Kỵ Binh Việt Nam - Lỗi Thời Với Quân Đội, Hữu Dụng Với Công An?

Trong thời đại của tăng thiết giáp và trực thăng, ngựa chiến tưởng chừng như chỉ còn thấy trên phim ảnh hoặc sách sử. Thế nhưng hiện nay, Việt Nam lại có một đoàn kỳ binh xịn xỏ. Thấy thì quen đấy, nhưng nhiều người vẫn thắc mắc, thời đại này rồi nuôi ngựa để làm gì? Và đặc biệt, tại sao kỳ binh lại thuộc Bộ Công an chứ không phải Bộ Quốc phòng? Muốn trả lời câu hỏi này, trước tiên chúng ta phải quay lại thời điểm kỳ binh từng lần lượt đáng sợ nhất trên chiến trường. Suốt 3.000 năm, ngựa là một trong những phương tiện chiến tranh quan trọng nhất của loài người. Từ những hiệp sĩ bọc giáp sát ở châu Âu, cho đến phó ngựa mông cổ tưng tung hoành khắp lục địa Áo. Tất cả đều dựa vào một lợi thế rất đơn giản, tốc độ. Trước khi có xe cơ giới hiện đại, một người cưỡi ngựa có thể di chuyển nhanh hơn rất nhiều so với một người đi bộ. Điều đó giúp quân đội các nước dễ dàng hơn trong việc trinh sát, truyền tin, tập kích và truy kích kẻ thù. Tại Việt Nam cũng vậy, hình ảnh thanh gióng cưỡi ngựa sát ra trận có lẽ là hình tượng kỵ binh quen thuộc nhất trong văn hóa Việt Nam. Tất nhiên đây là một truyền thuyết, nhưng những ghi chép lịch sử về sau này cho thấy ngựa thực sự đã được sử dụng trong quân đội Đại Việt từ rất sớm. Nhà Lý là triều đại đầu tiên thành lập một lực lượng kỵ binh riêng. Năm 1917, triều Lý xây dựng xã Đình ở phía nam thành Thàng Long để huấn luyện quân sĩ. Cưỡi ngựa và bắn cung cũng trở thành những nội dung quan trọng trong việc rèn luyện võ nghệ. Đến thời Trần, kỵ binh tiếp tục giữ vai trò đáng kể trong quân đội. Trong ba lần kháng chiến chống quân Mông Nguyên, nó được sử dụng phối hợp với các lực lượng khác trong những chiến dịch cơ động và phản công. Ở thời Lê, triều Đình tổ chức cả ti kỵ sạ, chuyên về cưỡi ngựa và bắn cung. Đến thời Tây Sơn, kỵ binh tiếp tục tham gia những cuộc hành quân với tốc độ rất cao. Trong đó có chiến dịch thần tốc ra Bắc đánh giặc Thanh năm 1789. Sáng thời Nguyễn, vai trò của kỵ binh dần thu hẹp lại. Nhà Nguyễn tập trung nhiều hơn vào thủy quân, tượng binh và pháo binh. Đây cũng là dấu hiệu cho thấy chiến tranh đang thay đổi. Khi súng ống và pháo binh ngày càng phát triển, tốc độ một con ngựa không còn là lợi thế tuyệt đối nữa. Trước hỏa lực súng máy và pháo binh dày đặc, kỵ binh chính thức bị lỗi thời và dần biến mất khỏi chiến trường. Cũng như nhiều quân đội hiện đại trên thế giới, quân đội nhân dân Việt Nam không sử dụng lực lượng kỵ binh. Có 3 lý do chính cho quyết định này. Kỵ binh có tỷ lệ sống sót rất thấp. Chính chức hiện đại là cuộc chơi của hỏa lực. Pháo binh, tên lửa, súng máy và máy bay không người lái có thể tấn công mục tiêu từ rất xa. Trong khi đó, kỵ binh gần như không có lớp bảo vệ trước những loại hỏa lực này. Một người lính cưỡi ngựa giữa chiến trường vì thế rất dễ trở thành bia tập bắn cho kẻ thù. Điều đó đã được thể hiện rõ ngay từ Thế chiến thứ nhất. Điển hình. Tại trận đánh năm 1914, trung đoàn thương kỵ binh số 9 và trung đoàn long kỵ binh cận vệ số 4 của Anh đã bị quân Đức tiêu diệt hoàn toàn bởi bão đạn từ súng máy và pháo binh. Cả cuộc chiến đã cướp đi sinh mạng của gần 6.000 kỵ binh Anh và