Kẻ Cô Độc Không Phải Là Mãnh Thú Thì Cũng Là Thần Thánh

Nhân sinh tại thế, kẻ cô độc không phải là mảnh thú thì cũng là thần thánh. Thưa quý vị và các bạn, Chia sẻ Hi Lạp cổ đại Aristote từng viết trong cuốn Chính trị Luận của mình rằng Bất cứ ai hạnh phúc trong sự cô đơn, không phải là một con thú hoang dã thì cũng là một vị thần. Và trong cuộc hành trình của mình, tôi đã không ngừng quan sát hai thái cực ấy trong cõi người. Tôi thấy có những tâm hồn chỉ có thể tồn tại khi là một phần của bài đàn. Họ tìm kiếm sự an toàn trong tiếng nói chung, niềm vui trong những cuộc vui chung, và lẽ sống trong sự thở nhận của người khác. Nhưng tôi cũng thấy những hình bóng lầm lũi, những kẻ tự nguyện chọn lấy con đường độc đảo. Họ không từ chối giao du vì bất tài, mà vì họ nhận ra những cuộc hội hè bất tận chỉ là một cách để trốn chạy khỏi cuộc đối thoại quan trọng nhất, cũng đối thoại với chính bản ngã của mình. Và đây là điều mà tháng năm đã dạy cho tôi. Lịch sử không được viết bởi những ủy ban, và những đỉnh cao trói loại nhất không bao giờ là sản phẩm của những cuộc bàn tròn. Lịch sử được viết bởi những cá nhân dám chấp nhận rủi ro, bị xem là thú để có cơ hội chạm đến cõi thần. Những kẻ độc lai, độc vãng, những người đã biến sự tĩnh lặng thành sường chế tác của định mệnh. Không phải không có năng lực xã giao, mà là không có hứng thú với những màn kịch đãi bùi. Bạn có nhận ra không, trong các cuộc xã giao có một hiện tượng rất kỳ lạ. Đó là khi có 2 người thì người ta thường nói thật lòng, khi có 3 người người ta nói lời khách xáo. Còn khi có từ 4 người trở lên thì đúng là toàn chuyện tào lao. Phần lớn các cuộc xã giao thực chất đều là những màn kịch được diễn cho hợp cảnh. Ai cũng đeo mặt nạ. Trước mặt thì nói lời tấn bốc, người khen, sau lưng lại chỉ muốn đâm cho bạn một nhát. Nó giống như một vật kịch được dàn dựng công phu, mỗi người đều sắm vai của riêng mình. Nói những lời không thật lòng, làm những việc chẳng phải ý mình. Bạn tham gia một bữa tiệc cao cấp, bề ngoài thì vô cùng náo nhật. Nhưng thực chất đó là sân khấu của một vài người mà thôi. Có thể bạn chỉ là một chân chạy vặt, mà người khác còn chê bạn không đủ lanh lẹ. Có thể bạn chỉ là người ngồi cho đủ mâm, có thêm bạn người ta lại thấy bạn thật vướng vứu. Miệng ai cũng toàn những lời khách xáo, xun xoe bỡ đỡ những kẻ có địa vị quyền thế. Chẳng có ai thực sự nhớ đến bạn, và càng không có ai sau bữa tiệc ấy lại còn tiếp tục quan tâm đến bạn. Còn nếu bạn là một người hữu dụng, bạn sẽ trở thành đối tượng bị tân bốc, bị nọt. Người ta sẽ nói những lời giả dối để lấy lòng bạn. Mọi người chén chú chén anh, ly quài chén lại, tiếng người huyền não. Khắp nơi đều là những lời nịn nọt, khắp trốn đều là những câu ca tụ. Những người ở tầng lớp khác nhau khi tham gia các bữa tiệc rượu sẽ đối mặt với những cách đối xử khác nhau. Quan hệ giữa người với người, suy trò cùng, vẫn luôn là câu chuyện của thực lực và lợi ích. Bạn có bản lĩnh, người khác sẽ tung hồ bạn. Bạn không có bản lĩnh, người khác sẽ xem thưởng bạn. Như trong Tăng Quảng Hiền Văn có câu Bất tín đạn khán riêng trung tự, bồi bồi tiền kính hữu tiền nhân. Có nghĩa là, chẳng tin thì nhìn chén rượu trên bàn, ly nào cũng kính người giàu trước tiên. Trong các buổi tụ tập, người ta sẽ chỉ mời rượu người giàu, chứ không mời rượu người nghèo. Đó chính là bản chất trần trội của con