VÌ SAO VIỆT NAM LÀ THIÊN ĐƯỜNG CUỐN

Một đất nước mà gần như cái gì cũng cuốn được, đó chính là Việt Nam. Và nếu một người nước ngoài đi ăn xuyên Việt thì khả năng sau vài ngày họ sẽ bắt đầu thắc mắc tại sao người Việt Nam thích cuốn như vậy. Ra Hà Nội có phở cuốn, nam cuốn, bánh cuốn. Vào miền Trung có bánh tráng cuốn thịt heo, giam cuốn cải, cá nục cuốn bánh tráng. Xuống miền Tây thì gần như là nguyên cả khu vườn đứng đặt lên mâm để cuốn với cá lóc, mắm, thịt nướng hay là bún. Có những món ăn nhìn qua tưởng như là tuyệt rau nhưng cuối cùng lại ngon đến mức ăn mãi không dừng được. Điều thú vị là món cuốn ở Việt Nam không phải là một món riêng lẻ ví dụ như là sushi của Nhật Bản hay là taco của Mexico. Mà nó cũng là cả một hệ thống văn hóa, rất nhiều kiểu cuốn khác nhau. Người Việt có thể lấy gần như mọi nguyên liệu rồi nghĩ ra cách cuốn lại nó bằng bánh tráng, lá cải, bánh phở hay là rau sống. Và càng nghiên cứu mới thấy chuyện này không hề ngậu nhiên. Nó là kết quả của khí hậu, địa lý, văn minh lúa nước, lịch sử nghèo khó, thói quen của xã hội và cả chiết lý sống của người Việt suốt hàng trăm năm. Muốn hiểu vì sao người Việt Nam lại có quá nhiều món cuốn phải bắt đầu từ thứ cơ bản nhất. Đất nước chúng ta nóng, ẩm và đầy rau. Việt Nam nằm trọn trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nghĩa là phần lớn thời gian trong năm đều nóng và ẩm. Mùa hè miền Bắc có lúc hơn 40 độ, miền Trung thì gió lào khô nóng như máy sấy, còn miền Nam thì oi ả quanh năm. Trong kiểu thời tiết đó, cơ thể con người không thích những món quá béo, quá đặc hay là quá nặng bụng. Và đây chính là điểm khác biệt giữa Việt Nam với nhiều nước phương Tây lạnh giá. Ở châu Âu ngày xưa, người ta cần rất nhiều calor để chống rét, nên thực phẩm phổ biến chủ yếu thường là thịt đỏ, bơ, phô mai, xúc xích hay bánh mì đặc ruột. Ăn là để giữ nhiệt. Còn ở Việt Nam, nhiều khi ăn xong mà thấy nóng trong người hay ngấy là coi như bữa đó mất vui. Thế nên người Việt dần hình thành thói quen ăn thứ gì đó thanh hơn, nhiều rau hơn, tạo cảm giác nhẹ bụng. Món cuốn sinh ra gần như là để phục vụ hoàn hảo cho nhu cầu này. Một cuốn bánh tráng với rau sống, với dưa chuột, bún, một ít thịt luộc và một tí nước mắm chuộng ngọt tạo ra cảm giác rất dễ chịu trong thời tiết nóng. Ăn xong không bị ý người, không quá rổ mỡ nhưng vẫn đủ vị và đủ no. Đặc biệt, người Việt còn có quan niệm rất mạnh về chuyện giải nhiệt. Những thứ nhiều rau, nhiều rau thơm thường được xem là giúp cơ thể cân bằng hơn. Đó là lý do rất nhiều món ăn của Việt Nam luôn đi kèm với rau sống và đồ cuốn. Với người Việt, ăn không chỉ để no, mà còn là để cơ thể cảm thấy thoải mái. Cuốn thì phải có rau rồi, đặc biệt là rau thơm. Và Việt Nam rất mạnh ở điểm này, nên chúng ta cũng rất nổi tiếng về các món cuốn. Một điều mà rất nhiều du khách nước ngoài bất ngờ khi đến Việt Nam là số lượng rau ăn kèm nhiều khủng khiếp. Có những mâm cuốn mà riêng phần rau đã chiếm nửa cái bàn. Người Việt không chỉ ăn xà lách đơn giản, mà còn có đủ loại húng quế, tía tô, kinh giới, riếp cá, rau răm, lá sung, lá