khoảng 8 triệu con ngựa. Dù vậy, nếu chúng ta bọc giáp cho cả ngựa lấn người để tăng động bảo vệ, thì lại khiến giáp nặng hơn và khả năng cơ động giảm mạnh. Trong khi đó, nếu cần một phương tiện vừa cơ động vừa có khả năng bảo vệ binh sĩ, sẽ thấy giáp rõ ràng vừa trội hơn. Thứ hai, ngựa đã mất ngôi vương về tính cơ động. Cuộc đời hiện đại giờ có rất nhiều phương tiện nhanh, khỏe và linh hoạt hơn. Từ xe tải, xe thiết giáp cho đến trực thăng và tàu tiếp vận. So với những phương tiện này, ngựa không còn đủ linh hoạt để đảm nhiệm vai trò cơ động chủ lực. Tất nhiên, ngựa vẫn có thể đi qua những địa hình gồ ghề mà xe cộ không thể di chuyển được. Nhưng đó chỉ là một lợi thế mang tính đặc thù, chứ không đủ để thay thế cả hệ thống cơ giới của cuộc đời hiện đại. Thứ ba, chi phí duy trì kỳ binh quá tốn kém so với hiệu quả chiến đấu thực tế. Xe cộ chỉ cần đồ xăng và bảo dưỡng định kỷ, nhưng ngựa thì khác. Chúng cần ăn uống, tắm rửa, chăm sóc y tế mỗi ngày. Muốn duy trì một đoàn ngựa chiến, hậu cần sẽ phải gánh một khối lượng công việc khổng lồ. Về bài toán kinh tế, giá mua một con ngựa nghiệp vụ đã rao động từ 5.000 đến 20.000 USD. Còn chi phí duy trì hàng năm cho mỗi kỳ sĩ kèm theo ngựa lên tới 50.000 đến hơn 200.000 USD. Thính xương xương, một tiểu đội vòn vẹn 12 kỳ sĩ đã ngồi từ 600.000 đến 2.400.000 đồng mỗi năm. Người cả một lứa đoàn chắc chắn sẽ là một gánh nặng ngân sách khổng lồ trong bất kỳ quốc gia nào. Vừa yếu, vừa chậm, lại còn tốn tiền chăm sóc, kỳ binh truyền thống buộc phải rời chiến trường hiện đại. Tuy nhiên, binh chủng này không hoàn toàn vô dụng. Đạt đúng chỗ, đây vẫn là một lực lượng rất lợi hại. Và thú vị là những phẩm chất của kỳ binh lại cực kỳ phù hợp với nhiệm vụ của cảnh sát hiện đại. Ngày 15 tháng 1 năm 2020, Bộ Công an chính thức thành lập Đoàn Cảnh sát Cơ động kỳ binh thuộc Bộ Tư lệnh Cảnh sát Cơ động. Lực lượng này thực chất có nguồn gốc từ một câu chuyện ngoại giao rất đặc biệt. Người Mông Cổ có quy tắc bất di bất dịch, không bao giờ xuất khẩu ngựa sống. Và món quà này chỉ dành cho những người bạn thân thiết nhất. Năm 2019, trong chuyến thăm Mông Cổ, Tổng bí thư Tô Lâm, khi đó còn là Bộ trưởng Bộ Công an, đã ngỏ lời nhờ nước bạn hỗ trợ. Đáp lại tình cảm đó, Mông Cổ đã trao tặng cho Việt Nam 105 trú ngựa quý vào năm 2020. Nhờ đó, Việt Nam sở hữu những chiến má tình anh đầu tiên mà không tốn chi phí mua sắm. Sau vài năm được chăm sóc đặc biệt, dàn chiến má này đã vạm vỡ hơn hẳn, sẵn sàng thực hiện các nhiệm vụ chuyên biệt. Ý tưởng về binh chủng này xuất phát từ việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế, kế thư truyền thống và thực tiến an ninh xã hội của Việt Nam. Thứ nhất, cây binh có thể cơ động trên mọi địa hình. Mối trường tác chiến tại Việt Nam thì lại rất đa dạng. Từ đồng bằng đô thị cho đến vùng núi rừng sông. Trên thực tế, tiên thân của bộ đội biên phòng chính là Công an Nhân dân Vũ trang được thành lập vào ngày 3 tháng 3 năm 1959. Khi đó hòa tầng giao thông chưa phát triển, phương tiện cơ giới còn hạn chế, nên ngựa là phương tiện duy nhất giúp lực lượng tuần tra băng rừng vượt núi. Ngày nay, dù đường xá đã phủ rộng vào xã hội hiện đại, thì bay toán địa hình lại sảnh ra