người. Những kẻ mạnh thực sự đều là những người chầm lặng. Họ không phải không có năng lực đối nhân sự thế, mà là không có hứng thú với những bản kịch đại bùi. Những cuộc nâng ly giả tạo chẳng bằng sự cô độc chân thật với chính mình. Tại vì diễn kịch với người ngoài chỉ bằng quay về với thế giới của riêng mình, sống một cuộc đời chân thật. Người độc lai, độc vãng, trông có vẻ cô độc. Thế nhưng thực chất họ có một thế giới nội tâm phong phú, hoàn toàn không sợ hãi việc ở một mình, thậm chí còn tận hưởng sự tĩnh tại ấy. Cuộc đời không cần quá nhiều thứ tô điểm, cũng chẳng cần mời quá nhiều người bước vào đời mình. Khi còn trẻ, người ta đặc biệt thích tụ tập bạn bè, đặc biệt ham những cuộc tiệc tùng, đùa loán. Để rồi bắt giác, thế giới của chúng ta chật ních những người là người. Thế nhưng, nếu bạn mời nhầm người bước vào cuộc đời mình, đó chính là một sự hao tổn cho sinh mạnh của bạn. Nó khiến thời gian bạn dành cho bản thân ít đi, khiến thời gian bạn dùng để nâng cao giá trị của mình không còn đủ nữa. Câu chuyện đầu tiên phải kể đến là của thánh Augustine, thánh Hippo, một trong những trụ cột vĩ đại nhất của tư tưởng Tây Phương. Thời trẻ, Augustine là một tài năng suốt trúng ở Catha. Nhưng khối óc thông tuệ ấy lại bị nhấn chìm trong một cuộc sống phóng đẳng, trì hoàn bất tận. Ông có nhân tỉnh, có con riêng và xa vào tả giáo Mani. Bạn bè của ông lúc đó chính là những triết gia ngụy biện và những kẻ cùng ông theo đuổi lạc thú. Ông chìm trong sự hỗn loạn của sự dục vọng và sự trống rỗng của tâm hồn, một dạng cô đơn giữa đám đồng. Nhưng Augustine có một người bạn chân chính kiên định nhất, đó là mẹ của ông, thánh Monica. Bà đã dành hàng chục năm trời để cầu nguyện trong nước mắt cho sự trở về của con trai. Cùng với đó là sự ảnh hưởng của thánh Ambrose giám mục thành My Lan. Bước hoạt vĩ đại đã đến vào một buổi chiều năm 386 sau cầu nguyện. Trong một khu vườn ở My Lan, đau khổ tột cùng vì mâu thuẫn nội tâm, Augustine nghe thấy tiếng một đứa trẻ hát vang Hãy cầm lấy và đọc đi! Ông xem đó là một thiên khải vội lật cuốn kinh thánh của thánh Paulo và đọc được đoạn văn nói về sự từ bỏ đời sống xác thịt. Giới phút ấy, ánh sáng chân lý đã dọi vào tâm hồn ông. Augustine đã thoát khỏi vòng bạn bè cũ, những rục vọng, những tà thuyết, những cuộc vui xác thịt. Ông chọn đời sống độc thân, truyền tâm nghiên cứu và bắt đầu hành trình độc lai độc vãng trong tư tưởng. Kết quả, từ một thanh niên phóng đảng, Augustine đã trở thành một nhà thần học, một triết gia, một văn hào bất tử, mà các tác phẩm như Tự Thú vẫn còn làm thổn thức bảo thế hệ. Và câu chuyện về bá tước Tolstoy và cuộc đào thoát khỏi giới thượng lù cũng có những hình ảnh tương tự như thế. Les Tolstoy, tác giả của những bộ tiều thuyết vĩ đại như Chiến tranh và Hòa bình, cũng từng có một thời trai trẻ đầy dữ dội. Sinh ra là một bá tước, ông thừa hưởng một gia tài cách sổ và la vào cuộc sống của giới quý tộc Nga. Cơ bạc đến nợ nần trồng chất, rượu trẻ và những cuộc phương lưu tỉnh ái. Bạn bè của ông là cả giới thượng lưu sanh tiết ép vùa, những người cùng ông đốt thời gian trong những vũ hội và bàn tiệc. Sự xa đoạ này chỉ tạm dừng khi ông tham gia quân đội và chứng kiến sự tàn khốc của Chiến tranh Crimea. Nhưng sự thay đổi thực sự đến từ bên trong sau khi lập gia đình và lùi về Điền Trang, Yasnaya, Boliana, Tolstoy bắt đầu cuộc sống độc lai độc