mơ, cải xanh, chuối xanh, khế chua, v.v. Nhiều đồng viên nước ngoài từng nói rằng, ẩm thực Việt Nam đặc biệt ở chỗ, rau không phải là rau ăn kèm hay là phụ kiện, nó là phần chính của món ăn. Điều này liên quan trực tiếp đến điều kiện tự nhiên. Đồng bằng Việt Nam có đất phù sa màu mỡ, mưa nhiều, sông ngòi dày đặc, nên cây cối mọc cực tốt. Có những loại rau gần như chỉ cần cắm xuống đất là sống. Khi nguồn rau phong phú như vậy, người Việt bắt đầu nghĩ ra cách đưa rau vào bữa ăn thật nhiều. Nhưng ăn rau thì dễ chán, thế là kết hợp rau với thịt, bún, banh tráng và nước chấm. Từ đó thì món cuốn đã phát triển mạnh. Cái hay của những món cuốn là nó giúp con người ăn được một lượng rau cực kỳ lớn mà không thấy nhảm chán. Một cái cuốn bánh tráng nhỏ chẳng hạn có thể nhét đủ thứ loại rau thơm khác nhau và khi ăn cùng thịt hay nước chấm tất cả lại hòa thành một hương vị rất vui, rất hay. Đó là lý do nhiều người nước ngoài rất bất ngờ khi thấy món Việt Nam nhiều rau nhưng không hề nhạt nhẽo. Có rau rồi thì phải có thứ cuốn cùng với rau và đó chính là bánh tráng. Ở Việt Nam thì đó là một sản phẩm rất hữu dụng và có thể nói là đa dụng ở trong nhà bếp. Người Việt sống bằng lúa nước suốt hàng ngàn năm. Gạo nhiều tới mức, tổ tiên phải nghĩ ra đủ cách để chế biến cơm, cháo, bún, phở, bánh cuốn, bánh đa, bánh tráng. Trong số này, bánh tráng có ưu điểm rất đặc biệt nhẹ, rẻ để được lâu dễ mang đi và ăn với cái gì cũng hợp. Ở miền Trung, nơi khí hậu khô nóng và thường xuyên bão lũ bánh tráng gần như trở thành một lựa chọn chiến lược. Chỉ cần có bánh tráng, ít rau vườn và một bát mắm là đã trở thành bữa ăn. Chính từ hoàn cảnh đó mà văn hóa cuốn cực kỳ phát triển. Điều thú vị là bánh tráng Việt Nam rất khác so với những loại cuốn ở các nước thuộc châu Mỹ hay Trung Đông. Nó mỏng hơn, nhẹ hơn và gần như không có mùi vị quá mạnh. Nó chỉ đóng vai trò làm nền cho phần nhân bên trong. Chính vì vậy nên bánh tráng hợp với gần như đủ mọi nguyên liệu. Thịt luộc, cá nướng, tôm, rau sống, bún và đồ chua. Và nói đi thì cũng phải nói lại cuốn cũng là một phần của lịch sử ngày xưa hơi vất vả của người Việt. Rất nhiều món cuốn của Việt Nam thường chất sinh ra từ thời nghèo khó. Ngày xưa thịt là thứ xa xỉ. Một gia đình đông con nhiều khi chỉ có vài lạng thịt cho cả nhà. Nếu ăn riêng thì hết rất nhanh. Nhưng khi đem cuốn với rau, bún và bánh tráng, tự nhiên thức ăn lại nở ra đáng kể. Một miếng thịt nhỏ khi cuốn và ăn cùng rau thơm, dưa chuột, bún và nước chấm sẽ tạo cảm giác đầy đặn hơn nhiều hơn là cái việc cho thẳng vào bát nước mắm và gắp ăn luôn. Người ăn vẫn thấy no và thấy ngon. Và đây chính là một tư duy rất hay của người Việt Nam. Ít mà phải thành nhiều. Lịch sử Việt Nam đã trải qua chiến tranh, thiên tai, lũ lụt, mất mùa liên tục. Người dân buộc phải học cách tận dụng mọi nguyên liệu. Thế nên ẩm thực Việt Nam không phát triển theo kiểu một côi thịt khổng lồ như là steak phương Tây mà phát triển theo hướng phối hợp nhiều thành phần để tạo cảm giác Điều đó khiến món cuốn trở thành biểu tượng hoàn hảo của sự linh hoạt. Vừa tiết kiệm