ngay ở các đô thị. Các thành phố ở Việt Nam, đặc biệt là thủ đô Hà Nội, nồi bật với các con ngõ nhỏ ngoan ngueo khiến xe đặc trục khó mà di chuyển được. Tuy nhiên, ngựa lại có thể qua lại dễ dàng. Trước kể, chúng như một chiếc bảo lộ biến đi, cho thêm vũ khí, lương thực cho người chiến sĩ. Thứ hai, kỵ binh giúp giải tan đám đông và chống bạo loạn. Thực tế cho thấy, xe cơ giới rất dễ bị đám đông quá khích bao vây và vô hiệu hóa. Trong một đám đông vốn loạn, người điều khiển không thể cứ đơn giản nhấn ga để mở đường. Chỉ một phát trạm ngoài ý muốn cũng có thể khiến tình hình trở nên nghiêm trọng hơn. Trước kể, xe cơ là vật thể vô hồn. Khi bạo loạn lên cao trào, người ta chẳng quan ngại đến việc đốt phá hay quay lại lật xe. Kỵ binh lại có một cách tiếp cận khác. Một chiến sĩ ngồi trên lưng ngựa có vị trí cao hơn mặt đất. Điều này giúp bỏ quan sát diễn biến của một khu vực rộng và ít bị che khuất bởi đám đông. Các chiến sĩ còn dễ dàng len lỏi vào giữa đám đông để tách họ ra. Nhưng lợi thế lớn nhất lại nằm ở chính kích thước của chủ ngựa. Một con ngựa trưởng thành có thể nặng từ 400-600kg, tạo ra sức ép thị giác áp đẳng. Khi đứng thành đội hình, chúng trở thành một bức tương sống buộc đám đông phải ra ra hai bên. Đáng chú ý, con người còn có tâm lý e ngại và trùn tay khi tấn công một sinh vật sống, và cụ thể ở đây là ngựa. Sự SNI vô tình tạo ra là chán bảo vệ cho đôi kỵ binh khi họ đối mặt với đám đông liên loạn. Tuy nhiên, kỵ binh không thể hoàn toàn thay thế được xe cơ giới. Ở nơi đường sáo thuận tiện, xe cổ vẫn là chủ lực. Kỵ binh chỉ bổ sung vào những khoảng trống mà phương tiện khác khó đáp ứng. Thứ ba, kỵ binh tạo nên sự thân thiết với người dân. Việc mang xe thiết giáp hầm hố đi tuần giữa khu dân cư có thể khiến dân chúng hoảng mạng. Người dân sẽ nghĩ ngay, lại có biến gì càng rộng. Điều này vô tình làm xấu hình ảnh của cảnh sát cơ động, do họ chỉ đang muốn bảo vệ chúng ta. Nhưng với kỵ binh, hướng lại tránh được hoàn toàn. Những chúng ở cao lớn vừa giữ nguyên vẻ nghiêm trang, vừa tạo cảm giác yên bình và gần gũi. Thay vì né tránh, người dân và trẻ em lại hào hứng vẫy tay, chụp ảnh kỷ niệm. Như đó, một cuộc tuần tra đôi khi còn trở thành cơ hội giao lưu giữa cảnh sát và người dân. Trên thực tế, đơn vị đã xuất hiện tại nhiều sự kiện lớn. Từ bảo vệ Seagame 31, cho đến các hoạt động diễu hành và phục vụ công chúng. Có thể thấy, đoàn cảnh sát cơ động Kỵ binh Việt Nam không phải là quân đội cưỡi ngựa để đánh trận. Họ là lượng chuyến biệt để đảm bảo an ninh cho thời bệnh. 6 năm sau ngày thành lập, đoàn Kỵ binh cảnh sát cơ động Việt Nam đã đi một chặng đường khá dài. Từ những con ngựa hoàng dão ban đầu, các chiến sĩ đã kiên trì thuần hóa và huấn luyện thành công. Đoàn ngựa đã phát triển lên hơn 150 con. Chúng quen dần với khói lửa, tiếng súng và sẵn sàng tác chiến giữa đám đông bảo vệ. Không chỉ dừng lại ở đó, lực lượng cũng bắt đầu chủ động phối giống và nghiên cứu sử dụng các giống ngựa ở trong nước. Trong đó có ngựa Bắc Hà, một đất quen với địa hình và điều kiện tự nhiên của Việt Nam. Và trong tương lai, tỉnh pháo ngựa sẽ tiếp tục góp phần giữ gìn an ninh và làm đẹp thêm hình ảnh người chiến sĩ công an nhân dân.