Điều Đáng Sợ Nhất Với Châu Âu Không Phải Là Chiến Tranh Ukraine

Châu Âu đang chuẩn bị cho một cuộc chiến mà họ từng tin sẽ không bao giờ xảy ra. Năm 1991, khi Liên Xô tan giá, Châu Âu thở phào. Không chỉ vì một cuộc đối đầu kéo dài gần nửa thế kỷ đã kết thúc, mà vì người ta tin rằng lịch sử cuối cùng đã đi đúng hướng. Một lục địa từng bị tan phá bởi hai cuộc thế chiến, rồi bị chiến cắt bởi chiến tranh lạnh, giờ đây có thể tập trung vào những điều khác. Thương mại thay vì đối đầu, thịnh vượng thay vì huy động quân sự, hội nhập thay vì cạnh tranh quyền lực. Trong nhiều thập kỷ, chiến tranh quy mô lớn đều xem là tàn dư của một thời đại đã qua. Một chương đã khép lại, một kỷ nguyên mới đã bắt đầu. Nhưng hôm nay, Châu Âu đang nói bằng ngôn ngữ hoàn toàn khác. Các chính phủ thảo luận về kho dự trữ đạn dược, các nhà lãnh đạo nói về tái vũ trang, các tướng lĩnh cảnh báo về khả năng sẵn sàng chiến đấu. Và nhiều quốc gia đang chuẩn bị cho những kịch bản mà cách đây mười mấy năm gần như không ai muốn nhắc tới. Vậy điều gì đã thay đổi? Câu trả lời dễ nhất là Ukraine. Nhưng Ukraine chỉ nói cú sốc làm lộ ra vấn đề. Điều thực sự đang diễn ra sâu sắc hơn nhiều. Bởi đây không phải là câu chuyện về một cuộc chiến ở biên giới phía Đông. Đây là câu chuyện về sự sụp đổ của những giả định đã định hình Châu Âu suốt hơn 3 thập kỷ. Và khi những giả định đó biến mất, toàn bộ lục địa này đang phải học cách suy nghĩ như thể lịch sử đã quay trở lại. Thưa quý vị, để hiểu tại sao sự thay đổi này lại quan trọng đến vậy, chúng ta cần quay trở lại thời điểm mà mọi thứ bắt đầu. Sau năm 1991, Châu Âu bước vào một thời kỳ đặc biệt trong lịch sử. Lần đầu tiên sau nhiều thế hệ, không còn một đối thủ chiến được nào ở phía bên kia lục địa. Chiến tranh lạnh kết thúc, liên xô biến mất. Và cùng với nó, mối đe dọa từng định hình toàn bộ tư duy an ninh của Châu Âu cũng biến mất theo. Điều xuất hiện sau đó là thứ mà các nhà kinh tế gọi là Peace Dividing, tức là cổ tức của hòa bình. Nếu nguy cơ chiến tranh đã giảm xuống, tại sao phải tiếp tục duy trì những quân đội khổng lồ? Tại sao phải chi hàng trăng tỷ euro cho xe tăng, pháo binh hay kho dự trữ đạn dược? Số tiền đó có thể được dùng cho bệnh viện, cho trường học, cho phúc lợi xã hội. Và đó chính xác là điều đã xảy ra. Khắp Châu Âu, quân đội bị thu hẹp, ngân sách quốc phòng giảm dần, các dây chuyền sản xuất quân sự mất đi vai trò chiến lược từng có. Trong nhiều quốc gia, chiến tranh không còn được xem là một khả năng thực tế cần chuẩn bị, nó trở thành một ký ức của lịch sử. Nhưng sự thay đổi lớn nhất không nằm ở ngân sách hay quân số, nó nằm trong cách Châu Âu nhìn thế giới. Một liềm tin mới dần hình thành rằng an ninh không nhất thiết phải từ sức mạnh quân sự. An ninh có thể đến từ sự phụ thuộc lẫn nhau, các quốc gia giao thương với nhau, các lềm kinh tế kết nối với nhau, lợi ích trông ngày càng lớn hơn, và khi cây rã của xung