THẨM QUAN-ĐẾ PHẠM

Việc đặt ra trăm quan, phân chia chức phận là để trình bày, làm sáng tỏ giáo hóa, tuyên dương đức phong, lan tỏa phong tục cho dân. Cho nên bậc minh chủ dùng người, cũng giống như thợ giỏi dùng gỗ: gỗ thẳng thì dùng làm càng xe, gỗ cong thì dùng làm bánh xe, gỗ dài thì dùng làm cột kèo,gỗ ngắn thì dùng làm đấu góc; bất luận cong thẳng dài ngắn, mỗi loại đều có chỗ dùng. Minh chủ nhậm dụng nhân tài cũng lại như thế: Người trí thì lấy mưu lược, kẻ ngu thì lấy sức lực, người dũng thì dùng cái uy, kẻ nhát thì dùng sự cẩn trọng; bất luận là trí, ngu, dũng, nhát, thì đều có thể dùng.
Cho nên thợ giỏi thì không bỏ phí gỗ, bậc minh chủ thì không bỏ phí người. Không vì một điều ác mà quên đi cái thiện của họ, đừng vì một vết nhơ nhỏ mà che lấp công lao của họ; chia sẻ chính sự,phân bổ chức năng, phát huy hết năng lực của họ. Tuy nhiên, cái đỉnh lớn đủ chứa cả một con bò thì không nên dùng để hầm gà; con mèo chỉ biết bắt chuột thì không bảo nó đi đánh nhau với mãnh thú;đồ dùng chỉ chứa được 30 cân thì không thể dung nạp cả dòng Trường Giang, Hán Thủy; xe chở được trăm thạch lương thực mà nếu chỉ chứa vài đấu thóc thì làm sao đầy. Tại sao thế? Vì cái lớn không thể đo bằng cái nhỏ, cái nhẹ không thể dùng cho cái nặng. Ngày nay, trí tuệ con người có nông sâu, năng lực có lớn nhỏ. Có người kiêm trăm thứ việc vẫn thấy ít, có người chỉ lo một việc đã thấy nhiều. Với kẻ tài hèn, không thể giao trọng trách; với người năng lực nhỏ, không thể phó thác
chức vụ lớn. Nếu giao nhiệm vụ cho quan viên đều xứng đáng với chức vụ, không cần nhọc công mà nước nhà sẽ trị an, đó gọi là việc bố trí quan chức thỏa đáng vậy. Hai điều này là gốc rễ của an và loạn. Lập quốc trị dân phải dựa vào sự hợp đức của các đại thần đắc lực; truyền Đạo giáo hóa phong tục phải gửi gắm vào bậc minh hiền. Muôn ngàn vì sao giăng trên trời là để giúp tăng thêm ánh sáng cho trăng đêm; trăm sông cuộn chảy để góp thêm chiều sâu cho biển cả. Biển rộng trăng sáng vẫn phải nhờ các vật khác mà trở nên vĩ đại. Bậc quân vương thống trị thiên hạ, điều hành vạn vật, vận dụng bốn mùa, nếu chỉ dùng cái tâm nhỏ hẹp của mình để lo liệu việc trong Cửu châu, không
nhờ lực lượng của đại chúng thì sao có thể thành công được? Cho nên nhất định phải làm rõ chức trách, xem xét người hiền, lựa chọn tài năng, phân chia bổng lộc. Dùng được đúng người thì đức phong thịnh hành giáo hóa rộng khắp; dùng sai người thì giáo hóa suy đồi làm hại nhân luân. Cho nên nói biết người để dùng cho đúng là rất khó, ngay cả vua Nghiêu cũng thấy khó khăn, thật phải vô cùng thận trọng vậy!