Tại Sao Trung Quốc Sử Dụng Tàu Chấp Pháp Địa Phương Để Tấn Công Ngư Dân Việt?

Thưa quý vị, liên quan đến vụ việc tàu hải cảnh Trung Quốc tấn công tàu cá của người dân Việt Nam khiến 10 người bị thương, Hoa Kỳ, Liên Hiệp Châu Âu và Philippines đã đưa ra những tuyên bố lên án. Đáng chú ý, đây là thời điểm Washington và các đồng minh cam kết tăng cường an ninh hàng hải ở khu vực. Ông Matthew Miller, người phát ngôn vụ ngoại giao Hoa Kỳ cho biết hôm 3 tháng 10 trên trang X, Mỹ quan ngại sâu sắc trước các báo cáo về hành động nguy hiểm của các tàu thực thi pháp luật của Trung Quốc đối với tàu cá Việt Nam quanh quần đảo Hoàng Sa vào ngày 29 tháng 9. Chúng tôi kêu gọi Trung Quốc chấm dứt hành vi nguy hiểm và gây bất ổn ở Biển Âu. Cũng hôm 3 tháng 10, Phái đoàn Liên Hiệp Châu Âu-EU tại Việt Nam bày tỏ quan ngại sâu sắc về các báo cáo đề cập tới vụ việc nghiêm trọng ở quần đảo Hoàng Sa liên quan đến một tàu cá Việt Nam và một tàu cảnh sát biển Trung Quốc vào ngày 29 tháng 9. EU nói rằng, cần phải duy trì và tôn trọng mọi lúc mọi nơi hiến trương Liên Hợp Quốc, công ngước Liên Hợp Quốc về luật biển Anklos và các chuẩn mực quốc tế khác liên quan đến sự an toàn cho tính mạng con người trên biển. Điều này đặc biệt bao gồm việc cấm sử dụng vũ lực hoặc cưỡng ép. EU lên án mọi hành động phi pháp, leo thang và cưỡng ép làm suy yếu các nguyên tắc kể trên của luật pháp quốc tế, cũng như đe dọa tới hòa bình và ổn định trong khu vực. Phái đoàn EU nêu rõ và kêu gọi giảm căng thẳng, đồng thời nói rằng EU luôn cam kết hỗ trợ các đối tác của mình tìm cách thực hiện các quyền hợp pháp của họ trong khu vực và xa hơn nữa. Philippines, quốc gia trong vài năm qua liên tục có mối quan hệ đầy căng thẳng với Trung Quốc trong vùng biển tranh chấp, hôm 4 tháng 10 cũng tỏ rõ quan điểm đứng về phía Việt Nam. Chúng tôi lên án mạnh mẽ các hành động bạo lực và bất hợp pháp của lực lượng hải cảnh Trung Quốc đối với ngư dân Việt Nam gần quần đảo Hoàng Sa vào ngày 29 tháng 9 năm 2024. Cố vấn an ninh quốc gia Philippines Eduardo M. Ano cho biết trong một tuyên bố ngày 4 tháng 10, nói thêm rằng việc 10 ngư dân bị thương và tài sản bị hư hỏng là hành động đáng báo động, không có chỗ đứng trong quan hệ quốc tế. Ông Ano đưa ra nhận định rằng việc sử dụng vũ lực như vậy đối với ngư dân dân sự là vi phạm trắng trợn luật pháp quốc tế, đặc biệt là công ngước UNCLOS, vi phạm các phép lịch sự cơ bản của con người. Chúng tôi sát cánh cùng Việt Nam trong việc tố cáo hành động nghiêm trọng này và kêu gọi về trách nhiệm giải trình. Trung Quốc phải tuân thủ luật hàng hải quốc tế và chấm dứt mọi hoạt động thu địch, gây nguy hiểm đến tính mạng và sinh kế của các thủy thủ dân sự", bộ trưởng Ano nói thêm. Cũng hôm 4 tháng 10, Bộ Ngoại giao Philippines đưa ra quan điểm tương tự, nói rằng Philippines liên tục lên án việc sử dụng vũ lực gây hấn và đe doạ ở Biển Đông, đồng thời nhấn mạnh việc các bên thực sự cần phải tự kiềm chế, theo trang Inquire. Tuy nhiên, Trung Quốc phủ nhận việc lực lượng của họ đã tiếp cận mạnh tay để ngăn chặn tàu thiền Việt Nam hoạt động trong vùng biển, mà cả hai nước đều tuyên bố chủ quyền. Trước đó, hôm 1 tháng 10, hãng tin Reuters loan tin rằng phía Trung Quốc cho biết cơ quan chức năng của họ đã ngăn chặn các tàu cá Việt Nam đang đánh bắt trái phép. Bắc Kinh nói các hoạt động tại chỗ rất chuyên nghiệp và hạn chế và không có việc xảy ra thương tích. Trong khi đó, SCSPI, tổ chức nghiên cứu Biển Đông, có trụ sở tại Bắc Kinh, nêu nhận định trên X vào ngày 3 tháng 10 rằng, chính vì chính phủ Việt Nam đã ra sức dùng các ngư dân Việt Nam để tạo cái gọi là tranh chấp trên quần đảo Paracel, tức là Hoàng Sa, nên đã khiến họ gặp nguy hiểm. Tổ chức này cũng đưa ra tính toán rằng, trong tháng 9 năm 2024, đã có 14.983 tàu cá Việt Nam hoạt động trên toàn Biển Đông, giảm so với con số 15.557 tàu hồi tháng 8. Đối mặt với những ngư dân Việt Nam dùng dao, chĩa, gậy gọc, lực lượng chấp pháp bao gồm hải cảnh Trung Quốc không có nhiều lựa chọn nhẹ nhàng. Hãy hỏi lực lượng chấp pháp của Malaysia và Indonesia, họ có nhiều kinh nghiệm đối phó với các ngư dân Việt Nam hơn hải cảnh Trung Quốc, tổ chức SCSPI viết. Liên quan đến vụ việc trên, Bộ Ngoại giao Việt Nam đã thẳng thắn lên tiếng, tuyên bố của Việt Nam được đánh giá là mạnh mẽ và thẳng thắn hơn những lần trước, nhất là khi đều đích dành Trung Quốc. Theo thông báo tối ngày 2 tháng 10, Bộ Ngoại giao cho biết, ngày 29 tháng 9 vừa qua đã xảy ra việc lực lượng thực thi pháp luật của Trung Quốc chấn náp, đánh bị thương, tịch thu tài sản của ngư dân Việt Nam thuộc tàu cá Quy Ngờ 95739TS tỉnh Quảng Ngãi, trong khi đang hoạt động tại khu vực quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam. Trong các chuyến viếng thăm cấp cao của lãnh đạo hai nước, Việt Nam và Trung Quốc đều nhất trí cần kiểm soát xử lý thỏa đáng bất đồng trên biển. Vấn đề Biển Đông cũng được đề cập trong tuyên bố Trung-Việt-Trung sau chuyến đi của Tổng Bí Thư, Chủ tịch nước tô lâm sang Trung Quốc hồi tháng 8 năm nay. Tuyên bố nêu rõ, hai bên đi sâu trao đổi ý kiến chân thành, thẳng thắn về vấn đề trên biển, nhấn mạnh cần kiểm soát tốt hơn và tích cực giải quyết bất đồng trên biển, duy trì hòa bình, ồn định ở Biển Đông và khu vực. Có ít nhất hai vụ tấn công cùng ngày. Dự án Đại sự ký Biển Đông, một dự án nghiên cứu độc lập tại Việt Nam, cho biết theo những gì mà dự án này tổng hợp được, kết hợp với dữ liệu theo dõi tàu thiền, thì cho thấy đã có ít nhất hai vụ tấn công tàu cá Việt Nam xảy ra trong khu vực quần đảo Hoàng Sa trong ngày 29 tháng 9. Vụ thứ nhất xảy ra trong khu vực Đá Chi Mén là vụ tàu của thuyền trưởng Nguyễn Thanh Biên vào khoảng 9-10 giờ sáng làm bốn ngư dân bị thương, trong đó có người bị đánh gãy tay. Tàu cá bị cướp hết máy móc, ngư cụ và vài tấn cá, tổng thiệt hại sơ bộ khoảng 500-600 triệu đồng. Thuyền trưởng Nguyễn Thanh Biên kể rằng, sau nhiều tiếng đồng hồ bị hai tàu Trung Quốc là chấp pháp Tamsa 301 và chấp pháp Tamsa 101 rượt đuổi, cuối cùng tàu của ông cũng bị tiếp cận và có khoảng 40 người Trung Quốc leo lên tàu ông. Chúng tôi vừa chạy thì chúng đánh từ đằng sau đánh tới, gặp đầu đánh đó. Chúng nhầm vào tôi là thuyền trưởng. Hai thằng đánh vô lưng và vai làm tôi bất tỉnh. Trong khi tôi bất tỉnh, nó đánh mấy anh em khác. Một anh bị gãy tay là anh huỳnh tiến công. Ông Biên thuật lại. Sau khi ông Biên bị đánh bất tỉnh và ông Công bị gãy tay, thì lực lượng Trung Quốc dồn các ngư dân Việt Nam lại, bắt quý xuống rồi lấy những tấm bạc che lại để không ai biết Trung Quốc đang làm gì trên tàu. Dự án Đại sự ký Biển Đông nói ngày 2 tháng 10 rằng