Những hình ảnh kinh ngạc về Vũ trụ từ kính viễn vọng Euclid| Khoa học vũ trụ - Top thú vị |

Bạn đã bao giờ nhìn lên bầu trời đêm và tự hỏi vũ trụ trông như thế nào khi nhìn từ những đôi mắt mạnh mẽ nhất của nhân loại? Ngày nay, chúng ta không chỉ dừng lại ở việc quan sát bầu trời bằng mắt thường hay những kính thiên văn mặt đất, mà chúng ta còn có những kính thiên văn ngoài không gian. Kính thiên văn không gian Euclid là một trong những sứ mệnh vũ trụ tham vọng nhất của nhân loại, đã mở ra cánh cửa dẫn đến những bí ẩn chưa từng thấy. Từ những cụm thiên hạ xa xôi, những giải khí rực rỡ, đến dấu vết của vật chất tối, thứ vật chất vô hình chiếm phần lớn vũ trụ. Những hình ảnh Euclid gửi về không chỉ đẹp mà còn đầy mê hoặc, có thể thay đổi hoàn toàn hiểu biết của chúng ta về vũ trụ này. Trong video ngày hôm nay, hãy ấn mời quý vị và các bạn hãy cùng chìm đắm vào những bức ảnh kỳ diệu ấy và tìm hiểu xem Euclid đang giúp chúng ta định nghĩa lại vẻ đẹp của vũ trụ như thế nào? Quý vị và các bạn đã sẵn sàng chưa? Nào, chúng ta hãy cùng đi khám phá! Trong lịch sử khám phá vũ trụ, nhân loại đã chế tạo ra nhiều kính thiên văn vĩ đại. Từ kính viễn vọng không gian hấp bù với những bức ảnh sắc nét của vũ trụ, Gaia lập bản đồ không gian bai triều chi tiết nhất về giải Ngân Hà, cho đến James Webb với khả năng nhìn xuyên qua những đám mây bụi, trở về thời kỳ bình minh của vũ trụ sơ khai. Nhưng giờ đây, chúng ta có một chiến binh mới được sinh ra với sứ mệnh vĩ đại hơn, giải mã bóng tối của vũ trụ. Đó chính là kính viễn vọng không gian Euclid. Cái tên Euclid có vẻ không mấy quen thuộc, nhưng sau khi xem hết video ngày hôm nay, bạn chắc chắn sẽ bị quyến rũ bởi những gì mà nó mang lại. Euclid là một kính viễn vọng không gian góc rộng được chế tạo bởi cơ quan vũ trụ châu Âu ESA. Tên gọi của nó được đặt theo tên của nhà toán học Hy Lạp cổ đại Euclid, cha đẻ của hình học. Vào ngày mùa 1 tháng 7 năm 2023, Euclid rời khỏi trái đất trên lưng tên lửa pha cân chiến của SpaceX từ Cape Canaveral, Florida, Mỹ. Sau khoảng một tháng, nó đã đến đích một quỹ đạo xung quanh điểm L2, cách trái đất khoảng 1,5 triệu km. Đây cũng là nơi mà James Webb đang hoạt động. L2 là một vị trí đặc biệt giúp Euclid có thể quan sát vũ trụ sâu thẳm mà không bị ảnh hưởng bởi ánh sáng mặt trời, nhưng vẫn đủ gần với trái đất để việc liên lạc trở nên dễ dàng hơn. Trong sứ mệnh kéo dài 6 năm theo kế hoạch, Euclid sẽ tạo ra bản đồ 3D rộng lớn nhất từ trước đến nay về vũ trụ, bao phủ gần 1 phần 3 bầu trời và chứa hàng tỷ thiên hà, cách xa trái đất tới 10 tỷ năm ánh sáng. Nó cũng truy tìm dấu vết của vật chất tối và năng lượng tối, hai thành phần bí ẩn chiếm đến 95% vũ trụ nhưng chúng ta chưa thể nhìn thấy. Đồng thời, Euclid sẽ quan sát hàng tỷ thiên hà xa xôi giúp tái hiện lịch sử tiến hóa của vũ trụ trong suốt hơn 10 tỷ năm. Với tất cả những tính năng đó, các nhà khoa học gọi nó là thợ xanh bóng tối của vũ trụ. Để biến những nhiệm vụ không tưởng này trở thành sự thật, Euclid cần có một trường nhìn siêu rộng. Trường quan sát siêu rộng này là điểm tạo nên sự khác biệt giữa Euclid so với các thế hệ kính thiên văn tiền nhiệm như Hubble hay James Webb. Euclid được trang bị một camera 600 megapixel ghi lại ánh sáng khả kiến, vì vậy nó có thể lập bản đồ hàng tỷ thiên hà một cách nhanh chóng. Trong