Từ Đôi Tay Người Thợ - Làng nghề chạm gỗ Phù Khê

Phường Phù Khê, thành phố Tử Sơn, tỉnh Bắc Ninh, miền quê Văn Hóa, miền quê Anh Hùng. Nói về những nét văn hóa của Phù Khê thì phải kể tới nghề mộc, một diệt sản đã làm nên tiếng tâm cho vùng đất này. Ngày xưa đến giờ các cụ vẫn có cái câu ca này Hà Nội thì thiêu quạt thiêu cờ, Phù Khê chạm chỗ ngai thờ nhà vua Đấy là cái câu ca của các cụ để lại từ ngày xưa đến giờ Đấy, nó có đặc trưng đặc biệt của cái Phù Khê Nét đặc trưng ấy là niềm tự hào của người Phù Khê bao đời qua Qua bao đời vẫn những dùng cụ thân quen như thế này Người dân làng nghề đã tạc nên dáng hình của nhiều công trình, vật dụng với các chi tiết nghệ thuật tải hoa Ngày nay làng nghề chạm gỗ Phù Khê nổi tiếng khắp một vùng gần xa với những sản phẩm gỗ Mỹ nghệ cao cấp, có giá trị kinh tế cao, được người tiêu dùng trong và ngoài nước ưa chuẩn Gặp gỡ các nghệ nhân của làng nghề này, chúng tôi được lắng nghe nhiều câu chuyện về sự hình thành và phát triển của làng nghề Hiểu thêm về những tinh hoa của nghệ thuật chạm khắc Việt Nam Hàng trăm năm trôi qua, nhưng những người tâm huyết với nghề như họ Thì vẫn luôn được nối truyền từ đời này sang đời khác Truyền thống của gia đình thì có từ nâu đời rồi, từ đời các cụ cực kỵ rồi Thế mà các cụ ngày xưa đi làm nó vất vả lắm Mang đồ nghề chàng đục rồi là gánh gồng đi Sau này đến những năm kháng chiến xong thì nó còn có cái xe đạp Đi mãi lên vùng núi để làm những cái nhà này, làm những cái giường tủ này Từ một cái làng nghề nhỏ này nào phát cái nôi của đồ hộ mà đến bây giờ phát triển rộng ra Nó phải tương đương đến bằng mấy huyện Lên đến tận Thái Nguyên, hiệp hòa Bắc Giang, sang bên Đông Anh Nói chung là phát triển rộng lớn Dùng cụ hành nghề đục chạm vỗ xưa kia rất đơn giản Chỉ là vài thứ như cưa, bào, thầm, ke, tràn Đục móng, đục thẳng, các loại to nhỏ khác nhau Quy trình sản xuất chia làm ba khâu Khâu thứ nhất là cắt, sẻ gỗ và đục các mộng Gọi là làm thô hay làm ngang Khâu thứ hai là chạm thô Khâu thứ ba là chạm tinh Nghề chạm các gỗ ở phủ khê lưu truyền câu nói Nhất mộc, nghị nhân, tam vân, tứ thú Ý nói khó nhất là chạm cây cối Khâu thứ hai là chạm hình người Thứ ba là chạm mây Thứ tư là chạm những con thú Trục năm trở lại đây Màng sản xuất hàng gỗ Mỹ nghề của phủ khê phát triển mạnh Làng nghề hiện có nhiều cơ sở chuyên sản xuất và kinh doanh các bản hàng gỗ Mỹ nghề Giá trị sản xuất của nghề chiếm tới 80% tổng giá trị sản xuất toàn thôn Ngày nay máy móc cũng đã thay thế một phần sức lực của người thợ Nhưng đôi tay tải hoa và ốc thẩm mỹ vẫn là yếu tố quyết định tạo nên những tác phẩm nghệ thuật từ gỗ Nét truyền thống của cha ông cụ cụ này Bây giờ vẫn phát huy truyền thống Người thì kiểu làm bên mộc Người thì bên chạm Bây giờ ai mà thích nghề điêu khắc thì học theo nghề điêu khắc Đời nối đời trải qua bao thăng trầm lịch sử Nghề chạm khắc gỗ Phủ Khê vẫn lưu giữ được những giá trị tinh hoa của sản phẩm truyền thống Lại thêm sự sáng tạo trong các công đoạn xử lý nguyên liệu đổi mới mẫu má Hiện làng nghề có hàng trăm hộ làm nghề mộc và nhiều hộ làm dịch vụ đáp ứng yêu cầu của nghề Các sản phẩm nổi tiếng của làng nghề có giá trị sử dụng và giá trị nghệ thuật Đáp ứng thị hiếu thẩm mỹ của người tiêu dùng trong và ngoài nước Được tiêu thụ rộng rãi trên toàn quốc và xuất khẩu với số lượng lớn Nghề có lúc hưng lúc thỉnh Nhưng nét văn hóa truyền thống làng nghề vẫn được người dân nơi đây gìn giữ Tất nhiên là việc làm nghề thì nó cũng theo từng giai đoạn Phát triển kinh tế của đất nước Nhưng riêng Phù Khiên lúc nào cũng phải gìn giữ nghề mộc này Chứ không thể nào để mai một được Dù là thăng trầm hay như thế nào Nhưng lúc nào cũng lúc hưng thỉnh thì phát triển mạnh Còn lúc không thì tùy theo thời điểm Thời điểm nào hưng thỉnh thì nằm mạnh hơn Còn không tức là mình phải theo thời điểm đó Phủ Khê hôm nay trở thành vùng đất chủ phú của thành phố Tử Sơn tỉnh Bắc Ninh Phần lớn cũng là bởi cánh nghề mà cha ông chuyển lại Nét văn hóa truyền thống của nghề mộc Phủ Khê Được kể lại cho con cháu với niềm tự hào Mà tự hào nhất là nghệ thuật chạm rồng Sản phẩm chạm rồng của Phủ Khê Vẫn được những người trong nghề đánh giá là mềm mại, tinh tế Nhưng rất cá tính trong hình dáng, đường nét Con rồng của Phủ Khê thì nó khác hẳn với con rồng của các nơi khác Tức là người ta học cũng là học từ Phủ Khê ra Nhưng cái tay nghề nó không bằng có những cái Một là cái con mắt thẩm mỹ Hai là cái tư duy của người thợ Thì nó đặc biệt, nó khác, nó gần như cha chuyển con nối rồi Nó khác cả đường nét, huyền chuyển, mềm mại, sống động Tức là mình thổi được cái hồn của nó vào trong những tác phẩm Ngày nay trong vòng xoáy mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường Và trước những nhu cầu ngày càng đa dạng của người tiêu dùng Phủ Khê không chỉ đổi mới, phát triển những sản phẩm chạm khác truyền thống Mà còn mở rộng sang sản xuất những sản phẩm gỗ Mỹ nghệ cao cấp Nghệ Mộc Phủ Khê giờ đã phát triển sang các sản phẩm cao cấp hơn Như đồ nội thất, đồ gỗ trang trí cao cấp Cho các biệt thử, khách sạn, nhà hàng Các sản phẩm này không chỉ đáp ứng nhu cầu sử dụng Mà còn mang tính thẩm mỹ cao, thể hiện sự sang trọng và đẳng cấp Với sự sáng tạo và tinh tế trong thiết kế Các sản phẩm Mộc Phủ Khê đã làm say lòng không ít khách hàng trong và ngoài nước Không chỉ làm ra các sản phẩm Nghệ Mộc còn gắn bó sâu sắc với đời sống tinh thần của người dân Phủ Khê Nghệ Mộc trở thành nguồn sống, đàn niêm tự hào của cả cộng đồng Vì thế để tưởng nhớ công ơn tổ nghề là cụ Nguyễn An Nhân dân địa phương đã đồng lòng góp sức người sức của Để xây dựng nên khu thờ tổ nghề này Đây là công trình của lòng ngưỡng vọng, kính trọng tiền nhân Đã có công mang về cho làng Cách nghề không chỉ để mưu sinh Mà còn góp phần làm đẹp thêm cho đời Cán bộ, địa phương cũng như nhân dân Đã gọi như là thống nhất Và đã nhất trí cao xây dựng nhà thờ của cụ Tổ Nghệ Mộc Đây từ nọ Lộc Bình Cho nên là tất cả bộ bát biểu này Đã gọi là thuộc vào đồ gỗ mà chặn chỗ Do dân sở tại của mình Ngày 19 tháng 1 năm 2016 Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch Đã kế quyết định công nhận nghề chạm khắc gỗ Phủ Khê Là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia Đây không chỉ là niềm tự hào Của cán bộ, nhân dân phường Phủ Khê Mà còn là điều kiện để sản phẩm của làng nghề Được quảng bá rộng rãi và tiếp tục phát triển Những nỗ lực nắm bắt sự thay đổi của thị trường Cải tiến mộng mã, nâng cao chất đường sản phẩm Đưa thiết bị công nghệ vào sản xuất Làng nghề chạm gỗ Phủ Khê Đã có những bước tiến dài trong quá trình phát triển Và ngày càng khẳng định được thương hiệu sản phẩm trên thị trường Từ đôi tay người thợ Phủ Khê Với nhãn quan và ốc sáng tạo Những thừa gỗ thô sơ đã biến thành những sản phẩm đầy tính nguy thuật Những sản phẩm ấy đã và đang tiếp tục lan tỏa Tình hoa của làng nghề đi khắp muôn phương