họ tính toán nơi xảy ra sự cố tàu của ông Biên nằm trong khu vực Đá Chi Mén. Vụ tấn công thứ hai là đối với tàu Quảng Ngãi mang số hiệu quy ngờ 90659TS do ông Võ Thành Tân làm chủ tàu. Theo dự án Đại sự ký Biển Đông, vụ việc xảy ra lúc 15 giờ, cách Đá Chi Mén hơn 22 hải lý. Theo lời kể của thuyền trưởng Tân được báo chí trong nước trích dẫn, ông Công bị hành hung và tàu bị lấy đi toàn bộ ngư cụ và lượng cá đã đánh bắt được với tổng thiệt hại ban đầu ước tính khoảng 300 triệu đồng. Đáng chú ý, trong vụ tấn công hết sức thô bạo này, Trung Quốc sử dụng các tàu tam sa chấp pháp thuộc lực lượng chấp pháp tổng hợp tam sa, tức là một lực lượng thực thi pháp luật địa phương. Dù lực lượng này được biết đến là phối hợp chặt chẽ và có thể chịu sự điều hành của lực lượng hải cảnh Trung Quốc, trong sự cố lần này đã không tìm được bằng chứng nào cho thấy hải cảnh Trung Quốc cũng tham gia trực tiếp vào vụ việc. Bởi vậy có thể nghi ngờ rằng đây là một chiến thuật vùng sám của Trung Quốc, trong đó lực lượng địa phương được sử dụng khi cần phô trương các hành động tàn bạo quyết liệt thay vì lực lượng trung ương. Điều này cho phép lực lượng trung ương có thể chối bỏ trách nhiệm khi muốn, thành viên của dự án đại sự ký Biển Đông nhận định. Giáo sư Alexander L. Vu Vinh từ Trung tâm nghiên cứu an ninh châu Á-Thái Bình Dương thuộc Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ, hồi tháng 1 năm 2024 từng nói rằng Trung Quốc đang tiến hành chiến lược tầm mắn dâu. Chiến lược tầm mắn dâu tức là dân dân đẩy đuổi Việt Nam, Philippines rồi biến thành điều gọi là bình thường mới và dân dân ép các nước chấp nhận thực tế mới của Trung Quốc. Đây là chiến lược tương đối hữu hiệu của Bắc Kinh. Và trong chiến lược này, Trung Quốc đã sử dụng mọi lực lượng, đi trên tuyến đầu là hải cảnh, tức là cảnh sát biển, dân quân biển, các loại tàu chấp pháp khác, hải quân thì ở xa hơn, nằm ở các căn cứ. Sự việc xảy ra với hai tàu cá Quinger 957-39TS và Quinger 906-59TS là vụ mới nhất trong số hàng loạt vụ lực lượng chức năng Trung Quốc tấn công tàu cá Việt Nam khi đánh bắt tại vùng biển gần quần đảo Hoàng Sa, các thực thể địa lý mà Việt Nam tuyên bố chủ quyền. Nhưng Trung Quốc đã dùng vũ lực để chiếm hữu và kiểm soát thực địa từ ít nhất hơn nửa thế kỷ qua. Vào tháng 8 năm 2024, tàu Quinger 988-52TS dâu Nguyễn Quang Dự làm chủ tàu kiêm thuyền trưởng, cũng bị tàu Trung Quốc mang số hiệu 301 tấn công và lấy đi nhiều trang thiết bị và 3 tấn hải sản, với tổng thiệt hại khoảng 143,5 triệu đồng. Lần này, ngôn từ của Việt Nam được đánh giá là mạnh mẽ và trực diện hơn khi đề cập đến sự việc đáng tiếc xảy ra trên biển Đông. Thông điệp cụ thể của Bộ Ngoại giao như sau. Hành động của lực lượng thực thi pháp luật Trung Quốc đã vi phạm nghiêm trọng chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa, vi phạm luật pháp quốc tế, công ngược của Liên Hợp Quốc về luật biển 1982, đi ngược nhận thức chung của lãnh đạo cấp cao hai nước về kiểm soát và quản lý tốt hơn tranh chấp trên biển. Việt Nam hết sức quan ngại, bất bình và kiên quyết phản đối cách hành sự thô bảo của lực lượng thực thi pháp luật Trung Quốc đối với ngư dân và tàu cá Việt Nam đang hoạt động tại khu vực quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam, gây thương tích, đe dọa đến tính mạng và gây