đột trở nên quá đắt, chiến tranh sẽ ngày càng khó xảy ra. Trong mô hình đó, lato vẫn tồn tại, nhưng phần lớn người Châu Âu không còn nghĩ nhiều về khả năng một cuộc chiến lớn sẽ quay trở lại. Bởi nếu có một người đảm bảo cuối cùng cho an ninh Châu Âu thì đó là Mỹ, còn nếu có một cơ chế ngăn chiến tranh xảy ra thì đó là toàn cầu hóa. Trong nhiều năm, mô hình này dường như vận hành rất tốt, kinh tế tăng trưởng, biên giới mở rộng, xung đột giữa các cường quốc dường như thuộc về một thời đại khác. Nhưng có một vấn đề, toàn bộ kiến trúc đó được xây dựng trên một giả định đơn giản, rằng lịch sử đã thay đổi, rằng thế giới đang trở lên ngày càng ổn định hơn, và rằng những bài học khắc nghiệt của thế kỷ 20 sẽ không còn cần thiết nữa. Rồi chiến tranh Ukraine xảy ra, và lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, Châu Âu buộc phải đối mặt với một câu hỏi mà họ từng mình đã bỏ lại phía sau, rằng nếu những giả định đó là sai thì sao? Thưa quý vị, cuộc chiến ở Ukraine không phải là cuộc sốc đầu tiên mà Châu Âu từng trải qua, nhưng nó có thể là cuộc sốc đầu tiên buộc cả lục địa này phải nhìn lại những điều họ từng xem là hiệt nhiên. Bởi điều đầu tiên Ukraine phá vỡ không phải là một đường biên giới, mà là một liềm tin, liềm tin rằng chiến tranh quy mô lớn đã không còn thuộc về Châu Âu nữa. Trong nhiều lòng, người Châu Âu vẫn nói về xung đột, vẫn nói về khủng hoảng, vẫn nói về các mối đe dọa an ninh, nhưng sâu trong suy nghĩ của họ, chiến tranh kiểu thế kỷ 20 dường như đã trở thành chuyện của lịch sử. Rồi tháng 2 năm 2022, Nga kéo đến, và đột nhiên, những hình ảnh mà nhiều người chỉ từng thấy trong sách sử xuất hiện trở lại. Chiến hào kéo dài hàng trăm km, pháo binh bắn hàng nghìn quả đạn mỗi ngày, các thành phố bị phá hủy, những trận ánh tiêu hao kéo dài nhiều tháng để giành lấy từng khu dân cư nhỏ. Đây không phải là một chiến dịch quân sự ngăn hạn, cũng không phải là một cuộc can thiệp giới hạn. Đây là chiến tranh theo nghĩa đen nguyên thủy nhất của chiến tranh, một cuộc chiến tiêu hao giữa các cường quốc công nghiệp hiện đại. Và khi quan sát cuộc chiến này, Châu Âu nhận ra một điều đáng lo ngại, rằng nếu một cuộc chiến tương tự xảy ra với chính họ, họ sẽ thực sự gặp vấn đề. Không hoàn vì thiếu binh sĩ, không hoàn vì thiếu quyết tâm, mà vì nhiều lăng lực từng được xem là lền tảng của chiến tranh hiện đại đã bị thu hẹp suốt nhiều thập kỷ. Kho giữ trữ đạn dược hạn chế, lăng lực sản xuất quân sự không đủ lớn, chuỗi cung ứng quốc phòng không được thiết kế trong một cuộc chiến tiêu hao kéo dài. Trong nhiều lâm, những điều đó không phải là vấn đề, bởi không ai tin rằng chúng sẽ cần thiết. Nhưng Ukraine đã biến chúng thành vấn đề ngay lập tức, khiến phản ứng của Châu Âu diễn ra khá nhanh chóng. Đức công bố bức hoạt lịch sử trong chính sách quốc phòng, Ba Lan đẩy mạnh mở rộng quân đội với tốc độ chưa từng có, các quốc gia Bắc Âu tăng cường