Người Việt “Liệu Cơm Gắp Mắm” Nhưng Sao Ngày Càng Nghèo? | Tin Tức 24h

Một làn sóng xích chặt chi tiêu chưa từng có đang quét qua từ các thành phố lớn cho đến những vùng quê. Những quán cà phê sang chảnh từng rộn rã check-in, này rơi vào cảnh điều hiệu. Những chuỗi nhà hàng đắt đỏ từng phải đặt bàn trước, này ngơ ngác nhìn nhau vì vắng khách. Người Việt không thiếu tiền nhưng đang đồng loạt nói không với việc vung tay quá tráng. Trong khi đó, các hội nhóm thanh lý đồ cũ, chợ mua bán đồ chuyền tay Có một thực tế đang diễn ra, hàng triệu gia đình đang rơi vào cảnh giàu trên giấy nhưng tiền mặt lại cạn kiệt. Sở hữu tài sản tỷ đồng nhưng trong túi không có nổi vài triệu đồng để xoay sở sinh hoạt phí hằng ngày. Từ xưa, người Việt luôn có thói quen liệu cơm gắp mắm, biết cân đo thu nhập để gói giến chi tiêu sao cho vừa bằng. Nhưng trong bối cảnh hiện tại, từ nông thôn cho đến thành thị, dù đã chủ động gắp mắm theo đúng lượng cơm mình có, nhiều gia đình vẫn rơi vào cảnh thiếu trước hụt sau. Chi phí sinh hoạt, tiền điền, tiền học, giá cả hàng hóa ngoài chợ liên tục leo thang, trong khi thu nhập lại dầm chân tại chỗ hoặc thậm chí sụp giảm. Khi bài toán kinh tế gia đình rơi vào thế liệu cơm gắp mắm nhưng vẫn thiếu, việc khắc lưng buộc bụng không còn là sự tính toán chủ động nữa mà đã trở thành phản ứng sinh tồn bắt buộc. Điều gì thực sự đang diễn ra đằng sau cơn bão tiết kiệm này? Và câu hỏi nhất nhối nhất lúc này là ai đã đẩy hàng triệu gia đình vào hoàn cảnh nhiệt nhã này? Áp lực tài chính này từ đâu ra và đâu là nguyên nhân gốc rễ của vấn đề? Hãy bắt đầu từ những thay đổi ngay trên bàn ăn mỗi sáng. Cách đây không lâu, việc bỏ ra 80.000 đồng, thậm chí 100.000 đồng cho một bát phở thương hiệu ngồi máy lạnh mát rượi được nhiều người coi là chuyện bình thường. Bát phở đó không chỉ để ăn cho no mà còn để chụp một bức ảnh đăng lên mạng xã hội, tỏ ra mình là người có tiền. Nhưng hiện tại, những quán phở ấy bắt đầu thư thất khách. Người ta tìm về những gánh bún riêu, quán bún mọc bình dân giá 30-35.000 đồng ở góc phố. Hoặc đơn giản hơn, nhiều người chọn ở nhà nấu tạm bát mì gói, tự pha ly cà phê túi lọc 5.000 đồng trước khi đi làm. Người ta chợt nhận ra rằng, cái máy lạnh sang xịn hay cái thương hiệu đắt đỏ chẳng giất cái bụng no lâu hơn, nhưng lại làm cái ví xẹp đi nhanh một cách đáng sợ. Đây không phải là sự keo kiệt hay tính toán nhỏ nhặt. Đây là một cuộc phản công lặng lẽ của người tiêu dùng. Người dân đang gửi đi một thông điệp rất rõ ràng đến các cửa hàng và chủ dịch vụ. Đã hết cái thời người tiêu dùng dễ dàng móc phí, trả tiền cho những thứ phù phiếm, mang tên đẳng cấp và trải nghiệm. Khi áp lực cuộc sống đè nặng lên vai, những giá trị ảo trên mạng xã hội lập tức trở nên rẽ mạc. Để tìm ra nguyên nhân gốc rễ, chúng ta phải nhìn vào gánh nặng tài chính đang đè bẹp túi tiền của hàng triệu gia đình, di chứng từ cơn say đất đai. Trong suốt cả một thập kỷ qua, dòng tiền trong xã hội thay vì chảy vào nhà máy, công xưởng, thay vì đầu tư vào học hành hay kinh doanh tạo ra của cải thực sự, thì lại bị chôn sống dưới những lô đất, phân lô bán nền. Sự hỗn loạn này là tổng hòa trách nhiệm từ ba nhóm chính. Đầu tiên là trách nhiệm của các cá mập bất động sản và giới đầu cơ. Họ đã dùng đồng bẫy tài chính khổng lồ tạo ra các chiêu trò truyền thông, thổi giá đất ở những vùng sâu, vùng xa, lên gấp nhiều lần giá trị thực. Những dự án ma, những lời hứa hẹn lợi nhuận vô lý đã biến bất động sản từ một hàng hóa tiêu dùng thiết yếu trở thành một thị trường đầu cơ đầy rủi ro. Thứ hai là những kẻ hở và sự chậm chân trong công tác quản lý, giám sát của các cơ quan chức năng. Việc kiểm