Nhớ thương nghệ nhân Hà Thị Cầu

Nghệ nhân Hà Thị Cầu, người được xem như là pho sử sống về hát sầm và một trong số ít báo vật nhân văn sống đã ra đi vào ngày 3 tháng 3 vừa qua để lại một khoảng trống lớn trong lòng những người yêu văn hóa và nghệ dân gian Vậy vì sao có một hình ảnh Hà Thị Cầu như một biểu tượng của sầm đường phố mộc mạc dân dã đi vào lòng người? Vì sao bà được xem như là nghệ nhân hát sầm cuối cùng của thế kỷ 20? Chúng ta sẽ cùng nhìn lại những hình ảnh trong phó sự sau đây Những âm thanh này mãi mãi sẽ chỉ còn là kỷ niệm Dẫu hình ảnh của bu cầu, cách gọi thân thương của những thế hệ học trò yêu mến bà vẫn hiện diện trong hai cây đàn nhị Những vật giá trị nhất mà cả cuộc đời gắn bó với sầm, bà luôn nâng niu bên mình Nhiều người mê sầm tìm đến bà để học hát, học đàn Nhưng sau đến giờ vẫn chưa có ai hát sầm mà dây rứt, mộc mạc mà ám ảnh người nghe như bà cầu Cũng như chắc sẽ chẳng có ai dùng cây đàn nhị với dây đàn không được làm từ dây tơ, dây cướp mà được chế từ dây phanh xe đạp Nhưng tiếng đàn lại có thể déo dắt đến thế Chúng ta muốn hiểu sầm là gì thì chúng ta hãy nghe cụ hát chỉ cần một bài thôi Trong đó bao gồm tất cả đầy đủ, bốn cái yếu tố thứ nhất là cấu trúc âm nhạc Thứ hai về văn học, thứ ba về nhà khí và thứ tư là môi trường diễn sướng Trong bốn cái yếu tố này cụ đều thể hiện đầy đủ những diện mạo của hát sầm Đạo diễn Lương Đình Dũng, người rất say mai sầm, đã dành hơn hai năm chỉ để quay sầm đỏ Bộ phim khắc họa chân thực về cuộc đời ẩn sau tiếng hát nhiều thăng trầm của nghệ nhân Sau bộ phim ấy, cái động lại lớn nhất với anh thật lạ không phải là những bài sầm cổ đã quá quen thuộc của bu cầu Mà là cái tâm của người hát, cái tâm của một nghệ sĩ được sinh ra từ trong vất vả cơ cực Mà cả cuộc đời vẫn trong vách, không vướng bận toan tính, một lòng dành để yêu sầm Khi người nghệ sĩ mà người ta sống, tức là người ta có tâm thì nó ẩn hiện trong cái tiếng hát đấy Cũng sẽ làm cho cái tiếng hát nó trở nên tốt đẹp, nó thanh thoát Cụ nói rằng là tham vì con, tham nhất của người già bây giờ là để lại cho con cháu những cái gì Gian dạy cho con cháu những cái gì, thì cái đấy là cái ấn tượng khi mình làm phim về cụ Có nhiều làn điệu mà cụ chưa thể truyền tại được hết, bây giờ không may thì cụ đã qua đời Thì nói chung là bọn em sẽ cố gắng để tìm toàn hơn và để phát triển hơn nghệ thuật hát sầm này Dẫu để lại nhiều nuối tiếc vì còn những tinh hoa của sầm chưa được trao truyền Thì ít nhất vẫn còn đó, một hồn sầm đau đáu với nghệ tổ để lớp trẻ soi vào Chỉ có điều, không biết đến bao giờ, nghệ thuật hát sầm Việt Nam mới lại có một giọng hát như thế, một tấm lòng như thế Sầm đi đâu mà giàu, trả đi đâu mà có mà giàu cả Ai mà có cố tình mà muốn học thì mình chịu hóa Cứ còn sống ngày nào, năm nào, tháng nào đi thì người ta đứng ra học thì mình dậy thì sao