Công phu nghề làm đàn tranh Đào Xá

Làm cái hàng này thì nó giỏi, có con mắt, thẩm mỹ, thí mỹ thuật Chủ yếu là về chất lượng âm thanh, chứ còn nặng nhập như các nghề bậc khác thì không nặng nhập Trung bình một ngày, lão nông này có thể ngồi trong xưởng chế tác nhạc cụ của mình 12 tiếng đồng hồ Cưa, bào, đục, xẻ Những công đoạn tưởng giống như công việc Của một anh thợ mộc Thế nhưng cả làng Đào Xá, xã Đông Lỗ, huyện Ứng Hòa Hà Nội Số thợ mộc đặc biệt như ông chỉ đến được trên đầu ngón tay Ở làng này hiện nay là cũng có vài, bốn gia đình làm Cũng có những cháu tức là tôi đã dạy ra nghề Thế nhưng ngược lại thì có một điều tôi rất là tự hào và tin tưởng Tất cả các khách hàng đến đây Họ đều phải thừa nhận là được tiếng của bác, nhưng mà đàn của bác nghe là chuẩn nhất Trước năm 1945, Đào Xá có 80% hộ biết chế tác nhạc cụ Nhưng nay vì cơm áo, gạo tiền, nhiều người đã bỏ nghề Cái nghề đòi hỏi sự kiên trì, sáng tạo và cái tai biết thẩm âm Không sách vở, giáo trình, từ một giáo viên trường làng Ông soạn học nghề từ ông cụ thân sinh Và từ đó gắn bó với nghề đã hơn nửa cuộc đời Cái nghề này bởi vì nó có cái quy hưởng này là nghề gia truyền Nó có từ lâu đời rồi, thế thì từ đời nọ qua đời kia Truyền bằng cái bác tức là cầm tay chỉ việc dạy Ví dụ như các con chó muốn tạo nghề chẳng hạn Thì cầm tay chỉ việc từng giai đoạn, từng công việc làm Để làm ra một nhạc cụ, bắt đầu từ lúc chọn gỗ cho đến lúc hoàn thiện Ông soạn mất khoảng gần một tuần Kỳ lạ là trước đây người nông dân này không biết một nốt nhạc nào Đầu tiên ông làm theo cảm tính và mẫu mã có sẵn Đã có lúc ông nghĩ mình không thể làm được Đầu tiên bước vào nghề làm đàn nói chung là làm nhiều thứ rồi Thế nhưng mà riêng cái đàn này gọi là đàn tranh Nó gọi là đàn thẩm là nó và đàn tranh là nó Thì đầu tiên là làm là sau khi làm xong hoàn chỉnh rồi Đến lúc phan cái giấy trục này Thì bác không nhớ lắm, không đánh dấu Coi lúc phan lên là cái hàng trục này là tuyệt ra ngoài hết Nó không nằm trong cầu Thế cho nên là lúc bây giờ là bị ông bố là mắng và quát tháo Làm thế này các thứ không để ý cho nên là Cái giấy trục này phan trượt hết Đây trong này nó có một cái cầu Thì nó mới giữ được tất cả 16 cái dây này Chứ nếu như cái mặt này không thì sẽ bị vỡ hết Đàn nhị, đàn tam, đàn tứ, đàn thập lục, đàn đáy Mỗi một nhạc cụ đều có một nguyên tắc chế tắc nhất định Độ dây mỏng, khoảng cách giữa các phím dây Làm thế nào để đàn có thể phát ra âm thanh Là cả một quy trình mà người nghệ nhân này Phải đúc rút cả một quãng thời gian dài Làm đàn để có âm thanh là một chuyện Để có âm thanh hay lại là một chuyện khác Điều này thật khó để truyền cho ai Vì nó phụ thuộc vào đôi tai của mỗi người Dường như trời đã phú cho ông một đôi tai đặc biệt hơn những