hợp tác quân sự và tái đánh giá toàn bộ môi trường an ninh của mình. Khắp lục địa, những cuộc tranh luận từng bị xem là lỗi thời đột nhiên quay trở lại. Bao nhiêu xe tăng là đủ, bao nhiêu đạn pháo là đủ, bao nhiêu thời gian để vi động lực lượng, bao nhiêu năng lực công nghiệp cần được duy trì trong thời bình. Đây là sự thay đổi lớn nhất trong nhận thức an ninh Châu Âu kể từ khi chiến tranh lạnh kết thúc. Nhưng tất cả những điều đó mới chỉ là tầng bề mặt, đó là tầng của mối đe dọa, tầng của quân đội, tầng của ngân sách quốc phòng. Bởi câu hỏi thực sự mà Ukraine đặt ra còn nguy hiểm hơn nhiều. Nếu Châu Âu đã đánh giá sai khả năng chiến tranh quay trở lại, liệu họ còn đánh giá sai điều gì khác về thế giới mình đang sống? Thưa quý vị, nếu nhìn kỹ hơn, Ukraine không phải là câu chuyện chính, nó chỉ là sự kiện khiến mọi người chú ý, bởi các cuộc chiến suy chốc cùng chỉ có thể phá hủy những gì đã tồn tại từ trước. Và điều Ukraine làm không phải là tạo ra một cuộc khủng hoảng trong tư duy chính được của Châu Âu, nó chỉ phơi bày cuộc khủng hoảng đó. Giống như một trận động đất không làm yếu đi lền móng của một tòa nhà, nó chỉ cho chúng ta biết lền móng đã yếu từ lâu. Ukraine cũng vậy, nó không nằm sụp đổ thế giới quan hậu chiến tranh lạnh của Châu Âu, nó chỉ buộc Châu Âu phải nhận ra rằng thế giới quan đó có thể không còn phù hợp với thực tế nữa, và đó mới là vấn đề lớn. Bởi đằng sau những cuộc tranh luận về xe tăng, đạn pháo hay ngân sách quốc phòng là một câu hỏi sâu sắc hơn nhiều. Điều gì sẽ xảy ra nếu những giả định mà Châu Âu đã dựa vào suốt 30 kỳ qua không còn đúng nữa? Nếu thương mại không đủ để ngăn xung đột, nếu phụ thuộc lẫn nhau không đồng nghĩa về an ninh, nếu hòa bình không phải là trạng thái mặc định của lịch sử, thì đó không còn là câu hỏi về Ukraine. Đó là câu hỏi về toàn bộ hệ thống liềm tin đã định hình Châu Âu kể từ năm 1991. Bởi điều đang thay đổi không chỉ là cách Châu Âu chuẩn bị cho chiến tranh, mà là cách Châu Âu hiểu về thế giới. Thưa quý vị, Châu Âu từng đặt cực vào ba liềm tin lớn rằng kinh tế có thể làm giảm nguy cơ chiến tranh, rằng nước Mỹ sẽ luôn là người bảo đảm cuối cùng cho an ninh của lục địa, và rằng toàn cầu hóa sẽ khiến thế giới ngày càng ổn định hơn. Trong nhiều năm, cả ba liềm tin đó dường như đều đúng, đó là lền tảng của trật tượng hậu chiến tranh lạnh. Nhưng Ukraine đã buộc Châu Âu phải làm một điều mà họ không muốn làm, đó là phải kiểm tra lại những giả định mà họ từng xem là hiển yên. Và khi làm điều đó, họ nhận ra rằng nhiều thứ từng được xem là lền tảng vững chắc hóa ra không vững chắc đến vậy. Đầu tiên là giả định kinh tế có thể ngăn chiến tranh. Trong nhiều năm, Châu Âu tin rằng các quốc gia phụ thuộc kinh tế lẫn nhau sẽ có ít động lực để xung đột hơn. Đó là logic đứng sau sự gắn kết ngày càng sâu sắc giữa Châu Âu và Nga về năng lượng. Nhưng Ukraine đã cho thấy một thực tế phúc phàng, các quốc