Chuyện Nhân Quả: Người Góa Phụ Bán Hết Gia Sản Cứu Con, Để Lại Bài Học Thấm Thía Về Lương Tâm

Người đời thường hỏi số phận có phải do trời định. Nhưng trời chỉ trao cho mỗi người một điểm khởi đầu. Điều quyết định cuộc đời không nằm ở xuất thân, cũng không phụ thuộc vào may rủi, mà nằm trong những lựa chọn ta kiên trì thực hiện mỗi ngày. Một lựa chọn đúng có thể chưa đủ để thay đổi cả thế giới, nhưng đủ để thay đổi số phận của một con người. Và khi nhiều lựa chọn đúng được nối tiếp nhau, chúng sẽ từng bước thay đổi cả một cuộc đời. Vào những năm cuối Triều Đại Ninh, tại huyện Hà Dương có một câu nói mà gần như ai cũng tin. Muốn đổi số thì phải đỗ khoa cử, muốn báo hiếu thì phải làm quan, muốn ngầm đầu trước thiên hạ thì tên phải có trên bảng vàng. Chính vì câu nói ấy mà Hàn Dực Thành đã dành hơn 10 năm tuổi trẻ để vui đầu vào sách vở. Đó cũng là lý do cha anh bán hết ruộng tốt trong nhà, gom từng đồng bạc nuôi con ăn học. Đến lúc lâm bệnh, ông vẫn nắm chặt tay con trai mà dặn. Cha không sợ nghèo, chỉ sợ con vì cha mà bỏ cuộc. Nhưng rồi người cha ấy không chờ được đến ngày con trai đỗ đạt. Ông ra đi vào một buổi chiều mưa, để lại cho Dực Thành một chiếc nghiên đá đã mòn góc vì bao năm mài mực. Từ đó, mỗi lần cầm nghiên, Dực Thành đều tự nhủ. Dù có thi 10 lần, mình cũng phải đỗ. Năm ấy là lần thứ 6 anh bước vào trường thi. Suốt nhiều ngày liền, cả huyện chỉ bàn về kỹ ít bảng. Có người nói năm nay đề khó. Có người khẳng định Hàn Dực Thành chắc chắn sẽ có tên. Ngay cả mẹ anh cũng thức trắng mấy đêm vá lại bộ áo cũ để con mặc lên huyện. Bà cẩn thận vuốt từng nếp áo rồi cười. Cha con ở dưới suối vàng chắc cũng đang chờ ngày hôm nay. Dực Thành chỉ cuối đầu. Trong lòng anh chẳng còn chút tự tin như những lần trước. 6 lần bước vào trường thi, 6 lần trở về với 2 bàn tay trắng. Mỗi lần thất bại, anh đều tự nhủ chỉ thiếu một chút nữa thôi. Nhưng năm tháng chẳng chờ ai. Mái tóc mẹ đã lấm tấm bạc. Chiếc nghiên đá của cha cũng nhẵn bóng theo từng lần mài mực. Sáng hôm ít bảng, cả huyện còn chưa sáng gió đã náo nhiệt. Người người kéo nhau lên huyện nhà. Tiếng cười nói văng khắp đường. Ngay lúc ấy, một thanh niên từ phía huyện nhà chạy như bay về làng. Vừa chạy vừa hét lớn. Hàn Dực Thành đỗ rồi. Tiếng hồ ấy như một viên đá ném xuống mặt hồ. Cả con đường lập tức xôn xào. Có người chạy sang báo cho mẹ Dực Thành. Có người bỏ cả quán hàng để đi xem bảng. Bà Hàn đang quét sân thì đánh rơi cây trổi. Bà DunDun hỏi lại. Con trai ta thật sự đỗ rồi sao? Người thanh niên gật đầu lia liệm. Tôi nghe người ta đọc tên Hàn Công Tử. Bà Hàn oa khóc. Đôi bàn tay gầy guộc chắp trước ngực. Nó làm được rồi. Tin vui lang nhanh hơn cả gió. Chỉ trong chốc lát, cả làng đã biết. Ai cũng nghĩ Hàn ra cuối cùng cũng đổi được vận. Nhưng đúng lúc ấy, Hàn Dực Thành lại không có mặt trước huyện nha. Anh đang đi trên con đường nhỏ dẫn vào chợ. Trong tay là chiếc túi vải đựng nghiên đá của cha. Anh định lên huyện sớm để chờ ít bảng. Đột nhiên, phía trước văng lên tiếng la thất thành. Có người ngã rồi. Một ông láo tóc bạc ngã gục giữa đường. Chiếc gùi thuốc đổ xuống đất. Các gói dược liệu văng khắp nơi. Mọi người chỉ đứng nhìn. Có người nói, đừng động vào. Lỡ xảy ra chuyện thì phiền. Có người còn sốt ruột, sắp mở báng rồi. Mau đi thôi. Chỉ có Dực Thành chạy tới. Anh quỳ xuống đỡ ông láo. Mạch rất yếu, hơi thở cũng gấp gáp. Ông láo cố mở mắt, khó nhọc nói. Đừng, để ý ta. Mau, lên huyện. Dực Thành nhìn về phía huyện nha. Tiếng trống bao ít bảng đã vọng lại. Nếu chạy ngay bây giờ, có lẽ anh vẫn kịp. Nếu chậm thêm, thời khắc quan trọng nhất đời mình sẽ trôi qua. Đúng lúc ấy, một người quen từ phía sau hớt hải chạy tới. Dực Thành. Anh còn ở đây làm gì? Sắp đọc tên rồi. Dực Thành cúi nhìn ông láo. Rồi nhìn chiếc nghiên đá trong túi. Anh hít một hơi thật sâu. Cứu người trước. Nói xong, anh cõng ông láo lên lưng. Chạy thẳng về y quán gần nhất. Con đường vốn chỉ mất một khắc giờ. Hôm ấy dài như vô tận. Mồ hôi ướt đẫm lưng áo. Đôi giày vải cũ của anh dính