vãng theo cách riêng. Ông tự mình cày ruộng, sống như một người nông dân và quan trọng nhất ông đóng cửa phòng văn để một mình đối diện với những câu hỏi lớn của nhân loại. Người bạn chân chính của ông lúc này không phải là một cá nhân cụ thể mà là chính cuộc sống lao động, là những trang sách và là sự trăn trở không ngôi về đức tin và đạo đức. Ông đã rứt khoát từ bỏ vòng xoáy của giới quý tộc, những người mà ông xem là phù phiếm và giả tạo. Sự tĩnh lặng và truyền tâm ấy đã hôn đúc nên những tác phẩm biến một bác tượng ăn chơi trở thành một nhà tư tưởng có tầm ảnh hưởng toàn cầu. Một người thay của lương trì nhân loại. Khi đã đến một độ tuổi nhất định xin hãy nhất định dẹp bớt những mối quan hệ xã giao của bạn lại. Hãy lạnh nhạt đi một chút và rừng rưng hơn một chút. Sống đến tận cung của sự thấu tỏ không phải là mãi biết lao vào trốn ổn ảo lao động. Cảm không phải là mời quá nhiều người bước vào cuộc đời của mình. Sự trưởng thành của một người không nằm ở việc bạn giỏi xã giao đến đâu mà là học được cách chung sống hòa bình với sự cô độc. Nhà tâm lý học lỗi lạc Khan Zhang tự nói Kẻ nhìn ra ngoài thì đang mưa người nhìn vào trong mới là kẻ thức tỉnh. Thay vì mù quáng chạy theo lấy lòng người khác hãy mở rộng các mối quan hệ xã giao chi bằng một mình lặng lẽ bước về phía trước nâng cao giá trị của bản thân. Tha cô độc chứ không trái với lòng mình. Đó mới là cách sống tốt nhất cho quãng đời còn lại. Khi con đại bàng lựa chọn bầu trời cô độc là đôi cánh vĩ đại của sự vinh quang và trưởng thành. Nhân sinh tại thế có một quy luật nghiệt ngã nhưng cũng đẩy cao quý. Đó là khi một tâm hồn quyết định lựa chọn con đường độc hành ấy là lúc tâm hồn nó thực sự bắt đầu cuộc trưởng thành vĩ đại của mình. Vô số những vị nhân sau khi đã nếm chải đủ đầy những yến tiệc của thế gian sau khi đã kết giao với hàng hà xa số bằng hữu cuối cùng lại chọn quay về với con đường chỉ có một mình một bóng. Đây không phải là sự thất bại trong giao tế cũng không phải là họ không thể hòa nhập mà đó là một cuộc thoái vị có ý thức. Họ chủ động từ bỏ ngai vàng trong mọi vòng tròn xã rào. So với việc phung phí sinh mảnh trong những cuộc tán gấu vô bỏ những bước tiệc rượu mời mọc họ thả quay về là một cuộc đối ẩm thâm sâu với chính nội tâm của mình. Khi nỗi buồn răng lên một ly rượu tự rót còn hơn ngàn lời an nổi sáo rỗng. Khi lòng phiền muộn một mình dạo bước dưới vòng cây còn hơn vạn cuộc vui vận gạo. Sự tĩnh lặng đó không phải là trống rỗng mà là một sự đủ đầy ở một cảnh giới cao hơn. Vậy nên nếu có một ngày bạn không còn run sợ trước sự cô độc có thể ung dung điềm tĩnh bước đi một mình giữa nhân gian thì xin chúc mừng bạn đã chạm đến cốt lõi của sự trưởng thành. Lịch sử tư tưởng đã cho ta thấy một minh chứng hùng hồn qua cuộc đời của chiếc da Friedrich Nietzsche. Phần lớn cuộc đời sáng tạo của ông là những chuỗi ngày lang thang một mình trên những đỉnh núi của dãy Alps bầu bạn với thiên nhiên hổng vĩ và cả những cơn đau về thể xác. Những người đương thời nhìn ông bằng ánh mắt thương hại cho rằng ông là một kẻ lập dị một tâm hồn đơn độc đáng thương. Nhưng họ đâu biết rằng sự cô độc ấy chính là lò bát quái mà ông dùng để tôi luyện lên những tư tưởng làm rung chuyển cả nền văn minh Tây Phường. Nietzsche hiểu rõ cái giá của sự vượt trội. Ông đã viết về nó đã sống với nó và đã tiên tri về nó. Ông nói bầy đàn ban đầu