gia không phải lúc nào cũng hành động dựa trên lợi ích kinh tế ngăn hạn. Đôi khi các mục tiêu chiến lược, an ninh hay tham vọng địa chính trị được đặt lên trên những tinh toán kinh tế thông thường. Điều đó không có nghĩa thương mại là vô nghĩa, nhưng nó có nghĩa rằng thương mại không phải là một cơ chế bảo hiểm chống chiến tranh. Và nếu giả định đầu tiên bị lung lay, giả định thứ hai còn nhạy cảm hơn, rằng Mỹ sẽ luôn là người bảo đảm cuối cùng cho an ninh Châu Âu. Trong phần lớn thời kỳ hậu chiến tranh lạnh, người Châu Âu gần như mặc định rằng chiếc ô an ninh của Mỹ sẽ luôn hiện diện. Và vì vậy, nhiều quốc gia Châu Âu có thể tập trung vào tăng trưởng kinh tế thay vì chuẩn bị cho những kịch bản tồi tệ nhất. Nhưng vài năm gần đây, đã nằm xuất hiện một câu hỏi mới. Không phải vì Mỹ đã rời khỏi Châu Âu, mà vì lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, người Châu Âu không còn hoàn toàn chắc chắn rằng Mỹ sẽ luôn hiện diện theo cách cũ. Washington ngày càng tập trung vào khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Chính trị Mỹ ngày càng khó dự đoán hơn. Và lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, những câu hỏi từng bị xem là không cần thiết bắt đầu xuất hiện ở khắp Châu Âu. Rằng nếu Mỹ giảm vai trò của mình thì sao? Rằng nếu Châu Âu tự phải gánh vác nhiều hơn thì sao? Đó là những câu hỏi mà cách đây mười mấy năm rất ít người muốn đặt ra. Ngày nay, chúng đã trở thành một phần của hoạch định chiến lược. Nhưng sự thay đổi lớn nhất có lẽ nằm ở gia định thứ ba, rằng toàn cầu hóa đang khiến thế giới ổn định hơn theo thời gian. Trong nhiều năm, toàn cầu hóa dường như chứng minh rằng thế giới đang trở lên ổn định hơn. Nhưng rồi các cuộc khủng hoảng liên tiếp xuất hiện. Đại dịch cho thấy mức độ mong manh của chuỗi cung ứng toàn cầu. Phủng hoảng năng lượng cho thấy mức độ rủi ro của sự phụ thuộc chiến lược. Và cạnh tranh giữa các cường quốc cho thấy kinh tế không còn tách rời khỏi địa chính trị. Thế giới không còn vận hành theo lô dịch đơn giản rằng hội nhập sẽ tự động dẫn tới ổn định. Ngày càng nhiều quốc gia bắt đầu nói về khả năng chống chịu, về tiện chủng chiến lược, về việc giảm phụ thuộc vào những mắc xích quan trọng. Ba giả định, kinh tế ngăn chiến tranh, Mỹ luôn bảo đảm an ninh, toàn cầu hóa làm thế giới ổn định hơn. Không giả định nào hoàn toàn biến mất, nhưng cả ba đều đang bị thử thách cùng một lúc. Và đó mới là điều khiến châu Âu lo lắng. Bởi khi một giả định sụp đổ, bạn có thể điều chỉnh trí sách. Nhưng khi nhiều giả định lên tảng cùng lung lay, điều bị đặt câu hỏi không còn là một chiến lược cụ thể, mà là toàn bộ cách bạn hiểu về thế giới. Và đó chính là lý do phản ứng của châu Âu ngày nay không còn đơn thuần vào tái vũ trang. Nó là sự chuẩn bị cho một thời đại mà sự bất định có thể trở thành trạng thái bình thường mới. Thưa quý vị, trong nhiều năm, châu Âu luôn đặt câu hỏi làm thế nào để duy trì