Sự Thật Kinh Ngạc Về Mặt Trời – Lò Lửa 15 Triệu °C Đang Cháy Suốt 4,6 Tỷ Năm! | Top thú vị |

Bạn có biết rằng, khi chúng ta đang ngắm hoàng hôn hoặc bình minh từ trái đất, ánh sáng đã di chuyển quãng đường 150 triệu km trong 8 phút 20 giây để di chuyển từ mặt trời tới mắt chúng ta. Nguồn ánh sáng, năng lượng mà mặt trời tỏa ra xuất phát từ lò phản ứng tổng hợp hạt nhân khổng nồ nơi nhiệt độ có thể lên đến 15 triệu độ C. Mặt trời đã kiên nhẫn, bền bỉ hoạt động như vậy trong suốt 4,6 tỷ năm qua và trở thành nguồn cung cấp ánh sáng, năng lượng quan trọng góp phần duy trì sự sống trên trái đất. Nhưng chúng ta thực sự biết được bao nhiêu về mặt trời? Những đặc điểm đáng kinh ngạc nhất của mặt trời là gì? Và nếu có thể lại gần, mặt trời trông như thế nào? Trong video ngày hôm nay, hãy cùng tôi khám phá câu chuyện thú vị xoay quanh ngôi sao giựt lửa của chúng ta bao gồm những lần full plasma khổng lồ thời gian gần đây. Bên cạnh đó là những đoạn phim thực tế được tàu Parker Solar ghi lại trong chuyến lặn sâu nhất vào mặt trời. Tôi tin chắc rằng bạn chưa từng thấy mặt trời như vậy trước đây. Quý vị và các bạn đã sẵn sàng chưa? Nào, chúng ta hãy cùng đi khám phá! Đầu tiên, tôi muốn bạn biết rằng mặt trời cũng giống như những ngôi sao khác, là một khối cầu khí khổng lồ cực xa và cực sáng. Mặt trời có kích thước rất lớn, với đường kính vào khoảng 1.392.700 km, nghĩa là bạn có thể đạt vừa khoảng 109 trái đất nằm cạnh nhau. Với kích thước này, nó có thể chứa khoảng 1,3 triệu trái đất ở trong lòng của nó. Mặt trời không có bề mặt và lõi rắn chắc như trái đất, tuy nhiên, nó cũng có cầu trúc nhiều lớp tương tự như một củ hành tây. Hình ảnh này cho chúng ta thấy các lớp từ trong ra ngoài của mặt trời, bao gồm phần lõi nóng đến 15 triệu độ C. Nguồn năng lượng khổng lồ từ lõi đều vận chuyển ra ngoài, đầu tiên là qua vùng bức xạ, sau đó là vùng đối lâu, và cuối cùng là xuyên qua khí quyển mặt trời. Khí quyển mặt trời là thứ duy nhất ở mặt trời mà ta có thể quan sát và đo lượng trực tiếp, bao gồm quang quyển, xác quyển và vành nhật hoa. Chúng ta hãy bắt đầu đi từ trong ra ngoài. Trước tiên là lõi. Lõi mặt trời cực kỳ đặc, kéo dài từ trung tâm đến khoảng 20% bán kính mặt trời, tức nó có bán kính vào khoảng 139.000 km. Đây là phần nóng nhất của mặt trời, và tất nhiên, nó cũng là phần nóng nhất trong thái dương hệ, với nhiệt độ lên tới khoảng 15 triệu độ C. Chúng ta thường nói với nhau rằng mặt trời là lò phản ứng hạt nhân khổng lồ. Nhưng thực tế, 99% phản ứng hạt nhân xảy ra ở trong lõi. Theo tính toán, cứ mỗi một giây, lõi mặt trời tổng hợp khoảng 600 triệu tấn hỷ rộ thành 596 triệu tấn heli và giải phóng 4 triệu tấn thành năng lượng. Nguồn năng lượng khổng lồ liên tục được tạo ra này được vận chuyển ra bên ngoài qua các lớp. Đầu tiên là qua vùng bức xạ. Vùng bức xạ nằm bao phủ phía trên của lõi. Vùng bức xạ là lớp dày nhất của mặt trời, chiếm khoảng không gian từ 20% đến 70% bán kính mặt trời, tính từ tâm ra ngoài. Năng lượng được tạo ra trong lõi được vận chuyển qua vùng bức xạ rất chậm. Nguyên nhân là bởi vùng này có một độ vật chất rất đậm đặc. Nó đậm đặc đến mức các phổ tông chỉ có thể di chuyển một khoảng ngắn trước khi bị hấp thụ hoặc tán xạ bởi các hạt khác. Các nhà khoa học tính toán, để tia gamma từ lõi mặt trời thoát khỏi vùng bức xạ, trung bình phải mất khoảng 