Có hay không sự may – rủi của số phận?

Có hay không sự may, dùi của số phận? Nhân gian quan niệm rằng, mỗi người chúng ta sinh ra đã có sẵn một số phận về trên định đoạt cho mình. Vậy nên sướng hay khổ không phải do mình mà là do định mạnh. Đến dây dép cũng còn có số nữa là người. Vậy phải chăng mỗi người sinh ra trên trái đất này đều đã có một số phận an bải? Số phận bằng nghiệp nhân cộng nghiệp quả. Cùng sinh một giờ, ngày, tháng, năm, địa điểm như người thành tỷ phú, kẻ bần hạn. Cùng là nạn nhân của tai nạn sóng thần, nhưng có người bị cuốn phăng ra biển khơi lại, có người được bức tường sóng nhẹ nhàng đẩy lại vào bờ và sống sót hi hữu. Cùng trong chuyến xe bị tai nạn có hành khách chỉ bị cháy xước nhẹ, trong khi nhiều người khác thiệt mạng thê thảm. Đối mặt với những câu hỏi khó trả lời này, con người chỉ còn biết chép miệng, tại số phận. Kinh sách nhà Phật cho biết, cách nay hơn 25 thế kỷ, Đức Phật đã giác ngộ một cách chân sát về sự tồn tại của mọi vật trong vũ trụ là do nguyên lý duyên khởi. Nếu cái này hiện hữu, thì cái kia hiện hữu. Nếu cái này không hiện hữu, thì cái kia không hiện hữu. Nếu cái này sinh khởi, thì cái kia sinh khởi. Điều đó có nghĩa là cái gì tồn tại trên đời cũng có nguyên do của nó. Định luật bảo toàn năng lượng có nội dung tương tự như sau. Năng lượng không tự sinh ra, cũng không tự mất đi mà chỉ chuyển từ dạng này sang dạng khác hay chuyển từ vật này sang vật khác. Vận mệnh con người cũng không tồn tại ngoài quy luật ấy. Có thể diễn giải dễ hiểu hơn quan điểm của Đức Phật là sự tồn tại của mỗi con người với vận mệnh khác nhau phần lớn đều là kết quả của quá trình gieo chồng nhân trước đó một hoặc nhiều kiếp. Tất cả chúng sinh đều mang theo nghiệp của chính mình như một di sản, như vật di chuyển, như người chi thân, như chỗ nương tửa. Chính vì nghiệp riêng của mỗi người mỗi khác nên mới có cảnh dị đồng giữa các chúng sinh, theo Kinh chung Aham. Tại sao có người thông minh, kẻ đần đột, người chết yểu, kẻ sống lâu, người giàu sang, kẻ bần cùng? Nếu bảo rằng thế gian là tạo vật của một đấng tối cao có đầy đủ oai lực, toàn năng, toàn trí thì tại sao thế gian không hoàn mỹ? Tại sao thế gian lại bất động? Thế gian có thiên hình vạn trạng và luôn mâu thuẫn, xung đột, loài vật ăn tươi nuốt sống lẫn nhau, con người tàn hại lẫn nhau cũng do ý chí của đấng tối cao sao? Cũng là con người nhưng tại sao lại có người hiền người giữ? Những con người hung ác tàn bạo. Nếu thế gian là tạo vật của đấng tối cao, lẽ nào đấng tối cao lại điên rồ đến mức sáng tạo ra thế gian rồi lại làm hư hỏng thế gian? Theo quan điểm của Đức Phật, con người và thế giới được hình thành từ vô số điều kiện, nhân duyên, số mạnh đều là nghiệp nhân và nghiệp quả của mình tạo ra trong hiện tại và quá khứ. Suy nghĩ, lời nói, hành động, việc làm có chủ tâm, có ý muốn, ý định là nghiệp nhân và kết quả của nó là nghiệp quả. Do nghiệp nhân trong quá khứ hoặc do nghiệp nhân hiện tại mà con người phải sinh ra trong hoàn cảnh như thế nào, ở đâu, vào lúc nào, tạo nên thân phận, đời sống