khi các kính thiên văn như Hubble chỉ có thể ghi lại một vùng trời nhỏ trong cùng một khoảng thời gian. Đặc biệt, Euclid quan sát vũ trụ ở cả ánh sáng khả kiến và hồng ngoại, giúp nó xuyên thấu qua những lớp bụi vũ trụ dày đặc, có thể ghi nhận những cấu trúc chưa từng thấy. Nhờ hệ thống camera cực kỳ nhạy, Euclid có thể đo lường chính xác hình dạng và sự phân bố của các thiên hà, từ đó giúp các nhà khoa học lần theo dấu vết của vật chất tối và năng lượng tối, hay thành phần bí ẩn chiếm đến 95% vũ trụ nhưng chưa từng được quan sát trực tiếp. Không chỉ vậy, Euclid hoạt động với tốc độ đáng kinh ngạc. Nó có thể chụp một khu vực lớn gấp 100 lần Hubble chỉ trong vài giờ, giúp tạo ra bản đồ 3D chi tiết nhất về vũ trụ từng được thực hiện. Với những khả năng vượt trụi đó, Euclid không chỉ mang đến những hình ảnh đẹp mê hoặc, mà còn mở ra cánh cửa giúp nhân loại hiểu rõ hơn về bản chất thực sự của vũ trụ. Không để các nhà khoa học chờ đợi lâu, chỉ vài tháng sau khi hiện diện ngoài không gian. Vào ngày 7 tháng 11 năm 2023, Euclid đã gửi về trái đất 5 bức ảnh đầu tiên và chúng là những bức ảnh về vũ trụ đẹp nhất mà tôi từng thấy. Còn các nhà khoa học thì thốt lên kinh ngạc. Chúng ta chưa bao giờ thấy những hình ảnh thiên văn như thế này trước đây. Những hình ảnh chứa nhiều chi tiết đến vậy, chúng đẹp hơn và sắc nét hơn cả những gì chúng ta mong đợi. Đây là hình ảnh về thiên hạ xoắn ốc IC-342 đầy mê hoặc, là một trong số 5 hình ảnh khoa học đầu tiên mà sứ mệnh Euclid công bố. Thiên hạ IC-342 hay còn gọi là Canwell 5 nằm cách trái đất khoảng 11 triệu năm ánh sáng, tương đối gần giái ngân hà của chúng ta. Tuy nhiên, nó lại rất khó quan sát do nằm sau mặt phẳng đông đúc của ngân hà, khiến bụi, khí và các ngôi sao che khuất nó khỏi tầm nhìn của chúng ta. Vì vậy, nó còn được gọi là thiên hạ ẩn. Nhưng Euclid đã sử dụng thiết bị hồng ngoại của mình để nhìn xuyên qua bụi và chụp được hình ảnh đẹp và sắc nét đáng kinh ngạc. Còn đây là hình ảnh thiên hạ Nằm cách trái đất khoảng 1,6 triệu năm ánh sáng trong tròm sao nhân mã, NGC 6822 được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1884 bởi một kính thiên văn khúc xạ 6 inh. Nhưng giờ đây, sau 140 năm, Euclid đã có thể chụp được toàn bộ thiên hạ và môi trường xung quanh nó với độ chi tiết đáng kinh ngạc trong khoảng 1 giờ. Điều này không thể thực hiện được với kính thiên văn trên mặt đất hoặc kính thiên văn James Webb của NASA do chúng có trường nhìn hẹp hơn. Bên phải màn hình là hình ảnh NGC 6822 được chụp từ Euclid và bên trái là ảnh chụp thiên hạ này từ thiết bị nai cam của James Webb. Thiên hạ luôn không thiếu sự lộng lẫy của các vị sao và tinh văn. Các tinh văn màu tím trong ảnh của Euclid là những vùng hình thành sao đang hoạt động, trong đó các ngôi sao trẻ nóng, làm nóng các đám mây khí gần nó. Tiếp đến là một bức ảnh đáng kinh ngạc từ Euclid là một cuộc cách mạng cho thiên văn học. Hình ảnh cho thấy 1.000 thiên hạ thuộc về cuộn Perseus và hơn 100.000 thiên hạ xa hơn ở phía sau. Mỗi thiên hạ chưa tới hàng trăm tỷ ngôi sao. Nhiều thiên hạ mờ này trước đây chưa từng được nhìn thấy. Đây là lần đầu tiên có một hình ảnh lớn như vậy, cho phép chúng ta chụp được nhiều thiên hạ trong cuộn Perseus với mức độ trí tiết cao. Một số trong số chúng ở rất xa để nỗi ánh sáng của chúng phải mất 10 tỷ năm