nguyên liệu, vừa tạo cảm giác ngon miệng lại vừa phù hợp với khí hậu nóng ẩm. Và bạn có biết là nói từ đầu cho đến giờ thì trong thành phần của món cuốn thiếu một thứ gì không? Đó chính là nước chấm. Nếu banh tráng là phần sát thì nước chấm được coi là linh hồn. Đây là thứ cực kỳ đặc biệt trong phát hóa ẩm thực Việt Nam. Chỉ riêng món cuốn thôi đã có vô số loại nước chấm khác nhau. Mỗi vùng miền lại biến tấu theo kiểu riêng. Miền Bắp thường thiên về vị thanh và nhãi hơn. Miền Trung nổi tiếng với mắm nêm đậm và bùng nổ mùi vị. Miền Nam lại thích vị ngọt và béo hơn. Điều thú vị là nước chấm Việt Nam không đơn thuần để tạo vị mặn mà nó có rất nhiều hương vị khác nhau và càng chấm càng cuốn. Ăn hết nước chấm cơ mà. Một điều cực hay là món cuốn gần như không sinh ra để ăn một mình. Đó là món của sự cây quần. Trong một bữa cuốn, người ta phải tương tác liên tục người tự lấy rau, người nhúng bánh, người pha nước chấm người cuốn vụn về làm rợi nhân ra rồi cả bàn cười âm lên. Nó biến việc ăn uống trở thành một hoạt động giao tiếp. Điều này cũng phản ảnh rất rõ văn hóa làng xã của Việt Nam. Người Việt xưa sống theo cộng đồng rất mạnh mâm cơm truyền thống luôn đặt ở giữa và mọi người cung cấp. Món cuốn nâng tinh thần đó lên một cấp độ nữa vì ai cũng phải tham gia quá trình tạo ra món ăn. Không phải ngẫu nhiên mà các buổi tụ tập gia đình, nhậu hay lễ Tết rất hay có đổ cuốn vì món này khiến mọi người ngồi lâu hơn nói chuyện nhiều hơn và cảm giác cũng gần nhau hơn. Và Việt Nam thì không chỉ có một công thức cuốn mà mỗi vùng lại có một công thức riêng. Miền Bắc thích kiểu thanh nhạy và tinh tế phở cuốn Hà Nội nhìn đơn giản nhưng khá hài hòa nem cuốn miền Bắc cũng thiên về vị nhạy và thơm. Miền Trung thì có bánh tráng cuốn thịt heo Đà Nẵng với mắm nêm, chuối xanh kế chua và rau sống cũng rất là thú vị Còn miền Nam thì gỏi cuốn thường rất to nhiều nhân và vị ngọt rõ hơn Miền Tây thậm chí còn có kiểu cuốn cả thiên nhiên với rau đồng, bông súng, cá lóc nướng hay là mắm cá linh Mỗi kiểu cuốn đều phản ánh địa lý của vùng đó Có gì nhiều thì người ta sẽ cho vào đó cuốn nhiều hơn chính điều này khiến văn hóa cuốn của Việt Nam cực kỳ đa dạ Cuối cùng, nếu phải chọn một kiểu ăn đại diện cho người Việt rất có thể đó chính là món cuốn vì trong đó gần như có tất cả những thứ gì tạo nên tính cách và văn hóa Việt Nam Đó là sự linh hoạt, đó là khả năng tận dụng nguyên liệu đó là thói quen thích cân bằng đó là tinh thần cộng đồng và đó là việc luôn cố hòa hợp nhiều thứ khác nhau Người Việt không xây ẩm thực quanh một nguyên liệu duy nhất, người Việt thích phối hợp Một cái cuốn nhỏ thôi nhưng bên trong có rau, thịt tinh bột, nước chấm và hàng loạt hương vị khác nhau Nó giống như chính lịch sử của Việt Nam pha trộn, thích nghi và rất biết dùng hòa Và có lẽ vì thế mà giữa thời đại của hamburger, pizza hay đồ ăn công nghiệp Người Việt vẫn cực kỳ mê cảm giác ngồi quanh một mâm rau tay cầm miếng bánh tráng, vừa nói chuyện vừa tự cuốn lấy phần của mình Vì đó không chỉ là ăn, đó là một kiểu văn hóa sống Cảm ơn vì dành sự quan tâm cho video này