đầy bùn đất. Ông láo trên lưng nhiều lần rụt. Đặt ta xuống. Đừng bỏ lỡ. Dực Thành chỉ lắc đầu. Nếu đổi một mạng người lấy một lần xem bạn, tôi sẽ hối hận cả đời. Khi đến y quán, vị đại phu già lập tức chạy ra. Sau khi bắt mạch, ông quay sang Dực Thành. May lắm. Chậm thêm một lát nữa là nguy. Nghe vậy, Dực Thành mới thở phào. Anh định quay người chạy lên huyện nha. Ông láo bỗng gọi lại. Chàng trai, Dực Thành dừng bước. Ông láo nhìn anh rất lâu. Ánh mắt bình tĩnh lạ thường. Cháu tên gì? Hàn Dực Thành. Ông gật đầu. Cái tên ấy, ta sẽ nhớ. Dực Thành không ngờ chào rồi vội vàng chạy đi. Lúc anh tới huyện nha, đám đông đã bắt đầu tản ra. Có người cười, có người khóc, có người lặng lẽ xé giấy bút mang về. Bà Hàn đứng giữa sân, khuôn mặt tái nhợt, đôi mắt đỏ hoe, trên bảng vàng. Tên đầu bảng là Lục Cảnh Nguyên. Không hề có ba chữ Hàn Dực Thành. Người báo tin ban sáng đã nhìn nhầm. Cả con đường bỗng im lặng đến đáng sợ. Không ai dám nhìn vào mắt mẹ con họ. Một lúc sau, Lục Cảnh Nguyên bước ra khỏi đám đông. Trên người vẫn mặc bộ áo cũ của sĩ tử. Chỉ khác là từ hôm nay, mọi người đều gọi anh là cử nhân. Lục Cảnh Nguyên tiến đến trước mặt Dực Thành. Khẽ đặt tay lên vai bạn cũ. Huynh đừng nản. Năm sau vẫn còn cơ hội. Dực Thành chỉ cười nhạt. Ánh mắt anh vô thức nhìn xuống chiếc nghiên đá trong túi. Đó là lần đầu tiên sau nhiều năm, anh không còn biết mình đang cố gắng vì giấc mơ của bản thân. Hay chỉ đang cố hoàn thành giấc mơ còn gian dở của người cha đã khuất. Chiều hôm ấy, khi mặt trời vừa khuất sau dạng cây, Dực Thành lặng lẽ quay lại y quán để hỏi thăm ông láo. Ông đã tỉnh. Vừa thấy anh bước vào, ông mỉm cười. Ta biết cháu sẽ quay lại. Dực Thành cúi đầu. Ông thấy trong người thế nào rồi? Ông láo không trả lời ngay. Ông nhìn thật lâu vào chiếc nghiên đá thò ra khỏi túi vải của Dực Thành, rồi chậm rãi hỏi. Nếu lúc nãy cháu bỏ mặt ta để chạy lên xem bảng, liệu hôm nay tên cháu có xuất hiện trên đó không? Dực Thành lặng người. Ông láo đặt một chiếc hòm gỗ nhỏ lên bàn. Bên trong thấp thoáng những gói thuốc đã cũ. Ông đẩy chiếc hòm về phía anh. Nếu cháu thật sự muốn biết số phận có phải do trời định hay không? Ba ngày nữa, hãy mang chiếc nghiên đá ấy đến gặp ta. Ba ngày trôi qua rất nhanh. Ba ngày cũng là khoảng thời gian cuối cùng để các sĩ tử nộp tên cho kỳ thi năm sau. Khắp huyện Hà Dương, ai gặp Hàn Dực Thành cũng chỉ hỏi một câu. Năm sau nhất định sẽ thi nữa chứ? Anh chỉ mỉm cười mà không đáp. Sáng hôm ấy, mẹ anh dậy từ rất sớm. Bà lấy chiếc áo mới vá lại đặt lên bàn. Bên cạnh là một túi bạc nhỏ được buộc cẩn thận. Dực Thành ngạc nhiên. Mẹ lấy đâu ra số bạc này? Bà tránh ánh mắt con trai. Làng trên vừa mua ít lúa. Dực Thành cầm túi bạc lên. Nó nhẹ hơn vẻ ngoài rất nhiều. Bên trong chỉ có vài nén bạc vụng. Anh trợt nhìn xuống cổ tay mẹ. Chiếc vòng bạc cha từng mua sau ngày cưới đã biến mất. Mẹ bán rồi sao? Bà cười gượng. Vòng thì đeo cũng cũ. Đổi lấy tiền cho con đi thi còn đáng hơn. Dực Thành lặng người. Đó là món đồ cuối cùng cha để lại cho mẹ. Ngày cha mất, có người trả giá rất cao. Bà cũng không chịu bán. Hôm nay, nó đã không còn. Đúng lúc ấy, ngoài sân vang lên tiếng gọi. Một người bác họ bước vào. Theo sau là mấy người họ hàng. Ai cũng mang theo chút gạo, ít bạc hoặc vài sấp giấy. Người bác cười lớn. Cả họ đã bàn rồi. Lần này nhất định không để con bỏ cuộc. Một người khác tiếp lời. Thi thêm một lần. Biết đâu ông trời đổi ý. Dực Thành nhìn từng gương mặt. Có người từng cười anh. Có người từng chê anh. Hôm nay tất cả đều đến, không phải vì thương anh. Mà vì cả dòng họ chỉ còn một hy vọng duy nhất. Nếu anh đổ, con cháu họ cũng được nở mai nở mặt. Mẹ anh khẽ nắm tay con. Con thấy chưa? Ai cũng chờ con. Đừng phụ lòng cha. Những lời ấy nặng hơn bất cứ bao gạo nào đặt giữa sân. Chiều hôm đó, Dực Thành mang chiếc nghiên đá đến gặp ông Lão như đã hẹn. Ông Lão đang ngồi phơi từng vị thuốc trước hiên. Thấy anh tới, ông chỉ khẽ gật đầu. Cháu mang theo nghiên đá. Vậy giấy đăng ký dự thi đâu? Dực Thành đáp thật. Cháu