thiệt hại về tài sản của ngư dân Việt Nam. Bộ Ngoại giao Việt Nam đã giao thiệp nghiêm khắc với Đại sứ quán Trung Quốc tại Hà Nội, mạnh mẽ phản đối hành động nói trên của lực lượng thực thi pháp luật Trung Quốc, yêu cầu Trung Quốc tôn trọng đầy đủ chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa, khẩn trương điều tra và thông báo kết quả cho phía Việt Nam, không tái diễn các hành động tương tự. Nhà nghiên cứu của dự án Đại sự ký Biển Đông nói rằng, Việt Nam sẽ vẫn giữ cách tiếp cận cũ, ngoại giao âm thầm nhiều nhất có thể, nhưng khi việc ngoại giao này thất bại hoặc đối với những vụ việc nghiêm trọng, Việt Nam sẽ lên tiếng công khai. Tấn công ngư dân là một chiến thuật linh hoạt của Trung Quốc để thể hiện thái độ với Việt Nam, nhưng Việt Nam vẫn còn công cụ pháp lý chưa sử dụng, và nếu Trung Quốc tiếp tục tấn công tàu cá Việt Nam, Việt Nam sẽ không tránh khỏi việc phải cân nhắc khả năng kiện Trung Quốc. Trung Quốc càng tỏ ra hung hăng với Việt Nam, có thể sẽ càng đẩy Việt Nam ra xa, và càng khiến Việt Nam tích cực tăng cường mạng lưới quan hệ đối tác nhằm nâng cao thế đứng của mình, mở cửa cho nhiều đối tác có thể hiện diện ở Biển Đông. Tình hình Biển Đông đã trở nên căng thẳng trong nhiều tháng qua, với những xung đột trên thực địa giữa Trung Quốc và Philippines. Vụ việc tàu Trung Quốc tấn công tàu cá Việt Nam vào ngày 29 tháng 9, một lần nữa khiến tình hình càng trở nên phức tạp. Không những rủi ro bị tàu Trung Quốc tấn công hay xua đuổi, sinh kế của hàng ngàn người dân Việt Nam vẫn còn bị ảnh hưởng trước lệnh cấm đánh bắt cá thường niên của Trung Quốc tại vùng biển phía Bắc Vĩ Tuyến 12 trở lên, từ ngày 1 tháng 5 đến 16 tháng 8 hàng năm. Thành viên dự án đại sự ký Biển Đông nói rằng, sự leo thang căng thẳng trên Biển Đông hẳn không nằm ngoài dự đoán của Việt Nam. Đây cũng là lý do Việt Nam đã tăng cường lấn biển xây đảo trong thời gian vừa rồi ở quần đảo Trường Sa. Theo lời vụ trưởng vụ chính sách đối ngoại, Bộ Ngoại giao, ông Lê Đình Tĩnh khi trả lời từ Washington Post, Trung Quốc có nhiều lý do để không hài lòng với Việt Nam, không dùng cách tiếp cận minh bạch quyết đoán như Philippines, nhưng những bước đi của Việt Nam trong thời gian gần đây tương đối mạnh bảo. Thành viên dự án đại sự ký Biển Đông dẫn chứng việc Việt Nam nộp đệ trình thêm lục địa mở rộng khu vực trung tâm, vốn đã chỉ hoãn nhiều năm, dù đã chuẩn bị xong hồ sơ từ năm 2009, mở rộng đảo quy mô lớn ở quần đảo Trường Sa, rồi đến việc lần đầu tiên tập trận với lực lượng cảnh sát biển Philippines, lần đầu tiên triển khai tàu hải quân tới Úc tham gia tập trận cùng các nước phương Tây. Hành động của Trung Quốc ít nhất là vi phạm 3 quy tắc ứng xử và quy định của luật pháp quốc tế. Chúng ta hãy cùng thử xem. Thứ nhất đó là Trung Quốc đã vi phạm nghiêm trọng chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa. Nhà nước Việt Nam đã thực hiện chiếm hữu thực sự hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, phù hợp với các quy định của luật quốc tế ít nhất là từ thế kỷ 17. Thứ hai, Trung Quốc đã vi phạm công ước của Liên Hợp Quốc về luật biển Anklos năm 1982. Điều 73 của Anklos hàm ý không được sử dụng các hành vi hình phạt thân thể đối với các ngư dân, thủy thủ trên các tàu cá, tàu vận tải. Việc các tàu Trung Quốc tấn công dã man các