sẽ tìm cách dìm chết kẻ vượt trội bằng sự đố kỵ bằng những lời giam pha và những đòn công kích. Nếu kẻ đó trôn bước để hòa tan vào đám đông hắn sẽ mãi mãi tầm thưởng. Nhưng nếu kẻ đó cứ tiếp tục bay bay mãi lên tận trời xanh nơi những mũi tên thoá mã không thể vươn tới bầy đàn sẽ chỉ còn biết ngước nhìn trong cơm lặng rồi tôn thờ cái bóng của người mà họ từng muốn hủy diệt. Khi một người bắt đầu yêu sự tĩnh lặng và không còn mang đến những huyền láo đó chính là khởi đầu của sự cào quý. Vậy nên đừng bao giờ lầm tưởng sự im lặng quanh mình là một thất bại hay sự thiếu vắng những lời công nhận là một bi kịch. Ngược lại hãy hân hoan đón nhận nó như một món quà. Hãy biến sự cô độc thành một thánh địa nơi bạn có thể đối thoại với phiên bản chân thật nhất của chính mình. Và nếu cần một hình ảnh tuột cùng về sự hiến mình cho sáng tạo trong tĩnh lặng tôi luôn nghĩ đến văn hảo Marshall Bruce. Để viết nên kiệt tác đi tìm thời gian đã mất ông đã tự giam mình trong nhiều năm trời giữa một căn phòng lót bẩn cách ly hoàn toàn với ánh sáng và âm thanh của Paris hoa lệ. Ông không làm điều đó vì lập dị mà vì một lý do vô cùng thực tế và thiên liêng. Bruce hiểu rằng thời gian chỉ có bấy nhiêu thôi và sinh lực của tâm hồn sẽ bị bào mòn bởi những thứ phủ viếm. Thế giới của ông không nằm ở những phong khách ồn ả mà nằm trong từng mảnh ký ức mòng mảnh. Thứ chỉ có thể được gìn giữ và tái tạo trong sự tĩnh lặng tuyệt đối. Bỗi của xã giao là một cơn gió độc có thể thổi bay đi lớp bụi phấn ký ức mà ông đang cần mẫn gom nhặt để xây nên tòa lâu đài của mình. Sự độc lai độc vãng mà ta đang bàn do đó không phải là một sự lựa chọn bị độc mà là một cuộc chinh phục chủ động. Đó là cuộc chinh phục Khi một người không còn run sợ trước sự cô đơn không còn bận tâm đến ánh mắt phán xét của thế gian và biết cách dùng sự tĩnh lặng làm lo gen để tu dưỡng chính mình thì khoảng khách ấy họ đã thực sự trở thành một bậc thầy của cuộc đời. Bởi lẽ những kẻ đã tôi luyện mình qua ngọn lửa của cô độc cuối cùng sẽ không chỉ bước lên sân khấu cuộc đời với một tư thái cao hơn mà họ sẽ chính là sân khấu. Chia ra chú Quốc Bình trong tác phẩm sự cô độc là một loại năng lực từng viết về 3 trạng thái của nỗi cô đơn như thế này. Một là hoang mang bất an đầu óc mông lung chỉ một lòng muốn thoát khỏi sự cô đơn. Hai là dần dần quen với sự cô đơn bình tâm xây dựng một cuộc sống có trật tựa có nẻ nếp dùng việc đọc sách viết lách để xua đi nỗi cô đơn. Ba là bản thân sự cô đơn đã trở thành một mảnh đất đầy thí vị khơi gợi nên những suy tư trải nghiệm sâu sắc về sinh mệnh và bản ngã. Bạn đặt thời gian của mình vào những cuộc tụ tập thứ bạn gạt hái được là những cuộc truy hoan phủ phiếm. Bạn đặt thời gian của mình vào chính bản thân thứ bạn gạt hái là sự thấu tỏ về chính mình và sự am hiểu về thế giới. Như Nietzsche đã từng nói bạn phải hỗn loạn trong mình mới sinh ra được một ngôi sao nhảy múa. Hôm nay khi bạn cảm thấy lạc lõng giữa thế giới này hãy nhớ đó không phải là bạn bị bỏ rơi mà là bạn đang chuẩn bị đổi cánh. Cô đơn đúng vậy đau đớn tất nhiên nhưng phía sau mỗi cú đập cánh đơn độc ấy là cả một bầu trời đang chờ đợi để tôn vinh kẻ dám bay một mình. Đừng bao giờ xem thường một người độc lai độc vãng rồi một ngày bạn sẽ nhận ra những người thực sự tỉnh táo trên thế gia này chính là những người đã sớm lựa chọn con đường độc lai độc vãng.