người khác Nói chung ra chủ yếu là cái đôi tai là phải có cái tai thẩm âm tốt Thế rồi từ cái tai thẩm âm tốt đó thì mình cũng có thể lên dây Rồi mình có thể chỉnh kiếm Cơ bản là phải có cái tai nghe Chứ nếu mà nghe một cái tai mà nghe không chuẩn thì Nghĩa là các cung các thứ này nó sai Sai vì cung Chủ yếu là thẩm âm Nghề chế tắc nhạc cụ không dành cho những người nóng ruột Một công việc đòi hỏi sự tỉ mẩn, tập trung và kiên trì hơn nhiều người khác Có những quy trình máy móc có thể thay thế Nhưng 90% là phải hoàn toàn làm bằng tay Nhất là đối với những chi tiết nhỏ bên trong lòng đàn Tất cả các công đoạn ông soạn gần như làm toàn bộ Mặc dù cơ sở sản xuất của ông đã có một vài nhân công là con cháu trong nhà Quen tức khuya dậy sớm, dãy nắng dầm mưa với ngày nông Giờ làm đàn ông lại càng chịu khó hơn gấp nhiều lần Đôi tay của một lão nông nhưng đầy tài hoa và khéo léo Phải mất từ 2 đến 3 năm mới có thể học được cách làm phần thô cho một cây đàn Còn chỉnh âm thì không phải ai cũng có thể làm được Với ông soạn, luôn giúp ông làm những việc đơn giản như đánh rách ni cho đàn Với bà, ông soạn giống như một thần tượng Rất là khéo tay và thông minh, thông minh lắm Bác chỉ cần nhìn qua thôi, trước kia là bố dạy nhưng dạy chỉ qua thôi Thế nhưng mà bác lại, nhiều cái là bác lại tự sáng kiến của bác ra làm Thế nên bác phải công nhận là bác thông minh Một cây đàn làm ra, nhìn thấy đẹp thôi chưa đủ Mà còn phải nghe thấy hay Người thợ làm đàn phải rất cẩn thận tới lúc chọn gỗ, uốn khuôn Gỗ được chọn làm đàn, theo kinh nghiệm là gỗ chắc, gỗ vông Những loại gỗ này phải được qua sơ chế, ngâm nhiều tháng, thậm chí là nhiều năm trời Gỗ càng già, tiếng đàn càng hay Cũng như một cây đàn, càng để lâu càng có giá trị Ông soạn phải mất mấy năm theo nghề mộc Rồi mày mò đọc thêm sách vở mới có thể hiểu được điều đó Nói chung ra hàng tiên tộc này Nói chung đều mặt của nó đều phải dùng bằng gỗ vông, gỗ ngô đồng Thế khi chọn gỗ thì muốn đáp ứng với yêu cầu của khách Ví dụ khách ta yêu cầu tiếng kim Thì mình phải chọn cái gỗ cho nó đáp ứng với yêu cầu của khách Hoặc là ví dụ về vấn đề hát văn Thì họ yêu cầu tức là phải tiếng thổ Bởi vì năm dưới hát trầm, hát những cái thứ Thì mình lại phải chọn những gỗ để cho nó đáp ứng với yêu cầu của khách Tùy theo từng khách chơi Nói chung ra thì nếu gỗ ngô đồng này Bởi vì nó không có sẵn lắm Chọn gỗ thì nếu mà hàng là gỗ không được có vân Gỗ nó chỉ là những đường chỉ thẳng tuột thôi chứ không được có vân Nếu vân là âm thanh là kém Còn thì nói chung làm như thế nào cũng được thôi Thế nhưng mà nói chung đáp ứng được yêu cầu của khách Thì nó phải là như vậy Nhiều người bảo Nghề làm đàn đôi lúc còn vất vả hơn cả nghề nông Ông lại nghĩ khác Dù vất vả nhưng nó cho ông