ngư dân Việt Nam, hoạt động đánh bắt cá bình thường trong vùng biển Việt Nam, không chỉ vi phạm công ước Liên Hợp Quốc luật biển, pháp luật Việt Nam, mà còn xâm phạm đến quyền con người được pháp luật quốc tế bảo hộ. Thứ ba, cách hành xử thô bảo của các tàu Trung Quốc đối với các tàu cá của Việt Nam đã đi ngược nhận thức chung của lãnh đạo cấp cao hai nước về kiểm soát và quản lý tốt hơn tranh chấp trên biển. Theo đó, hai bên đi sâu trao đổi ý kiến, chân thành, thẳng thắn về vấn đề trên biển, nhấn mạnh cần kiểm soát tốt hơn và tích cực giải quyết bất đồng trên biển, duy trì hòa bình, ôn định ở biển Đông và khu vực. Chuyên gia luật biển quốc tế Hoàng Việt đến từ Đại học luật TP.HCM cho biết, trước khi tàu Trung Quốc tấn công tàu cá của Việt Nam ở quần đảo Hoàng Sa vào cuối tháng 9 vừa qua, thì từ năm ngoái, phía Philippines và Trung Quốc cũng leo thang căng thẳng ở bãi cạn Scarborough và một số thực thể khác ở biển Đông. Ví dụ Manila cáo buộc hải cảnh Trung Quốc phun vòi rồng vào tàu chở hàng tiếp tế cho quân đội Philippines vào tháng 11 năm ngoái. Đến đầu tháng 8 vừa qua, lực lượng bảo vệ bờ biển Philippines tiếp tục cáo buộc tàu hải cảnh Trung Quốc dùng vòi rồng bắn vào các tàu tiếp tế của Philippines ở biển Đông. Cũng trong năm nay, Philippines cáo buộc lực lượng hải quân và hải cảnh Trung Quốc chiếu tia laser cấp độ quân sự vào cả tàu dân sự. Tàu cảnh sát biển Philippines không chỉ gây hấn, dùng các biện pháp bạo lực với tàu cá Việt Nam. Philippines, khu vực biển Đông cũng chứng kiến những leo thang căng thẳng giữa Trung Quốc với các nước khác như Indonesia hay Malaysia. Các quốc gia ASEAN và Trung Quốc từ năm 2002 đã ký tuyên bố về ứng xử của các bên ở biển Đông DOC, đồng thời ASEAN và Trung Quốc cũng đang đàm phán để xây dựng bộ quy tắc ứng xử biển Đông COC, vốn bị trì hoãn và kéo dài nhiều năm qua. Một trong những lý do cho sự trì hoãn này chính là việc thiếu kiềm chế, sử dụng các biện pháp bằng tính vũ lực như đe dọa, bắt nạt, quấy dối, thậm chí là tấn công tàu cá của các nước như Trung Quốc đã làm với các ngư dân Quảng Ngãi vừa rồi. Biển Đông là một vùng biển giàu tiềm năng, không chỉ tài nguyên dầu mỏ khi đốt, các loại hải sản phong phú mà quan trọng không kém, đây còn là vùng biển nhộn nhịp tàu thuyền khắp nơi trên thế giới đi qua lại, vận chuyển hàng hóa. Đây cũng là nơi tập trung nhiều tuyến cáp ngầm, các hoạt động nghiên cứu khoa học. Nếu bất kỳ nước nào, bao gồm cả Trung Quốc, vẫn đơn phương sử dụng bạo lực, thì tình hình tại khu vực này sẽ vô cùng căng thẳng, đến nỗi không chỉ là người dân doanh nghiệp của các nước ven biển, mà cả các quốc gia khác cũng sẽ tăng lên về vấn đề căng thẳng. Hệ lụy là không nước nào có lợi, tiềm năng của Biển Đông cũng khó có thể khai thác được. Chính vì vậy, các quốc gia, nhất là Trung Quốc, phải từ bỏ các động thái thô bảo hung hăng như việc tấn công tàu cá của các nước như vừa qua, tuân thủ tuyệt đối các quy định của UNCLOS trong giải quyết tranh chấp, tăng cường các hoạt động đối thoại, hiểu biết lẫn nhau, để không để các vụ việc sử dụng bạo lực tái diễn. Còn quý vị thì sao? Quý vị đánh giá như thế nào về câu chuyện mà chúng tôi vừa trình bày? Đến đây thì hồi ngày hôm nay chương trình của chúng ta cũng xin phép được tạm dừng tại đây. Lê Minh xin chào và hẹn gặp lại!