vẫn chưa quyết. Ông Lão lấy trong hòm ra một cuốn sách cũ. Không phải sách y, mà là một cuốn ghi chép đã úa màu. Ông mở đến một tràng. Ở đó ghi kín những cái tên. Có tên bị gạt đi. Có tên được khoanh tròn. Ông vút nhẹ trang giấy. Hơn 20 năm qua, ta từng gặp rất nhiều người muốn học nghề này. Có người học rất giỏi. Có người thông minh hơn cháu. Có người còn đỗ đạt. Nhưng cuối cùng chẳng ai ở lại. Dực Thành im lặng. Ông Lão nhìn thẳng vào mắt anh. Ta chỉ nhận một người. Nếu cháu tiếp tục đi thi, ta sẽ không dạy. Dực Thành sườn sốt. Tại sao? Ông Lão mìm cười. Vì trong lòng cháu, công danh vẫn đứng trước sinh mạng. Nếu chưa bỏ được, học bao nhiêu cũng vô ít. Nói xong, ông đứng dậy. Ba ngày nữa là hết hạn nộp tên. Cháu cứ về suy nghĩ. Không cần trả lời ta. Chỉ cần trả lời chính mình. Trên đường về, Dực Thành gặp Lục Cảnh Nguyên. Lúc này, Lục Cảnh Nguyên chuẩn bị lên kinh nhận trước. Ngựa xe đã đợi sẵn ngoài cổng huyện. Thấy bạn cũ, Lục Cảnh Nguyên chủ động bước xuống. Hàn Huynh. Ta nghe nói Huynh định bỏ thi. Dực Thành không phủ nhận. Lục Cảnh Nguyên nhìn anh rất lâu. Huynh học còn giỏi hơn ta. Chỉ cần thêm một lần. Biết đâu bảng vàng sẽ gọi đúng tên. Dực Thành cười nhạt. Nếu lại trượt thì sao? Lục Cảnh Nguyên đáp rất nhanh. Thì thi tiếp. Người đọc sách mà sợ thất bại, thì còn đọc làm gì? Nói đến đó, anh chậm dãi đặt tay lên vai Dực Thành. Đừng vì một phút mềm lòng mà tư bỏ cả đời. Đoàn xe bắt đầu lăn bánh. Dực Thành đứng nhìn rất lâu. Anh không biết người bạn ấy đúng hay sai. Chỉ biết trong lòng mình càng lúc càng dối. Đêm cuối cùng trước hạn đọc tên. Cả huyện đã ngủ. Dực Thành lấy giấy đăng ký ra. Đặt cạnh chiếc nghiên đá. Anh châm đèn. Mài mực. Tiếng nghiên chạm vào thanh mực vang đều trong căn nhà nhỏ. Mẹ anh lặng lẽ đứng ngoài cửa. Bà mỉm cười. Bà tin con trai cuối cùng cũng nghĩ thông. Nhưng ngay lúc ngồi bút sắp chạm xuống giấy. Hình ảnh ông láo nằm bất tỉnh giữa đường bỗng hiện lên. Tiếp theo là những lời ông láo. Nếu hôm ấy cháu bỏ mặt ta. Liệu hôm nay cháu có thật sự thắng không? Bàn tay Dực Thành run lên. Mực nhỏ thành một giọt đen trên tờ đơn. Anh ngồi rất lâu. Cho đến khi ngọn đèn chỉ còn leo lét. Cuối cùng. Anh gấp tờ đơn lại. Rồi chậm rãi xé làm đôi. Tiếng giấy rách vang lên giữa đêm yên tĩnh. Mẹ anh đứng ngoài cửa chết lặng. Bà lao vào, nhặt từng mảnh giấy. Đôi bàn tay run bần bật. Con, con biết mình vừa làm gì không? Dực Thành quỷ xuống. Xin mẹ tha lỗi. Con không muốn thi nữa. Bà nhìn con trai rất lâu. Nước mắt lăn xuống. Bà mở chiếc hòm gỗ đựng sách. Từng quyển sách cha anh chắc chiêu mua suốt nhiều năm được bà ôm ra sân. Dực Thành hoảng hốt. Mẹ, mẹ làm gì vậy? Cha con đổi cả mạng sống. Để con có ngày hôm nay. Giờ chính con lại từ bỏ. Giữ chúng lại con để làm gì? Bà ném từng quyển sách xuống đất. Không đốt, không xé. Chỉ lặng lẽ quay mặt đi. Giọng bà khàn đặc. Từ hôm nay, mẹ không ép con nữa. Nhưng cũng không biết phải trả lời cha con dưới suối vàng thế nào. Nói xong, bà bước vào phòng. Đóng cửa lại. Đó là lần đầu tiên trong đời. Hàn Dực Thành cảm thấy khoảng cách giữa mình và mẹ còn xa hơn cả sáu lần thi trượt cộng lại. Sáng hôm sau, anh ôm chiếc nghiên đá. Lặng lẽ bước đến căn nhà của ông Láo. Cánh cửa gỗ đã mở sẵn. Ông Láo như biết trước anh sẽ đến. Ông chỉ nhìn chiếc nghiên trên tay anh rồi hỏi một câu. Cháu đã chọn xong chưa? Dực Thành cúi đầu. Cháu chọn con đường mà cha cháu chưa từng đi. Ông Láo mỉm cười. Lần đầu tiên kể từ khi gặp nhau, ông tự giới thiệu. Ta tên Chu Tĩnh Ản. Nếu đã bước vào cánh cửa này, điều đầu tiên cháu phải học không phải bốc thuốc mà là học cách đặt sinh mạng của người khác lên trước giấc mơ của chính mình. Ba năm sáu. Không còn ai gọi Hàn Dực Thành là thư sinh nữa. Người ta gọi anh là thầy thuốc. Nhưng cách gọi ấy không hề mang theo sự kính trọng. Có người gọi vì biết ơn. Có người gọi để chế diễu. Có người chỉ muốn xem một kẻ từng bỏ khoa cử sẽ sống ra sao. Ba năm ấy, Dực Thành chưa từng lấy một đồng tiền khám bệnh. Nhà ai nghèo, anh tự mang thuốc