hòa bình, làm thế nào để mở rộng thương mại, làm thế nào để hột nhập sâu hơn, làm thế nào để giảm thiểu nguy cơ xung đột. Đó là những câu hỏi của một độc địa tin rằng hướng đi của lịch sử về cơ bản đã được xác định. Nhưng khi những giả định lên tảng bắt đầu lung lay, trọng tâm của tư duy chiến lược cũng thay đổi theo. Câu hỏi không còn là liệu chiến tranh có quay trở lại hay không. Bởi với nhiều người ở châu Âu, câu trả lời đã xuất hiện ở Ukraine. Câu hỏi mới phải là, nếu một thế giới bất ổn hơn đang hình thành, châu Âu đã chuẩn bị đến đâu để sống trong thế giới đó. Đó là một khác biệt rất lớn. Bởi chuẩn bị cho hòa bình và chuẩn bị cho bất định là hai trạng thái tư duy hoàn toàn khác nhau. Một trạng thái giả định rằng, những điều tốt đẹp sẽ tiếp tục diễn ra nếu chúng ta quản lý đủ tốt. Trạng thái còn lại bắt đầu từ một giả định rằng, những điều tử như không thể vẫn có thể xảy ra. Và khi một xã hội bắt đầu suy nghĩ theo cách đó, sự thay đổi không còn dừng lại ở ngân sách quốc phòng hay các học thuyết quân sự. Nó bắt đầu chạm tới cách xã hội đó nhìn nhận tương ai, chạm tới cách họ hiểu về an ninh, và sâu hơn chạm tới cách họ hiểu về lịch sử. Bởi điều đang diễn ra ở châu Âu hôm nay không đơn thuần là một cuộc điều chỉnh chính sách, đó là sự điều chỉnh nhân thức, sự chuyển đổi từ một châu Âu được xây dựng trên kỳ vọng về hòa bình lâu dài sang một châu Âu đang học cách tồn tại trong một thế giới mà bất định có thể là trạng thái bình thường. Và đó mới là tầm thay đổi. Thưa quý vị, nhìn từ bên ngoài, điều đang diễn ra ở châu Âu có vẻ giống như một làn sóng tái mũ trang. Nhiều tiền hơn cho quốc phòng, nhiều đạn dược hơn, nhiều quân nhân hơn. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở đó, chúng ta sẽ bỏ lỡ phần quan trọng nhất của câu chuyện. Bởi tái mũ trang chỉ là biểu hiện, nó không phải là nguyên nhân. Thứ đang thực sự thay đổi chính là cách châu Âu hiểu về an ninh, và sâu hơn là cách châu Âu hiểu về lịch sử. Trong phần lớn thế kỷ 20, lịch sử đối với châu Âu là một lời cảnh báo. Hai cuộc thế chiến, sự hủy diệt của cả một lục điện, rồi đến chiến tranh lạnh, một nửa thế kỷ sống dưới cái bóng của đối đầu hạt nhân. Sau năm 1991, nhiều người tin rằng chương lịch sử đó cuối cùng đã khép lại. Không phải vì xung đột biến mất, mà vì hướng đi của lịch sử dường như đã thay đổi. Dân chủ mở rộng, thương mại mở rộng, hội nhập mở rộng. Và trong bầu không khí đó, châu Âu dần hình thành một niềm tin rất đặc biệt, rằng tương lai về cơ bản sẽ ổn định hơn quá khứ, rằng lịch sử vẫn tồn tại, nhưng những chương nem tối nhất của nó đã ở lại phía sau. Ngày nay, niềm tin đó đang bị thử thách, không phải vì chiến tranh chắc chắn sẽ xảy ra, mà vì lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, người châu Âu phải nghiêm túc cân nhắc khả năng rằng lịch sử không hề có một hướng đi cố định, rằng tiến bộ không phải là đường thẳng, và rằng những điều