171.000 năm. Bởi vậy, trong phạm vi này, nhiệt độ plasma sẽ giảm từ 15 triệu độ C xuống chỉ còn khoảng 2 triệu độ C khi chúng thoát ra khỏi vùng bức xạ. Sau khi vượt qua vùng bức xạ, năng lượng tiếp tục đi xuyên qua vùng đối lơ. Đây là lớp ngoài cùng của lõi mặt trời. Vùng này mở rộng từ vùng bức xạ đến gần bề mặt mặt trời. Đây là một lớp dày kéo dài từ 500.000 km đến 696.000 km tính từ tâm mặt trời. Trong lớp này, plasma mặt trời không đủ đặc hoặc đủ nóng để chuyển năng lượng nhiệt của phần bên trong ra bên ngoài thông qua bức xạ. Thay vào đó, nó vẫn chuyển năng lượng từ rìa vùng bức xạ lên bề mặt thông qua các ô đối lơ khổng lồ tương tự như một nồi nước đang sôi. Plasma ở đáy vùng đối lơ cực kỳ nóng và nó sủi bọt lên bề mặt nơi tỏa nhiệt vào không gian. Khi plasma nguội đi, nó chìm trở lại đáy vùng đối lơ. Nhiệt độ tại đây giảm từ 2 triệu độ C xuống còn khoảng 5.700 độ C ở bề mặt. Những gì mà chúng ta vừa xem là phần bên trong của mặt trời. Cái mà chúng ta không bao giờ thấy được từ trái đất. Đó là nơi năng lượng được sinh ra và làm nóng khu vực xung quanh, dần dần chuyên ra ngoài qua các lớp cấu trúc dày đặc. Lò phản ứng tổng hợp hạt nhân ấy đã duy trì hoạt động đều đạn suốt 4,6 tỷ năm qua. Thật tiếc là với công nghệ hiện tại, chúng ta chỉ có thể quan sát và khám phá mặt trời từ khoảng cách hàng triệu km từ ngoài khí quyền. Vì vậy, còn rất nhiều điều bí ẩn bên trong lõi mặt trời chưa được hiểu hết. Nhưng mặt trời không chỉ là một quả cầu khí nóng đơn thuần. Bên ngoài lớp vật chất xuôi động ấy là một thế giới khác. Khí quyền mặt trời, nơi những hiện tượng kỳ lạ và mãnh liệt nhất xảy ra. Đây là phần mà chúng ta thực sự có thể quan sát được, nơi ánh sáng và năng lượng cuối cùng thoát ra ngoài không gian và chiếu sáng trái đất. Và cũng chính tại đây, những bí ẩn lớn nhất về mặt trời vẫn đang thách thức giới khoa học. Bầu khí quyền mặt trời trải dài từ đỉnh của vùng đối lưu và kéo dài đến danh giới bên trong của nhật quyền. Nó bao gồm ba lớp chính, quang quyền, sắc quyền và vanh nhật hoa. Quang quyền chính là bề mặt chính thức của mặt trời, cái mà bạn nhìn thấy được của mặt trời khi quan sát từ trái đất. Hình ảnh này được chụp bởi Đài quan sát động lực học mặt trời SDO của NASA cho thấy quang quyền mặt trời và một nhóm vết đen lớn đang hoành hành trên bề mặt quang quyền. Bề mặt mặt trời không hề rắn, cũng không phải dạng lỏng hay khí. Thay vào đó, nó là trạng thái plasma, được gọi là trạng thái thứ tư của vật chất. Quang quyền mặt trời dài khoảng 400 km và nóng đến 5500 độ C. Đây là lớp sâu nhất trên mặt trời mà các nhà khoa học có thể đo lường trực tiếp. Nhìn kỹ hơn, bạn có thể nhận thấy một số đốm đen ở phía xích đạo mặt trời. Chúng được gọi là vết đen mặt trời và có vẻ tối hơn các phần khác của quang quyền do nhiệt độ lạnh hơn. Không giống như lỗ vành nhật hoa, hình thành trong vành nhật hoa, vết đen mặt trời hình thành ở những khu vực có từ trường đặc biệt mạnh trên quang quyền. Tại đây, nhiệt bị giữ lại bên dưới quang quyền do sự đối lưu giảm trong khu vực này. Các vết đen mặt trời có kích thước từ 15 km đến 160.000 km, gấp nhiều lần kích thước trái đất. Gần đây, một nhấp ảnh ra đã chụp được hình ảnh tuyệt đẹp này khi Trạm Vũ trụ Quốc tế ISS xuất hiện. Phía sau là một vết đen khổng nồ. Bức ảnh được chụp vào ngày 15 tháng 6 năm 2025 từ sa mạc Sonoran