đến. Người già không đi nổi, anh cõng về. Trẻ nhỏ, sốt giữa đêm, anh vẫn gõ cửa từng nhà. Tiền trong nhà ngay một ít, mẹ anh phải nhận vá áo thuê. Buổi tối, bà ngồi dưới ngọn đèn dầu vá từng đường kim. Dực Thành nhiều lần bảo mẹ nghỉ. Bà chỉ cười. Mẹ còn làm được. Con cứ cứu người. Đó là lần đầu tiên sau nhiều năm bà không còn nhắc đến chuyện khoa cử. Nhưng trong mắt bà vẫn còn một nỗi lo mà bà chưa từng nói ra. Trong huyện Hà Dương có bốn y quán lớn. Phần lớn đều nhận thuốc từ kho dược của phú hộ Tôn Gia Kỳ. Ông ta giàu có, có tiếng nói trong thương hội. Ngay cả huyện nhà cũng nề vài phần. Ban đầu, Tôn Gia Kỳ không để ý đến Dực Thành. Một thầy thuốc nghèo khám miễn phí thì sớm muộn cũng bỏ cuộc. Ông ta nghĩ vậy. Nhưng chỉ sau hơn một năm rất nhiều người nghèo không còn đến y quán của ông nữa. Họ tìm đến căn nhà nhỏ cuối phố. Không phải vì thuốc tốt hơn mà vì Dực Thành luôn nói thật. Nếu chữa được, anh nhận. Nếu không chắc, anh cũng nói rõ. Có lần một bà lão rúi vào tay anh hai quả trứng. Anh trả lại. Cụ để dành mà ăn. Bà lão cười. Ta không có bạc. Chỉ còn hai quả trứng. Dực Thành nhận. Rồi hôm sau lại lén đặt hai quả trứng ấy vào giỏ của bà khi bà không để ý. Những chuyện nhỏ như thế dần truyền khắp huyện. Người nghèo quý anh nhưng người giàu lại bắt đầu khó chịu. Một buổi sáng, Tôn Gia Kỳ bước vào y quán. Ông nhìn quanh. Chỉ có chiếc bàn gỗ cũ, mấy chiếc ghế tre, một tủ thuốc đơn sơ. Ông bật cười. Ngươi định mở y quán như thế này cả đời sao? Dực Thành mời ông ngồi. Tôi chỉ mong đủ thuốc cho bệnh nhân. Tôn Gia Kỳ lấy ra một túi bạc, đặt lên bàn. Ta mua y quán này. Dực Thành ngơ ngác. Tôi không bán. Tôn Gia Kỳ cười lớn. Không phải mua nhà. Ta mua 9 người. Đến làm cho ta. Lương gấp 10. Chỉ chữa cho người có tiền. Dực Thành lắc đầu. Tôi không làm được. Nụ cười trên mặt Tôn Gia Kỳ biến mất. Ông đứng dậy. Rồi sẽ có ngày người hối hận. Ít hôm sau, con trai độc nhất của Tôn Gia Kỳ bất ngờ lâm bệnh. Đứa bé sốt cao nhiều ngày. Giành y trong huyện thay nhau đến. Thuốc đổi liên tục. Bệnh vẫn không giảm. Tôn Gia Kỳ bắt đầu hoảng. Ông mời cả những thầy thuốc ở huyện bên. Kết quả vẫn như cũ. Cuối cùng, có người nói nhỏ. Han Dực Thành chưa từng từ chối bệnh nhân. Tôn Gia Kỳ nghiến răng. Ông chưa từng nghĩ sẽ phải tìm đến đến người mình coi thường. Nhưng vì con trai, ông vẫn đi. Dực Thành vừa bắt mạch vừa im lặng rất lâu. Anh nhìn sang Chú Tĩnh An. Ông láo chỉ khẽ gật đầu. Dực Thành quay sang Tôn Gia Kỳ. Tôi sẽ cố. Nhưng không dám hứa. Tôn Gia Kỳ gần rộng. Chỉ cần cứu được con ta. Bao nhiêu bạc cũng có. Dực Thành lắc đầu. Lúc này, bạc không giúp được. Ba ngày sau, đứa bé không qua khỏi cơn bệnh. Cả tôn phụ chìm trong tiếng khóc. Tôn Gia Kỳ đứng như hóa đá. Ông nhìn thi thể con trai. Rồi quay sang Dực Thành. Ánh mắt lạnh đến đáng sợ. Người nói sẽ cứu. Dực Thành cúi đầu. Tôi chỉ nói sẽ cố. Tôn Gia Kỳ gầm lên, im miệng. Nếu ngươi không nhận chữa, con ta còn có cơ hội tìm người khác. Tất cả là tại ngươi. Ngay hôm sau, trước cửa y quán xuất hiện một lá cờ trắng. Trên đó viết bốn chữ rất lớn. Thầy thuốc hại người. Dân trong huyện kéo đến xem. Tin đồn lang nhanh hơn gió. Có người nói Dực Thành cố tình chữa để nổi tiếng. Có người bảo anh học chưa tới nơi tới trốn. Chỉ vài ngày, y quán vốn đông người vỗng vắng tành. Điều khiến Dực Thành đau lòng nhất không phải những lời chửi mắng, mà là người đầu tiên bước ra tố cáo ảnh. Lại chính là chị Lão Tàm. Ba năm trước, ông từng mắc bệnh nặng. Không có tiền. Dực Thành thức liền ba đêm cứu sống. Hôm nay, ông cúi đầu đứng trước cổng tôn phủ. Lớn tiếng nói, tôi cũng từng uống thuốc của Hàn Dực Thành. Uống xong bệnh còn nặng hơn. Dực Thành đứng giữa đám đông. Lặng lẽ nhìn ông. Chị Lão Tàm không dám ngần mặt. Ai cũng hiểu. Ông đang nói dối. Nhưng không ai dám lên tiếng. Bởi phía sau chị Lão Tàm là Tôn Gia Kỳ. Buổi chiều, một đôi vợ chồng trẻ bế con đến y quán. Đứa bé sốt rất cao. Người mẹ vừa đặt con xuống. Người cha đã kéo tay vở. Đi thôi. Lỡ chết thì sao? Hai người ôm con rời đi. Dực