từng bị xem là không thể có thể quay trở lại. Chính từ sự thay đổi trong nhận thức đó mà những thay đổi khác bắt đầu xuất hiện. Đó là lý do chúng ta thấy một loạt thay đổi diễn ra cùng lúc. Khái liệm tự chủ chiến nửa ngày càng xuất hiện thường xuyên hơn trong các tài liệu chính sách châu Âu, không phải vì châu Âu muốn tách khỏi Mỹ, mà vì ngày càng nhiều nhà hoạch định chính sách tin rằng những điều quyết định liên quan đến sự tồn vong của châu Âu không thể hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí chính trị của một quốc gia khác. Đó cũng là lý do công nghiệp quốc phòng trở lại thành một chủ đề chiến nửa. Trong nhiều năm, hiệu quả kinh tế là ưu tiên. Ngày nay, khả năng sản xuất trong trường hợp khẩn cấp trở thành một ưu tiên không kém. Đó là lý do các cuộc tranh luận về huy động lực lượng, sư bi quân sự và khả lau duy trì chiến tranh kéo dài xuất hiện trở lại. Những chủ đề từng được xem là tàn dư của thế kỷ 20 đang dần quay về trung tâm của tư duy chiến nửa. Nhưng tất cả những thay đổi đó thực chất chỉ phản ánh một sự chuyển dịch lớn hơn, một sự chuyển dịch trong tâm lý lịch sử. Trong nhiều thập kỷ, châu Âu nhìn tương lai với niềm tin rằng thế giới đang trở lên ngày càng ổn định hơn. Ngày nay, ngày càng nhiều người tin vào điều ngược lại, rằng bất ổn có thể kéo dài, rằng cạnh tranh quyền lực giữa các cường quốc đã quay trở lại, rằng những điều tưởng như không thể vẫn có thể xảy ra. Và khi một liền văn minh bắt đầu suy nghĩ như vậy, nó sẽ thay đổi cách lập kế hoạch, thay đổi cách đầu tư, thay đổi cách chuẩn bị cho tương lai. Đó là lý do điều đang diễn ra không đơn thuần là một cuộc điều chỉnh chính sách quốc phòng, nó là sự điều chỉnh trong triết lý tồn tại của cả một độc viện. Một châu Âu từng được xây dựng trên niềm tin rằng hòa bình là trạng thái tự nhiên của thế giới, đang dần nhường chỗ cho một châu Âu khác. Một châu Âu tin rằng hòa bình không phải là điều hiện nhiên, rằng hòa bình phải được duy trì, phải được bảo vệ, và đôi khi phải được chuẩn bị từ rất lâu trước khi khủng hoảng xuất hiện. Đó là sự chuyển đổi từ châu Âu của hòa bình sang châu Âu của chuẩn bị. Và có lẽ đó là sự thay đổi chiến lược sâu sắc nhất mà độc viện này trải qua kể từ khi chiến tranh lạnh kết thúc. Thưa quý vị, vậy điều gì đang thực sự xảy ra ở châu Âu? Nhìn mềm ngoài, câu trả lời có vẻ rất đơn giản. Các nước tăng ngăn sát quốc phòng, mở rộng quân đội, đầu tư vào công nghiệp quân sự, chuẩn bị cho những kịch bản khẩn cấp. Nhưng sau tất cả những gì chúng ta vừa đi qua, có lẽ đó không phải là cách diễn giải chính xác nhất, bởi châu Âu không thực sự đang chuẩn bị cho một cuộc chiến cụ thể, không có một ngày giờ được dự báo, không có một kế hoạch tác chiến duy nhất đang chi phối toàn bộ độc địa, và cũng không có sự đồng thuận tuyệt đối về một kẻ thù duy nhất. Điều châu Âu đang chuẩn bị cho là một điều khác, một điều mơ hồ hơn, khó nhìn thấy hơn nhưng