con người, giàu sang, nghèo khó, hạnh phúc hoặc khổ đau. Có hay không sự may, dùi của số phận. Ở góc độ khoa học tâm lý và xã hội học, một nhà tâm lý học của Mỹ từng nói gieo xuống một hành động, thu hoạch một loại thói quen, gieo xuống một loại thói quen, thu hoạch một loại tinh cách, gieo xuống một loại tinh cách, thu hoạch một loại vận mạnh. Thật vậy, một người biết nhìn xa trông rộng thường nuôi dưỡng cho mình một thói quen tốt từ sớm vì họ biết sự quan trọng của nó đối với cuộc đời mình. Có nhiều câu chuyện minh chứng cho nhận định này. Một công ty xuyên quốc gia ra thông báo tuyển dụng nhân viên cho nhiều vị trí khác nhau với mức lương rất hấp dẫn. Rất nhiều người đã tới, qua nhiều vòng tuyển chọn gắt cao, những ứng viên có trình độ học vấn cao, tướng mạo đẹp đẽ, tư chất nhanh nhẹn, lanh lợi, đã được lựa chọn vào vòng cuối cùng. Sau khi tất cả các ứng viên đều có mặt, vị tổng giám đốc nhìn qua một lượt với vẻ rất hài lòng, giối như có vẻ trật nhớ ra điều gì đó. Ông nói, tốt lắm, nhưng giờ tôi phải đi ra ngoài một lát, mọi người hãy đợi tôi. Nói rồi ông giảo bước ra khỏi phòng. Ngay lập tức căn phòng liền nhốn nháo, người nào người nấy đều tranh thủ ngắm nghía căn phòng với vẻ rất thích thú. Vài người còn hào hức ngồi thử lên chiếc ghế của tổng giám đốc, xem tài liệu này, lật tài liệu kia để thử xem cảm giác như thế nào. Những người còn lại thấy vậy cũng không nén nổi tò mò. Năm phút sau, vị tổng giám đốc quay trở lại, giống dạc tuyên bố, cuộc phòng vấn kết thúc. Tất cả đều bị loại. Mới chỉ mấy phút trước ai nấy đều mặt mày hấn hở, mà chỉ trong thoáng chốc, người nào người nấy ngần ngơ, không hiểu chuyện gì đang xảy ra. Rất xin lỗi, nhưng công ty chúng tôi từ trước tới giờ không nhận những ai tùy tiện chạm vào đồ của người khác. Ông nói, đổi số có được không? Từ quan điểm của Đức Phật về nghiệp nhân, nghiệp quả trong hiện tại và quá khứ mà suy rộng ra có thể nói để thay đổi vận mạnh cuộc đời, con người còn cần phải nỗ lực học tập, nghiên cứu, lao động miệt mải. Tài năng, nhiềm đam mê khi được khai thác trệt đẻ, kích thích đúng thời điểm sẽ tạo sự đột phá thành bước ngoạt rất lớn giúp chúng ta có thể thay đổi vận mạnh một phần. Ví như một học sinh thông minh, ham học và kết quả học tập vẫn luôn đạt loại ưu, nhưng nếu cha, mẹ đưa ra điều kiện với phần thưởng là một chiếc xe đạp hoặc một đồ vật mà em đặc biệt yêu thích để làm động lực cho em đạt kết quả học tập cao hơn nữa thì chắc chắn em học sinh này sẽ cố gắng, nỗ lực học hành ngày đêm, tạo thành tích nổi bật để giành được phần thưởng đó. Như vậy, ngoài sống tu tập, đạo đức, mỗi người cần phải biết khai thác triệt đẻ sức mạnh trí tuệ, tư duy đang tiềm ẩn trong mỗi con người chúng ta, tạo bước ngoạt từ nhỏ đến lớn để có thể thay đổi số phận. Một điều cần lưu ý nữa là nếu ai đó có được số giàu sang, sung sướng, khỏe mạnh mà chỉ lo hưởng thủ, sống bạc ác, thì phước báo có như biển rồi cũng sẽ cạn. Con người có số phận không? Câu trả lời là có. Thái độ của mỗi người với số phận là hoàn toàn khác nhau. Có người