Thành đứng rất lâu ngoài cửa. Chú Tĩnh An bước tới. Con thấy đau lòng. Dực Thành gật đầu. Con không sợ họ mắng. Con chỉ sợ. Vì họ không tin con mà một đứa trẻ nào đó mất cơ hội được cứu. Đúng lúc ấy, một nhà dịch từ huyện Nha cưỡi ngựa đến. Hắn đưa một tờ giấy. Huyện Nha nhận được đơn tố cáo. Từ hôm nay, y quán của người tạm thời đóng cửa để điều tra. Tiến cửa gỗ khép lại. Lần đầu tiên sau ba năm, căn y quán nhỏ không còn một bệnh nhân. Đêm xuống, Dực Thành ngồi một mình trước chiếc nghiên đá. Anh chậm dãi mài mực. Thói quen ấy vẫn chưa từng thay đổi. Nhưng lần này, anh không viết. Anh chỉ nhìn tờ giấy trắng thật lâu. Trong đầu bỗng hiện lên lời của lục cảnh nguyên năm xưa. Chỉ cần thi thêm một lần. Biết đâu bảng vàng sẽ gọi đúng tên. Anh khẽ nhắm mắt. Nếu ngày ấy anh không bỏ khoa cử, có lẽ hôm nay anh đã không phải chịu những điều này. Đúng lúc ấy, Chú Tĩnh An bước vào. Ông đặt trước mặt Dực Thành một tờ giấy đăng ký dự thi còn mới. Rồi bình thản nói. Nếu con hối hận, ngày mai vẫn còn kịp. Dực Thành nhìn tờ giấy đăng ký rất lâu. Anh chậm dãi cầm lên. Đôi tay run nhẹ. Chỉ cần viết tên. Chỉ cần bước thêm một lần. Có lẽ cuộc đời sẽ rẽ sang một hướng khác. Chú Tĩnh An không nói thêm lời nào. Ông lặng lẽ ngồi bên cửa. Ngọn đèn dầu lay động. Sau một hồi rất lâu, Dực Thành đặt tờ giấy xuống. Anh cầm chiếc nghiên đá của cha. Mài mực. Nhưng lần này, anh không viết tên mình. Anh lấy một tờ giấy khác. Ghi kín những vị thuốc cần chuẩn bị cho mùa hè sắp tới. Chú Tĩnh An mỉm cười. Con đã chọn rồi. Dực Thành khẽ gật đầu. Nếu con quay lại, con sẽ hối hận. Chú Tĩnh An nhìn anh. Lần này, không phải con thắng người khác, mà là thắng chính mình. Ngày sáng hôm sau, một trận mưa lớn kéo dài nhiều ngày. Nước từ Thượng Nguồn đổ về. Khắp huyện bắt đầu xuất hiện nhiều người sốt cao. Ban đầu chỉ vài nhà. Rồi cả xóm. Chưa đầy nửa tháng. Khắp các ngõ nhỏ đều nghe tiếng người ho. Các y quán lớn lập tức tăng giá thuốc. Có nơi tăng gấp ba. Có nơi chỉ nhận người trả đủ bạc. Người nghèo đứng ngoài cửa. Chỉ biết ôm người thân quay về. Tôn gia kỳ nhanh chóng cho đóng cổng kho thuốc. Ông tuyên bố. Không bán chịu. Có bạc thì mua. Không bạc thì đi nơi khác. Lời ấy khiến rất nhiều người tuyệt vọng. Trong khi đó, y quán của Dực Thành vẫn bị niêm phòng. Anh chỉ có thể mang hòm thuốc đi từng nhà. Có hôm đi từ lúc trời chưa sáng đến khi trăng lên mới trở về. Mẹ anh nhìn đôi chân con trai đầy bùn đất. Lặng lẽ mang nước rửa. Không còn nói gì nữa. Bà chỉ sợ một ngày. Con trai cũng ngã xuống như bao người bệnh. Một buổi tối, có tiếng gõ cửa rồn rập. Dực Thành mở cửa. Đứng trước mặt anh là Trịnh Lão Tam. Người từng đứng giữa chợ vu an cho anh. Lão quỷ xuống. Hai tay ôm đứa cháu trai đang mê man. Giọng run dậy. Hạn tiên sinh. Cầu xin ngài. Cứu cháu tôi. Dực Thành im lặng. Ánh mắt anh dừng lại trên gương mặt đứa bé. Nó nóng bừng. Hơi thở yếu dần. Trịnh Lão Tam cúi sát xuống đất. Tôi đáng bị bao ứng. Nhưng đứa nhỏ không có tội. Tôi biết mình không còn mặt mũi gặp ngài. Nếu ngài từ chối, tôi cũng không oán. Ngoài cửa. Vài người hàng xóm đứng nhìn. Ai cũng chờ xem Dực Thành sẽ làm gì. Nếu anh từ chối, không ai trách. Nếu anh cứu, chính người từng hại anh lại được giúp. Dực Thành cúi xuống bế đứa bé. Anh quay vào nhà. Chỉ nói một câu. Mang thêm nước nóng. Trịnh Lão Tam ò khóc. Lão định dập đầu. Dực Thành nhẹ nhàng ngăn lại. Đứa trẻ đang cần thời gian. Đừng để mất thêm. Suốt đêm ấy, anh không rời khỏi chiếc giường tre. Liên tục thay khăn. Đứa bé mở mắt. Tiếng gọi đầu tiên là Ông Nội. Trịnh Lão Tam bật khóc như một đứa trẻ. Lão nắm lấy tay Dực Thành. Nhưng anh chỉ khẽ rút tay về. Về chăm cháu. Hai ngày nữa tôi sẽ đến khám lại. Không nhắc chuyện cũ. Không hỏi một lời xin lỗi. Sáng hôm sau, câu chuyện lan khắp huyện. Người ta bắt đầu thì thầm. Hàn tiên sinh vẫn cứu người từng hại mình. Có lẽ chúng ta đã hiểu lầm. Tin đồn vừa đổi chiều. Một biến cố khác lại ập đến. Chú Tỉnh An đột ngột ngã bệnh. Lần này, chính Dực Thành bắt mạch cho thầy. Vàn tay anh