một cây thú Mà không phải ai cũng có được Cái nghề này thì nó không dầu có đâu Thế nhưng được nghe là nó tao nhã Và nó có vẻ là Thực ra nó cũng sang trọng lắm chứ không phải nói chung Bởi vì cái nghề này va trọng toàn với dưới tức là Văn nghệ sĩ cả Thế nên cảm thấy rất là thú vị chứ không phải là Căn nhà nhỏ của người nông dân này Lúc nào cũng có khách Khách đến để mua nhạc cụ Có những người lặn lội từ phương xa đến Đôi lúc chỉ mong được một sở thị tài nghệ của ông Đàn của cụ đóng là tuyệt vời Đúng là danh vất hư truyền Nói chung là cũng tình cờ Coi như qua các người bạn Người ta đã biết bác từ trước rồi Người ta đã đặt những cây đàn Về là đánh rất hay Đã nạc nghề thì chỗ Nhiều xưởng sản xuất Nhiều cơ sở sản xuất Nhưng mà cây đàn của người sản xuất Được ưng ý của mình hay không Đấy là điều quan trọng Gần đây Khi đờn ca Tài Tử Nam Bộ Được UNESCO vinh danh Ông Soạn lại có thêm nhiều đơn đặt hàng Từ miền Nam Nhưng càng nhiều người tìm đến Thì ông lại càng thận trọng Trong cách làm đàn của mình Đàn do ông làm ra Luôn có một dáng vẻ riêng Mà khó có một người thợ làm đàn nào Trong làng bắt chức được Chia sẻ về nghề làm đàn Với ông là cả một câu chuyện Nói chung với loại nhạc cụ Nhạc cụ nào cũng khó Nhưng riêng đàn chanh Và đàn nguyệt Đàn chanh Nó đòi hỏi làm sao Đáp ứng được cả 16 giây Nó đều có âm thanh Chứ không có Nếu thợ làm không tốt Có thể chỉ được 10-12 giây có âm thanh Còn có thể 1-2 giây nó sẽ tịt Đó là vấn đề mà đòi hỏi Kỹ thuật của người thợ Làm sao cho nó 16 giây đều có âm thanh Nên là tốt cả Để có được một cơ sở Sản xuất như ngày hôm nay Ông Soạn cũng đã phải đổ nhiều Mồ hôi và nước mắt Bù lại, nghề làm đàn cho ông nhiều thứ Mà nhiều người khác không có được Từ trong tâm khảm Ông vẫn luôn biết ơn cụ Tổ Đã truyền nghề lại cho làng Có vẻ như Ở người nông dân này Hội tụ tất cả sự tính toán Của một người hiểu biết vật lý, toán học Sự sáng tạo của một nghệ nhân Và tâm hồn của một nghệ sĩ Bản nhạc này dường như Mỗi lúc có ai đến Ông đều tấu lên Đó cũng gần như là bản nhạc đơn giản nhất Mà ông có thể chơi Dẫu không hiểu nhiều về nhạc lý Ông vẫn có niềm tự tin Và tự hào của riêng mình Tôi chỉ làm người nông dân thôi Sống với đồng ruộng Thế nhưng vượt lại Cái nghề này là cái nghề Mà cha chuyển con nối Và cái nghề này nó tao nhã Sống nó khác với mọi người khác Tức là cái nghề này Nó mang đến chất hãnh diện Về vấn đề thế giới âm nhạc Ai yêu quý âm nhạc Mến âm nhạc thì mới mò đến mình Mà đến mình thì đáp ứng được yêu cầu Đó là điều rất là hài lòng Sự sáng tạo Đúng là không có biên giới Từ góc sân mảnh vườn Những đứa con tinh thần của ông Soàt Đã được chu ru khắp nơi Có mặt trên các sân khấu mổi tiếng Của cả nước Đó cũng là một niềm thiêu hãnh Tiêm có của một người nông dân