ở Arizona, Mỹ. Nhờ sự may mắn, nhấp ảnh ra đã chụp được khoảnh khắc ISS lao qua giữa trái đất và mặt trời. Phía sau là vết đen mặt trời AR4114 đang bùng phát. Nếu bạn quan sát bằng một kính thiên văn đủ mạnh, bạn sẽ thấy bề mặt quang quyền loang lộ giống như một nồi yến mạch đang sôi. Cấu trúc này của quang quyền được gọi là hạt. Các hạt, mặc dù trông có vẻ chỉ lớn hơn hạt ngô một chút, nhưng thực tế, chúng thường có đường kính từ 700 đến 1.000 km. Vào bất kỳ thời điểm nào, bề mặt mặt trời luôn được bao phủ bởi khoảng 4 triệu hạt như vậy. Chúng thường tồn tại từ 8 đến 20 phút trước khi tiều tan. Bên dưới quang quyền tồn tại một lớp gọi là siêu hạt có kích thước khổng lồ với đường kính khoảng 30.000 km, tức bằng kích thước của 2 trái đất cộng lại. Và thông thường, những siêu hạt này tồn tại khá lâu, khoảng 24 giờ. Phía trên của quang quyền là sắc quyền. Cho đến nay, sắc quyền được nhìn thấy rõ nhất khi xảy ra hiện tượng nhật thực toàn phần, khi mặt trăng che phủ hoàn toàn đĩa mặt trời và để lộ ra một viên màu đỏ hẹp xung quanh rìa của mặt trăng khi quang quyền mặt trời bị che phủ. Đó là màu đỏ của sắc quyền. Hình ảnh này được chụp vào ngày 11 tháng 8 năm 1999 cho thấy sắc quyền màu đỏ khi nhật thực toàn phần diễn ra. Các quan sát được thực hiện trong quá trình nhật thực cho thấy sắc quyền dài khoảng 2.000 đến 3.000 km và quang phủ của nó bao gồm các vạch phát xạ sáng cho thấy lớp này được tạo thành từ các khí nóng phát ra ánh sáng ở bước sóng riêng Việt. Màu đỏ của sắc quyền bắt nguồn từ một trong những vạch phát xạ mạnh nhất trong phần quang phủ khả kiến của nó. Vạch đỏ tươi do Hiro tạo ra, nguyên tố mà như chúng ta thấy chiếm ưu thế trong thành phần của mặt trời. Nhiệt độ của sắc quyền vào khoảng 10.000 độ C trong khi quang quyền chỉ có nhiệt độ khoảng 5.500 độ C. Điều này nghe có vẻ đáng ngạc nhiên. Trong khi chúng ta thường hình dung rằng càng xa tâm mặt trời, nhiệt độ càng giảm. Nhưng những gì đang diễn ra cho thấy điều hoàn toàn ngược lại. Sắc quyền nằm sang nguồn nhiệt hơn, nhưng lại nóng gấp đôi so với quang quyền. Đây vẫn là một trong những bí ẩn khó lý giải nhất tồn tại trên ngôi sao của chúng ta. Phần ngoài cùng của khí quyền mặt trời được gọi là vành nhật hoa. Giống như sắc quyền, vành nhật hoa lần đầu tiên được quan sát thấy trong các lần nhật thực toàn phần. Đây là hình ảnh được chùm bởi SDO cho thấy vành nhật hoa trải rộng hàng triệu km phía trên quang quyền. Lý do chúng ta thường không thấy được ánh sáng vành nhật hoa là do độ trói của quang quyền. Nó giống như việc ánh đèn đô thị trói lọi khiến việc nhìn ngắm các ngôi sao trở nên khó khăn. Ánh sáng mạnh từ quang quyền cũng trè lấp vành nhật hoa và nó chỉ được nhìn thấy rõ ràng nhất trong nhật thực toàn phần. Giờ đây, người ta có thể chùm được vành nhật hoa bằng một thiết bị đặc biệt gọi là kính chùm vành nhật hoa cho phép bạn chè khuất ánh sáng trói lóa của quang quyền bằng một đĩa chè khuất để lộ ra vành nhật hoa quyến rũ. Đây là video thực tế mà tàu thăm dò Parker Solar đã mạo hiểm lặn vào vành nhật hoa của mặt trời trong chuyến bay hồi cuối tháng 12 năm 2024. Khi đó, Parker bay cách bề mặt quang quyền chỉ 6,1 triệu km. Lập kỷ lục là khoảng cách gần nhất mà một tàu vũ trụ tiếp xúc với ngôi sao. Vành nhật hoa liên tục đẩy các hạt tích điện, chủ yếu là proton và electron vào không gian