khẽ run. Mạch tượng rất yếu. Ông Lão nhìn về mặt học trò liền cười. Con cũng biết rồi. Dực Thành cúi đầu. Thầy biết bệnh từ bao giờ? Hơn một năm. Sao thầy không nói? Chú Tỉnh An nhìn ra ngoài sân. Nếu ta nói, con sẽ bỏ hết bệnh nhân để lo cho ta. Ta không muốn. Dực Thành nghẹn lời. Bao năm qua, ông Lão vẫn âm thầm chịu đựng. Vẫn ngày ngày chỉ dạy anh như chưa từng có chuyện gì. Chiều hôm ấy, Chú Tỉnh An bảo Dực Thành mang chiếc hòm gỗ lớn từ trong buồng ra. Đó chính là chiếc hòm ông từng trao cho anh ngày đầu gặp mặt. Ông lấy ra một chiếc chìa khóa đồng cũ đặt vào tay Dực Thành. Trong này, có thứ ta để dành nhiều năm. Nhưng bây giờ, con chưa được mở. Dực Thành ngạc nhiên. Tại sao? Ông chậm giải đáp. Ngày nào trong lòng con còn oán trách số phận. Ngày đó, con vẫn chưa hiểu hết nghề y. Nếu mở sớm, con sẽ chỉ nhìn thấy giấy, không nhìn thấy điều ta muốn để lại. Dực Thành nắm chặt chiếc chìa khóa trong lòng trao lên vô vàn câu hỏi. Nhưng anh không hỏi nữa. Đêm ấy, Chú Tỉnh An gọi học trò ngồi bên giường. Ông nhìn rất lâu rồi mỉm cười. Lần đầu gặp con, ta tưởng mình cứu được một thư sinh. Bây giờ mới biết, người được cứu lại chính là ta. Nói xong, ông nhẹ nhàng nhắm mắt, căn phòng lặng như tờ. Dực Thành quỳ bên giường rất lâu, không khóc thành tiếng, chỉ cúi đầu ôm chặt chiếc chìa khóa đồng trong tay. Ngoài sân, tiếng người gõ cửa vang lên. Một bệnh nhân mới lại đến. Dực Thành lau khô nước mắt, lặng lẽ đứng dậy, ôm hòm thuốc bước ra ngoài. Mười năm trôi qua, quyện Hà Dương đã thay đổi rất nhiều. Con đường đất năm xưa nay đông người qua lại. Nhưng căn y quán nhỏ của Hàn Dực Thành vẫn vậy. Chiếc bàn gỗ cũ vẫn đặt sát cửa. Chiếc nghiên đá của cha vẫn nằm trên góc bàn. Chỉ khác một điều, người đến khám mỗi ngày đông đến mức phải xếp hàng từ lúc trời còn chưa sáng. Không ai còn gọi anh là thư sinh. Cũng chẳng ai nhắc chuyện sáu lần thi trượt. Người già gọi anh là Hàn tiên sinh, trẻ nhỏ gọi anh là Hàn thúc. Đó là danh sưng khiến Dực Thành thấy nhẹ lòng hơn bất kỳ chức vị nào. Đúng vào mùa thu năm ấy, Chi huyện mới đến nhậm chức. Khi cỗ xe dừng trước huyện nhà, rất nhiều người nhận ra vị quan trẻ. Đó chính là Lục Cảnh Nguyên, người từng đỗ đầu khoa thi năm xưa. Hai người bạn cũ, mười năm, hai con đường. Một người bước vào quan trường, một người ở lại với những thang thuốc. Chiều hôm đó, Lục Cảnh Nguyên chủ động tìm đến y quán. Vừa bước vào, ông nhìn quanh. Mọi thứ đều giản dị, không bằng hiệu lớn, không đồ đạc quý giá. Ông khẽ cười. Hàn huynh, mười năm rồi. Dực Thành mỉm cười đáp lễ. Lục Đại Nhân, Lục Cảnh Nguyên nhìn người bạn cũ rất lâu. Hàn huynh, có bao giờ hối hận không? Dực Thành chỉ hỏi lại. Hối hận điều gì? Bỏ khoa cử. Dực Thành không trả lời ngay. Đúng lúc ấy, một bà lão trống gậy bước vào. Anh lập tức đứng dậy, đỡ bà ngồi xuống, bắt mạch, kê thuốc, dặn gió rất cẩn thận. Đợi bà đi khỏi, Dực Thành mới quay sang. Xin lỗi. Đại Nhân vừa hỏi gì? Lục Cảnh Nguyên cười. Không cần nữa. Trong lòng, ông bỗng có một cảm giác rất lạ. Người trước mặt vẫn là Hàn Dực Thành, nhưng dường như cũng không còn là Hàn Dực Thành của mười năm trước. Ít ngày sau, trong huyện xảy ra một vụ án. Một địa chủ giàu có chết sau bữa cơm tối. Gia nhân tên Từ Phúc bị bắt. Trong lúc thẩm vấn, Từ Phúc bất ngờ ngã xuống, toàn thân co giật, mặt tái nhợt, quan sai vội hô lớn. Hắn giả bệnh. Lục Cảnh Nguyên cũng nghĩ như vậy. Ông lạnh rộng, tiếp tục xét hỏi. Đúng lúc ấy, một nhà dịch chạy vào. Bầm Đại Nhân. Hàn tiên sinh đang ở ngoài. Lục Cảnh Nguyên gật đầu, cho vào. Dực Thành chỉ nhìn người nằm dưới đất một lúc, rồi lập tức đi xuống bắt mạch, chưa đầy mười nhịp thở. Anh đứng lên. Đại Nhân. Không thể tiếp tục. Lục Cảnh Nguyên nhíu mẩy. Vì sao? Bệnh của ông ấy rất nặng. Nếu tiếp tục thẩm vấn, sẽ nguy hiểm. Một viên lại giịt cửa nhạt. Hắn rõ ràng giả vỡ. Dực Thành bình tĩnh đáp. Nếu các vị không tin, tôi xin chịu trách nhiệm. Lục Cảnh Nguyên nhìn thẳng vào mắt anh. Hạn Huýnh. Đây là công đường, không phải y quán. Dực Thành đáp. Chính vì đây