soát dòng vốn tính dụng chảy vào các kênh rủi ro trong một thời gian dài chưa thực sự chặt chẽ, cùng với những kẻ hở trong quy hoạch, định giá đất và quản lý thị trường tài chính, đã tạo điều kiện cho các cơn sốt đất ảo bùng phát liên tục mà không có vang xả áp kịp thời. Và thứ ba, không thể không nhắc đến sự tham lam và thiếu kiến thức tài chính của chính người tiêu dùng. Người Việt có một tâm lý rất kỳ lạ. Người ta có thể thắt lưng buộc bụng, nhìn ăn nhịn mặt, nhưng nhất định phải vây mượn để mua bằng được một mảnh đất cắm rùi, rồi ngồi hy vọng nó sẽ tăng giá gấp 2, gấp 3 sau vài năm. Lòng tham muốn giàu nhanh mà không muốn lao động sản xuất đã biến chính chúng ta thành nạn nhân, đồng thời là mắc xích tiếp tay cho cái bẫy tài chính này. Và rồi bài toán kinh tế nhiệt nhã xuất hiện khi thị trường bất động sản đứng hình, dòng tiền bị tắt nghiễn hoàn toàn, hàng triệu người lọt vào cái bẫy do chính mình tạo ra. Họ đứng tên những mảnh đất được định giá 3 tỷ, 5 tỷ, thậm chí 10 tỷ đồng, nhưng đó chỉ là những con số nằm trên tờ giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Trong thực tế hàng ngày, họ không có nổi vài triệu đồng tiền mặt để đóng học phí cho con hay đi đám cưới, đám vỗ, nhà hàng xóm. Mỗi tháng khi tin nhắn báo lịch trả lãi ngân hàng vang lên, cánh nặng từ 10 triệu, 20 triệu, đến hàng chục triệu đồng tiền lãi cho những mảnh đất bỏ hoang, trở thành một bản án tài chính tàn nhẫn. Lãi suất vây mua nhà, vây đầu cơ dù đã hạ nhiệt nhưng vẫn nằm ở mức 9% đến 12% một năm, một con số đủ để bào mòn toàn bộ thu nhập của một gia đình làm công ăn lương. Khi phải gồng mình nuôi những cuộc nợ mang tên đất đai thì một bát bún có thêm vài miếng thịt cũng trở thành một sự xa xỉ. Chúng ta gặp khó khăn tài chính không phải vì đất nước nghèo đi mà vì quá nhiều người đã tham gia vào cuộc chơi chuyền bom, mua đi bán lại những giá trị ảo để rồi mắc kẹt. Vậy cuối cùng, ai là người chịu trách nhiệm và ai đang phải trả giá? Thực tế chua chát là chính người dân và lực lượng lao động phổ thông đang là những người giánh chịu hậu quả nặng nề nhất. Các tập đoàn lớn hay giới đầu cơ sừng sỏ có thể đã kịp rút vốn, tức giấu tài sản hoặc chấp nhận đột phạt, giải thể. Nhưng hàng triệu gia đình làm công ăn lương, những người lỡ dùng toàn bộ tiền tiết kiệm cả đời vào một mảnh đất phân lô mới là những người phải thác lương buộc bụng hàng ngày để trả từng đồng lãi vai ngân hàng, thậm chí tín dụng đen. Làn sóng thác lương buộc bụng này còn kéo theo một hiện tượng, chính là sự thoái trào của lối sống phô trương. Những năm trước, hãy có tiền là phải khoe, xe gầm cao máy thoáng, túi sách đắt tiền, đồng hồ sáng bóng phải được trưng ra để thiên hạ trầm trồ. Nhưng thời điểm này, người ta lại sợ khoe giàu. Giàu có lúc này chẳng khác nào một mục tiêu dễ bị để ý, kéo theo đủ loại phiền phức và rủi ro. Nhiều người chọn cách sống giấu mình. Họ cất những chiếc xe đắt tiền vào hầm, chuyển sang đi xe ôm công nghệ hoặc xe máy phổ thông. Họ cởi bỏ những bộ quần áo in logo thương hiệu to đùng để khoát lên mình những chiếc áo phông bình dân không nhãn hiệu. Nhiều người nhìn vào tưởng rằng xã hội đang hướng tới sự giản dị, tự nguyện. Nhưng nếu nhìn vào tâm lý đám đông, đó thực chất là một sự đề phòng cực độ. Khi cảm giác an toàn về công việc và thu nhập bị lung lay, con người có xu hướng co cầm lại để bảo vệ chính mình. Họ cắt giảm tối đa các khoản chi tiêu bề nổi để cố gắng gia cố cái đệm tài chính bên dưới. Thế nhưng, chính hành động tự vệ chính bê gan của từng cá nhân lại đang tạo ra một phòng lập suy thoái dây chuyền đầy đau đớn cho nền kinh tế. Quy luật của nền kinh tế rất đơn giản. Tiền