứ 48 Điều thứ 44 Điều thứ 45 Điều thứ 46 Điều thứ 47 Điều thứ 48 Điều thứ 49 Điều thứ 50 Điều thứ 51 Điều thứ 52 Điều thứ 53 Điều thứ 54 Điều thứ 55 Điều thứ 56 Điều thứ 57 Thiền Khảo Công Ký trong sách Chu Lễ nói rằng Điều thứ 48 Điều thứ 49 Điều thứ 50 Điều thứ 51 Điều thứ 52 Điều thứ 53 Điều thứ 54 Điều thứ 55 Điều thứ 56 Điều thứ 57 Điều thứ 58 Điều thứ 59 Điều thứ 60 Điều thứ 63 Điều thứ 64 Điều thứ 54 Điều thứ 55 Điều thứ 56 Điều thứ 57 Điều thứ 58 Điều thứ 59 Điều thứ 60 Điều thứ 59 Điều thứ 60 Điều thứ 61 Điều thứ 62