là công đường, nên càng không thể để một người mang bệnh phải chịu oan. Cả đại sảnh im phăng phắc. Lục Cảnh Nguyên trầm ngâm. Một lúc lâu sau, ông gõ mạnh kinh đường mộc, tạm dừng xét xử. Ba ngày sau, Tư Phúc dần tỉnh lại. Ông vừa mở mắt đã bật khóc, rồi khai ra toàn bộ sự thật. Người đầu độc địa chủ không phải ông, mà là viên quản giả. Hắn lợi dụng lúc Tư Phúc phát bệnh để đổ tội. Khi sự thật được phơi bẩy, Lục Cảnh Nguyên đứng lặng rất lâu. Nếu hôm ấy ông không nghe Dược Thành, một người vô tội đã phải gánh tội cả đời. Chiều hôm đó, ông tự mình đến y quán, không mang theo quan sai, không mặc quan phục, chỉ mặc áo vải bình thường. Ông ngồi xuống trước mặt Dược Thành. Hàn Huynh. Hôm ấy. Đa tả. Dược Thành mỉm cười. Đại nhân đã tin tôi. Đó mới là điều đáng quý. Lục Cảnh Nguyên nhìn chiếc nghiên đá trên bàn. Ông nhận ra nó vẫn là chiếc nghiên năm xưa. Mười năm rồi. Huynh vẫn giữ. Dược Thành khẽ vút mặt nghiên đã nhẵn bóng. Cha tôi để lại. Mỗi lần nhìn nó, tôi nhớ mình từng muốn trở thành người như thế nào. Lục Cảnh Nguyên khẽ gật đầu. Trong lòng ông bỗng dấy lên một nỗi băn khoăn. Bao năm qua, ông luôn nghĩ mình là người thành công hơn. Nhưng hôm nay, ông lại thấy mình có một điều không bằng người bạn cũ. Đó là sự bình yên. Biến cố chưa dừng lại. Một tháng sau, con gái duy nhất của Lục Cảnh Nguyên đột ngột lâm bệnh. Các đại phu giỏi nhất được mời đến. Người thì nói cảm hàn. Người thì nói trúng độc. Thuốc đổi liên tục. Đứa bé vẫn mê man. Lục Cảnh Nguyên thức trắng ba đêm. Ông trợt nhớ đến Dược Thành. Nhưng rồi lại trần trừ. Ông sợ. Sợ nếu ngay cả Dược Thành cũng không cứu được, ông sẽ chẳng còn hy vọng nào nữa. Đến sáng ngày thứ tư, người phu nhân nắm lấy tay ông. Thiếp không cần con sau này làm thiên kim tiểu thư. Thiếp chỉ cần con còn sống. Lục Cảnh Nguyên không nói gì. Ông lập tức lên ngựa. Phi thẳng đến y quán nhỏ cuối phố. Vừa nhìn thấy ông, Dược Thành chỉ hỏi một câu. Tiểu thư bệnh bao lâu rồi? Lục Cảnh Nguyên nghẹn giọng. Bốn ngày. Dược Thành không hỏi thêm. Anh sách hòm thuốc. Lập tức theo vị tri huyện rời khỏi y quán. Không hề biết rằng, chính chuyến đi ấy sẽ làm thay đổi hoàn toàn cách nhìn của Lục Cảnh Nguyên về người bạn cũ. Dược Thành theo Lục Cảnh Nguyên đến phủ huyện. Cô bé nằm mê man trên giường. Hơi thở yếu. Sắc mặt tái nhợt. Dược Thành không vội kê đơn. Anh ngồi xuống bắt mạch rất lâu. Rồi quay sang hỏi người hầu. Mấy ngày nay tiểu thư ăn những gì? Người hầu kể từng món. Đến khi nhắc đến một loại bánh ngọt do người thân ở huyện khác mang đến, Dược Thành trợt im lặng. Anh xin xem phần bánh còn lại. Chỉ ngửi một lát. Anh khẽ gật đầu. Không phải bệnh lạ. Cũng không phải trúng độc. Là hai vị thuốc bổ dùng cùng lúc. Mỗi thứ riêng đều tốt. Nhưng kết hợp lại thành hại. Lục Cảnh Nguyên sữ người. Suốt mấy ngày qua, ai cũng chỉ nghĩ đến những căn bệnh lớn. Không ai để ý đến những điều nhỏ nhất. Sau khi đổi thuốc. Đến sáng hôm sau. Cô bé mở mắt. Tiếng gọi đầu tiên là Cha. Lục Cảnh Nguyên quay mặt đi. Ông lặng lẽ lau nước mắt. Đợi con gái ngủ lại. Ông lấy ra một hòm bạc lớn. Hàn huynh. Xin nhận. Dược Thành khép nắp hòm lại. Tôi không nhận. Lục Cảnh Nguyên ngạc nhiên. Đây là tấm lòng của ta. Dược Thành mỉm cười. Nếu đại nhân thật sự muốn cảm ơn. Xin hãy dùng số bạc này mở một y quán cho người nghèo. Làm vậy sẽ cứu được nhiều người hơn. Lục Cảnh Nguyên nhìn người bạn cũ rất lâu. Ông không nói thêm. Chỉ khẽ gật đầu. Ba tháng sau. Một y quán mới được dựng lên ngay đầu huyện. Người nghèo đến khám không phải trả tiền. Thuốc được phát theo bệnh. Chi phí đều do huyện nhà và những người giàu trong huyện cùng góp sức. Ngày Khánh Thành. Lục Cảnh Nguyên cho người treo cờ kết hoa. Quan viên trong vùng đều được mời đến. Ông còn cho làm một tấm biển lớn. Trên đó khắc bốn chữ. Y Đức Lưu Danh. Ai cũng nghĩ. Hôm nay Hàn Dực Thành sẽ là người được vinh danh. Giờ lành đã đến. Quan khách đều có mặt. Chỉ thiếu một người. Hàn Dực Thành. Lục Cảnh Nguyên cho người đi tìm. Một lúc lâu sau, tên nhà dịch trở về. Đại