của người này chi ra chính là thu nhập của người khác. Khi những người có tiền ngừng mua sắm, các ngành dịch vụ, thời trang, giải trí, ăn uống, những nơi đang tạo ra việc làm cho hàng triệu lao động phổ thông, công nhân, phục vụ, shipper sẽ lập tức rơi vào cảnh chết dần chết mòn. Khi người giàu không chịu tiêu tiền, người nghèo sẽ là những người đầu tiên mất việc làm. Khi người lao động mất việc, họ lại càng không có tiền để mua sắm hạn hóa thiết yếu. Đó là một vòng xoáy đi xuống đầy nguy hiểm. Chúng ta thắt chặt chi tiêu để tự bảo vệ gia đình mình, nhưng vô tình lại đang làm kiệt quệ sức mua của toàn bộ thị trường. Ở góc độ của thế hệ trẻ, những người vốn được xem là lực lượng tiêu dụng hăng hái và phóng khoáng nhất, bức tranh lại càng trở nên khắc nghiệt. Hãy nhìn vào thực tế mà một người trẻ ra trường, đi làm đang phải đối mặt. Giá một căn chung cư bình dân hiện nay đã vọt lên mức 40-50 triệu đồng một mét vuông. Để mua được một môi nhà nhỏ, một người trẻ phải bỏ ra số tiền gấp 25-30 lần tổng thu nhập cả một năm của họ. Trong khi đó, tiền lương hàng tháng chỉ tăng nhất từng chút một theo đơn vị phần trăm, không đuổi kịp đà tăng của tiền thuê nhà, tiền điện, tiền nước và giá cả hàng hóa ngoài chợ. Áp lực đề nén đó đã sinh ra những khái niệm nghe thì thời thượng như tiêu dùng tối giảng hay sống chậm. Nhưng bản chất bên trong là một trạng thái chấp nhận thực tế. Một bộ phận không nhỏ giới trẻ rơi vào tâm lý buông bỏ các mục tiêu lớn, không cố mua nhà, không mua ô tô, khoảng kết hôn và ngại sinh con. Trong bài toán tài chính hàng ngày của họ, việc trang trải đủ tiền phòng trọ, tiền ăn uống và tức lủy được một khoản tiền nhỏ phòng khi ốm đau đã là một nỗ lực lớn. Lấy đâu ra dư địa tiền bạch để họ chi tiêu cho những chuyến du lịch đắt đỏ hay những mặt hàng xa xỉ. Thắt chặt chi tiêu đối với người trẻ không phải là sự lười biến hay thiếu chí tiến thủ, mà là một hành vi tự vệ bắt buộc trước một thực tại giá cả đã vượt quá khả năng chi trả. Suốt một thời gian dài, thị trường đã dung dưỡng cho rất nhiều mô hình kinh doanh dựa trên sự phù phím. Nhiều doanh nghiệp sống khỏe không phải nhờ chất lượng sản phẩm vượt trội mà nhờ những chiến dịch truyền thông thổi giá tạo dựng hình ảnh hào nhóng trên mạng. Nhiều quán ăn, quán cà phê bán cái gọi là view, sóng ảo với giá cắt cổ thay vì chăm chút cho chất lượng đồ ăn, thức uống. Các khoa học dạy làm giàu siêu tốc, dạy đầu tư tài chính lướt sống, mọc lên như nấm sau mưa. Khi dòng tiền dễ dãi cạn kiệt và người tiêu dùng tỉnh giấc, thị trường bắt đầu cuộc tự dọn dẹp chính nó một cách tàn nhẫn. Những nhãn hàng chỉ biết làm màu mà không có chất lượng cốt lõi buộc phải đóng cửa. Những quán ăn chặt kém bán dịch vụ yếu kém bị khách hàng tẩy chay lập tức. Những mô hình kinh doanh sống bám vào sự nông nổi của đám đông vỡ trận. Đây là một cuộc thanh lọc vô cùng khắc nhiệt nhưng cực kỳ cần thiết. Sau cơn bão này, chỉ những doanh nghiệp tạo ra giá trị thật, bán sản phẩm đúng giá trị, chăm sóc khách hàng bằng sự tử tế mới có thể tồn tại. Thị trường buộc cả người bán lẫn người mua phải trưởng thành hơn. Với cơ quan quản lý, nhà nước đóng vai trò vừa là người trọng tài giữ cho thị trường vận hành đúng luật, vừa là bề cứu sinh, bảo vệ sinh kế cho nhân dân. Trách nhiệm lớn nhất của cơ quan quản lý là điều tiết dòng tiền vào sản xuất thay vì đất đai đầu cơ, kiểm soát lạm phát, siết chặt quản lý thị trường và xây dựng một lưới an sinh xã hội đủ chắc chắn. Khi chính sách vĩ mô minh mạch, minh định rõ ràng, quyền lợi và nghĩa vụ của các bên, người dân và doanh nghiệp mới có thể yên tâm lao động, cống hiến và vượt qua mọi biến động kinh tế.