cũng sâu sắc hơn nhiều, đó là khả năng rằng hòa bình không còn là trạng thái mặc định nữa. Trong phần lớn 3 thật kỷ qua, hòa bình được xem như là điểm xuất phát của chính trị châu Âu. Các chính phủ thay đổi, các cuộc khủng hoảng đến rồi đi, nhưng phía dưới tất cả những biến độc đó vẫn tồn tại một niềm tin cơ bản, rằng tương lai sẽ ổn định hơn quá khứ, rằng chiến tranh giữa các cường quốc đã lùi lại phía sau, rằng lịch sử theo một cách nào đó đang đi đúng hướng. Ngày nay, niềm tin đó không còn chắc chắn như trước, không phải vì chiến tranh là điều không thể tránh khỏi, cũng không phải vì châu Âu đang bước vào một thật kỷ đối đầu mới, mà vì lần đầu tiên sau nhiều thật kỷ, các nhà lãnh đạo châu Âu phải nghiêm túc xem xét khả năng những điều họ từng coi là hiện nhiên có thể không còn là hiện nhiên nữa. Và đó có lẽ là sự thay đổi quan trọng nhất, không phải sự thay đổi về vũ khí, không phải sự thay đổi về ngân sách, mà là sự thay đổi trong nhận thức. Sự chuyển dịch từ niềm tin rằng hòa bình sẽ tự duy trì, sang nhận thức rằng hòa bình là một thành tiệm mong manh cần được bảo vệ liên tục. Đó là lý do câu chuyện này vượt xa Ukraine, vượt xa các cuộc tranh luận về NATO, và thậm chí vượt xa câu chuyện tái vũ trang. Bởi điều đang được thử thách không chỉ là một chính sách hay một chiến lược, mà là toàn bộ thế giới quan đã định hình châu Âu kể từ năm 1991. 35 năm trước, khi chiến tranh đã kết thúc, nhiều người tin rằng lịch sử cuối cùng đã chuyển sang một hướng đi ổn định hơn. Hôm nay, châu Âu không còn chắc chắn về điều đó nữa. Và có lẽ, đó chính là lý do vì sao cả lục địa này đang chuẩn bị cho một điều mà không ai thực sự mong muốn, không phải chiến tranh, mà là sự trở lại của bất định. Và điều đó để lại một câu hỏi cuối cùng, có lẽ cũng là câu hỏi quan trọng nhất. Liệu những gì chúng ta đang chứng kiến hôm nay chỉ là một phản ứng trước cuộc chiến ở Ukraine, hay đây là khởi đầu của một sự chuyển đổi sâu sắc hơn nhiều? Bởi lịch sử từng nhiều lần chứng kiến những xã hội thay đổi hoàn toàn sau một vũ sục lớn, không phải vì cuộc khủng hoảng kéo dài mãi mãi, mà vì cách họ nhìn thế giới sau cuộc khủng hoảng đã thay đổi binh viễn. Liệu chiến tranh ở Ukraine kết thúc vào ngày mai, liệu châu Âu có quay trở lại với những giả định của năm 2005, có quay trở lại với niềm tin rằng thương mại sẽ giải quyết phần lớn các vấn đề an ninh, rằng toàn cầu hóa sẽ tiếp tục làm thế giới ổn định hơn, rằng hòa bình đã trạm thái mặc định của lịch sử, một châu Âu thậm chọng hơn, cứng rắn hơn, ít ngây thơ hơn về thế giới xung quanh mình? Đó là câu hỏi mà chưa ai có thể trả lời chắc chắn, nhưng câu trả lời cho nó có thể sẽ định hình châu Âu trong nhiều thật kỳ tới. Hãy cho chúng tôi biết quan điểm của quý vị ở bên dưới phần bình luận, và nếu thấy hữu ích, rất mong nhận được một like, một đăng ký kênh từ quý vị. Tôi là Thanh Nong, cảm ơn quý vị đã dành thời gian theo dõi.