Nhân. Hàn Tiên Sinh không đến. Mọi người si sảo. Có người bảo anh cố tình làm cao. Có người nói anh không biết lễ nghĩa. Lục Cảnh Nguyên không tin. Ông tự mình đi tìm. Khi đến y quán cũ. Ông nhìn thấy Dực Thành đang ngồi dưới mái hiên. Trước mặt anh là một cậu bé khoảng 8 tuổi. Bàn chân đứa trẻ bị một mảnh sành cưa rách. Máu đã ngừng chảy. Nhưng Dực Thành vẫn cẩn thận khâu từng mũi. Đứa bé cắn chặt môi. Không khóc. Dực Thành vừa làm vừa nhẹ rộng. Ráng thêm một chút. Sau này còn chạy nhảy được. Lục Cảnh Nguyên đứng lặng. Ông hỏi. Hàn Huynh. Hôm nay là lễ của Huynh. Sao không đến? Dực Thành vẫn không ngẩn đầu. Cậu bé này đợi tôi từ sáng. Nếu tôi đi, nó sẽ phải đợi thêm. Lục Cảnh Nguyên khẽ nói. Chỉ một canh giờ thôi. Dực Thành mỉm cười. Đối với người khỏe mạnh, một canh giờ rất ngắn. Nhưng với người đang đau, một canh giờ dài lắm. Lục Cảnh Nguyên không nói thêm. Ông lặng lẽ quay về. Trước mặt tất cả quan khách. Ông tự tay tháo tấm biển. Mang đến treo trước y quán nhỏ của Dực Thành. Không đánh trống. Không đọc sắc. Không mở tiệc. Ông chỉ cúi đầu thật sâu. Đó là lần đầu tiên. Một vị tri huyện cúi đầu trước một người không có chức tước. Vài ngày sau, Dực Thành dọn lại căn phòng cũ của Chư Tĩnh An. Anh nhớ đến chiếc chìa khóa đồng đã giữ suốt bao năm. Lời dặn của thầy vẫn còn nguyên trong trí nhớ. Ngày nào trong lòng con còn oán trách số phận. Ngày đó đừng mở. Dực Thành nhẹ nhàng mở chiếc hòm. Bên trong không có vàng bạc. Cũng chẳng có bí quyết y thuật. Chỉ có một quyển sổ dày và một phong thư. Anh mở thư. Nét chữ của Chư Tĩnh An vẫn ngay ngắn như ngày nào. Ngày con đọc được lá thư này. Có lẽ con đã không còn hỏi số phận có do trời định hay không. Ta từng gặp rất nhiều người thông minh hơn con. Cũng gặp rất nhiều người học rộng hơn con. Nhưng họ đều chọn danh lợi khi đứng trước lựa chọn. Còn con, đã chọn sinh mạng của người khác. Đó là điều ta chờ suốt nửa đời người. Dực Thành khép lá thư. Đôi mắt đỏ hue. Đúng lúc ấy, mẹ anh bước vào. Bà mang theo một chiếc hộp gỗ nhỏ. Bà đặt xuống bàn. Đây là thứ mẹ giấu con hơn 20 năm. Bên trong là một lá thư cũ đã úa màu. Là nét chữ của cha. Dực Thành run run mở ra. Con trai, nếu một ngày con đọc được lá thư này. Có lẽ cha đã không còn. Cha từng mong con làm quan. Nhưng đó là ước mơ của cha. Không phải gánh nặng của con. Nếu sau này con tìm được một con đường khác. Hãy đi. Chỉ cần mỗi tối khi nhắm mắt. Con thấy lòng mình thanh thản. Cha sẽ luôn tự hào. Những giọt nước mắt rơi xuống mặt giấy. Bao nhiêu năm qua. Dực Thành luôn nghĩ mình đã phụ kỳ vọng của cha. Hóa ra người chưa từng ép anh, chính là cha. Chiều hôm ấy, một cậu bé nghèo tìm đến y quán. Trên lưng đeo chiếc túi sách đã sờn. Cậu cúi đầu. Thưa tiên sinh, con muốn học. Dực Thành nhìn cậu rất lâu rồi lấy chiếc nghiên đá của cha đặt vào tay cậu. Cậu bé ngạc nhiên. Tiên sinh, con nên học để làm quan. Hay học để chữa bệnh. Dực Thành mỉm cười. Con hãy học để trở thành người có ích. Làm quan cũng tốt. Làm thầy thuốc cũng tốt. Nhưng đừng bao giờ để danh lợi quyết định lòng mình. Nếu một ngày con đứng giữa một bảng vàng và một người đang cần được giúp. Hãy nhớ lựa chọn ngày hôm ấy sẽ quyết định con trở thành người như thế nào. Nhiều năm sau, tấm bảng vàng của khoa thi năm ấy đã cũ. Không còn mấy ai nhớ tên người đỗ đầu. Nhưng mỗi khi nhắc đến Hàn Dực Thành người trong huyện đều mỉm cười. Họ không nhớ ông từng thi trượt sáu lần. Họ chỉ nhớ có một vị tiên sinh đã dành cả đời để giữ lại hy vọng cho biết bao gia đình. Người đời vẫn thường hỏi số phận có phải do trời định hay không. Có lẽ trời chỉ quyết định nơi mỗi người bắt đầu. Còn cuộc đời sẽ đi về đâu lại được quyết định bởi những lựa chọn ta lặng lẽ thực hiện mỗi ngày. Có người bước lên bảng vàng rồi dần bị thời gian phủ bụi. Có người chưa từng có tên trên bảng vàng nhưng cả cuộc đời lại được khắc trong lòng biết bao người. Bảng vàng lớn nhất của một đời người không treo ở huyện nhà, mà nằm trong sự tin yêu, biết ơn và những điều tốt đẹp còn ở lại sau khi ta đã đi qua.