cam chịu, có người oán trách, có người can trường vượt lên hoàn cảnh. Có người mặc cho đời mình trượt theo xa ngá, theo con đường làm giàu bất chính, kết quả đổi lấy tù đẩy. Mọi người xa lánh, có khi còn nhận án tử hình chua sót. Trong chương trình Điều ước thứ 7, Bảo Khanh mới 12 tuổi nhưng đầy nghị lực. Cháu nói mình chỉ có một cánh tay dưới. Sinh ra với cánh tay phải chỉ còn chưa đến khửu tay. Khanh gọi đó là xúc xích và thích thú chơi với cái xúc xích ấy. Biết bao khó khăn đối với một đứa bé không có tay phải. Vậy mà cùng với tình yêu thương của gia đình, cô bé đã làm nên những kỳ tích khó lòng hiểu nổi. Cháu đánh piano, chơi bóng rổ, tập vẽ, viết rất đẹp và viết một cuốn tiểu thuyết bằng tiếng Anh. Tấm gương vượt lên hoàn cảnh, trong khi biết bao thiếu nhiên lười nhác đã để số phận trượt dài vào bóng tối. Người ta thường nói, sống chết có số, phú quý do trời. Mọi sự may mắn hay tai hỏa, sống hay là chết đều đã được định sẵn, đều do số phận, ông trời an bài. Nhưng không nên hiểu rằng, đã có số tốt thì không cần phải làm chi nữa. Nếu không làm gì cả mà có tất cả đó là điều không hợp với lý của trời. Bởi làm sao chúng ta có thể biết trước được số phận của bản thân là tốt hay xấu? Chúng ta chỉ có thể trong hoàn cảnh nào cũng phải cố gắng làm hết sức mình, giữ vững ý chí, giữ vững tâm thiện thì đó mới hợp với đạo lý của nhân sinh, của trời đất. Còn nếu nói vừa sinh ra đã giàu có, hạnh phúc từ bé thì nghĩ rằng số phận được an bài như vậy mà không lo học hành, ăn chơi lêu lỏng, không nghe lời trưởng bối gian dạy trở nên ngang ngược thì vẫn là trái với đạo lý. Có câu đức năng thăng số, nếu số giàu có mà làm việc vô đức, bất hiểu, phá ra chi tử thì số ấy cũng sẽ mất. May và rủi chính là đức và nghiệp. Ví dụ có hai người cùng đi thi giọng hát hay. Người A có vẻ hát hay hơn, triển vọng hơn, ngoài hình đẹp hơn nhưng đến ngày thi lại xảy ra chuyện bất ngờ ảnh hưởng đến giọng hát hoặc trên đường đến gặp bất chắc về giao thông và mất đi cơ hội thắng giải. Lúc này người B sẽ được cho là ăn may do người A bị xui thôi. Nếu lý giải theo nhà Phật thì người B chính là có đức mới có được danh tiếng và người A do nghiệp quả quá khứ ngăn trở mà thôi bởi mọi nổi khổ của con người đều bắt đầu từ nghiệp. Khi ấy nếu người B không tự mán, tiếp tục luyện tập giọng hát, kiên trì thì có thể giữ vững danh tiếng. Còn người A nếu không oán trách, căm phẫn số phận mà biết chấp nhận rằng cái dùi này là cần phải trả và tiếp tục đeo đuổi ở lần sau làm tốt hơn thì con đường cũng sẽ mở rộng hơn. Mọi người càng yêu quý hơn bởi tâm tính tốt là người có tư tưởng tích cực. May hay dùi đều do đức và nghiệp của chúng ta mà quyết định. Nó thông qua nhiều hình thức để hiện hiện trong cuộc sống. Con người là có số mạnh nhưng số mạnh sẽ vẫn có thể thay đổi theo cách chúng ta tư duy, theo hành động chúng ta làm. Hành thiện tích đức nếu đời này chưa thể hưởng thì đời sau ắt được hưởng. Giữ vững sự lương thiện, không oán trách, công đức sẽ không bao giờ mất đi hay rơi vào người khác. Đó chính là đạo lý vĩnh hẳn.