thông qua các lỗ vành nhật hoa. Kết hợp với gió sao, chúng ta gọi là gió mặt trời. Dòng vật chất này lao qua hệ mặt trời với tốc độ hơn 1,6 triệu km trên giờ. Kết hợp với tư trường và vật chất phóng ra từ mặt trời để tạo ra cực quang, làm mỏng khí quyển hành tinh, sản xuất dòng điện có thể gây nhiễu mạng lưới điện trên trái đất. Việc hiểu và dự đoán thời tiết vũ trụ rất quan trọng để bảo vệ phi hành ra và tàu vũ trụ giảm thiểu gián đoạn đối với cơ sở hạ tầng do hoạt động mạnh của mặt trời gây ra. Vì vậy, tàu Parker được phóng vào năm 2018 đã liên tục có những chuyến bay ngày càng gần hơn tới mặt trời để nghiên cứu cách gió mặt trời hoạt động sau khi rời khỏi vạch nhật hoa và các đặc điểm thời tiết trên ngôi sao của chúng ta. Trong các bức ảnh chụp bằng mắt thường, vạch nhật hoa trông khá đồng đều và mịn. Tuy nhiên, ảnh chụp bằng tia X và tia cực tím cho thấy vạch nhật hoa có các vòng, các chum tia và cả vùng sáng và vùng tối. Các vùng tối lớn của vạch nhật hoa tương đối mát và yên tĩnh được gọi là lỗ vạch nhật hoa. Ở những vùng này, các đường xức từ chảy dài ra xa vào không gian thay vì vòng trở lại bề mặt. Gió mặt trời chủ yếu đến từ các lỗ vạch nhật hoa nơi khí có thể chảy ra khỏi mặt trời vào không gian mà không bị cản trở bởi tử trường. Gần đây, trong một bức ảnh, nhờ may mắn một nhiệm ảnh gia đã chụp được bức ảnh này. Một luồng plasma khổng lồ đang nhảy múa trong bầu khí quyển mặt trời với hình dáng kỳ lạ, to lớn, trông giống như một con vật khổng lồ. Người ta đặt miệt danh cho nó là quái thú. Luồng plasma này chảy dài 165.000 km và có kích thước gấp 13 lần trái đất. Nó hoành hành trong khoảng 3 giờ liên tục thay đổi hình dạng trước khi tan biến vào không gian. Vụ phun trào sau đó đã gây ra 2 cơn bão mặt trời liên tiếp vào ngày 14 và 15 tháng 7 năm 2025. Tuy nhiên, rất may mắn là chúng không hướng về phía trái đất. Sự bùng phát dữ dội của các luồng plasma khổng lồ hay liên tiếp những cơn bão mặt trời tấn công trái đất là dấu hiệu cho thấy mặt trời hiện đang tiến đến giai đoạn cuối của chu kỳ 11 năm thứ 25. Trong giai đoạn này, sự bất ổn tư trường khiến các khối plasma dễ dàng tách khỏi bề mặt mặt trời và gây nên các hiện tượng thời tiết không gian khó dự đoán có thể ảnh hưởng đến hành tinh của chúng ta, gây sập lưới điện, bất liên lạc vô tuyến, rơi vệ tinh, v.v. Ngày nay, dựa vào các đài quan sát tàu vũ trụ thám hiểm quanh mặt trời, chúng ta đã có thể phát hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan trên mặt trời và cảnh báo về những cơn bão mặt trời có khả năng tấn công trái đất trong vài ngày tới. Quả đó có sự chuẩn bị biện pháp giảm thiểu thiệt hại. Chẳng hạn SpaceX từng hoãn vụ phóng vệ tinh do được cảnh báo một cơn bão mặt trời đang tấn công trái đất để tránh thiệt hại. Nhưng chúng ta vẫn chưa thể loại bỏ hoàn toàn tác động từ các vụ phun trào này tới hành tinh xanh. Liệu con người có thể làm gì để bảo vệ hành tinh trước sự tấn công của các cơn bão mặt trời? Tất cả sẽ nằm trong suy nghĩ và hành động của bạn, những người với tư duy sáng tạo và đột phá có thể thay đổi cuộc diện. Cảm ơn bạn đã luôn yêu mến và đồng hành với Tốt Thú vị. Chúc các bạn xem video vui vẻ. Đừng quên đăng ký kênh và bật chuông thông báo để đón xem những video thú vị khác nhé. Xin chào và hẹn gặp lại trong các chuyến hành trình tiếp theo. Thân ái chào tạm biệt.