mới đến được chúng ta. Perseus là một trong những cầu trúc khổng lồ nhất được biết đến trong vũ trụ, nằm cách trái đất chỉ 240 triệu năm ánh sáng, chứa hàng nghìn thiên hạ, chìm trong một đám mây khí nóng khổng lồ. Các nhà thiên văn học đã chứng minh rằng các cụm thiên hạ như Perseus chỉ có thể hình thành nếu vật chất tối hiện diện trong vũ trụ. Vì vậy, việc quan sát những cụm thiên hạ như thế này có thể giúp các nhà khoa học tìm ra manh mối về vật chất tối và năng lượng tối. Còn đây là hình ảnh tinh vân đầu ngựa được kinh viễn vọng không gian Euclid chụp lại. Tinh vân đầu ngựa hay còn được gọi là Barnard 33 nằm trong tròm sao Orion, cách trái đất khoảng 1.375 năm ánh sáng. Tinh vân đầu ngựa nổi bật với hình dạng đặc trưng như một bóng đen bí ẩn giữa không gian rượt rỡ. Đây chính là vùng hình thành sao khổng lồ gần nhất với chúng ta, nơi những ngôi sao mới đang được ra đời từ các đám mây bụi và khí khổng lồ. Trước đây, nhiều kính thiên văn khác từ mặt đất cho đến không gian đã chụp được hình ảnh của tinh vân này. Nhưng Euclid đã làm được điều mà chưa một kính thiên văn nào có thể là ghi lại toàn bộ vẻ đẹp của đầu ngựa với góc nhìn rộng và sắc nét chỉ trong một lần quan sát. Chỉ trong một lần quan sát, Euclid đã thu thập được những chi tiết đáng kinh ngạc về tinh vân này, chứng minh khả năng chụp ảnh nhanh và cực kỳ chính xác của nó. Giờ đây, hãy cùng so sánh góc nhìn của Euclid với những hình ảnh từ Hubble và James Webb để thấy sự khác biệt đầy ấn tượng. Tiếp đến là hình ảnh về một cụm sao cầu, một tập hợp các ngôi sao liên kết hấp dẫn nhưng không tạo thành một thiên hà, được gọi là NGC 6397, nằm cách trái đất khoảng 7.800 năm ánh sáng. Cụm sao cầu được nhiều kính thiên văn quan sát, nhưng không có kính thiên văn nào có thể chụp được toàn bộ cụm cầu chỉ trong một lần quan sát và phân biệt được nhiều ngôi sao bên trong cụm cầu như vậy. Nhưng Euclid với trường nhìn siêu rộng đã chụp được hình ảnh này, không chỉ rắc nét mà còn cho phép quan sát toàn bộ NGC 6397 trong một khung hình duy nhất. Đây là hình ảnh so sánh ảnh chụp cụm cầu qua cánh hình của Hubble và Euclid. Vâng, tộng đồng yêu thiên văn đã có một khoảng thời gian từ sừng sốt bất ngờ đến kinh ngạc trước những gì mà Euclid thể hiện. Các đài quan sát như Hubble, James Webb tập trung vào một khu vực nhỏ của bầu trời, cung cấp hình ảnh độ phân giải cao thì Euclid lại có trường nhìn rộng hơn nhiều. Ngoài ra, độ phân giải cao cũng giúp nó nhìn thấy nhiều chi tiết hơn so với các đài quan sát trước đây. Nhưng đó mới chỉ là màn trao hỏi của Euclid khi ra mắt vài tháng. Kể từ đó đến nay, nó đã có những bước tiến sâu vào bóng tối của vũ trụ. Bây giờ, cho phép tôi đưa bạn tham quan những kỳ quan vũ trụ mà Euclid đã có được gần đây. Một trong những mục tiêu của sứ mệnh này là lập bản đồ 3D vũ trụ lớn nhất từ trước đến nay. Vào ngày 15 tháng 10 năm 2024, Euclid vừa công bố những hình ảnh đầu tiên hé lộ một góc nhỏ trong bản đồ vũ trụ khổng lồ mà nó đang vẽ. Chỉ trong 260 lần quan sát, từ ngày 25 tháng 3 năm 2024 đến ngày 8 tháng 4 năm 2024, Euclid đã ghi lại chi tiết một vùng trời rộng 132 độ vương, tường đường diện tích gấp 500 lần mặt trăng khi nhìn từ trái đất. Nhưng điều ấn tượng hơn cả là đây mới chỉ là 1% tổng diện tích bầu trời mà Euclid sẽ khám phá. Những gì chúng ta thấy hôm nay chỉ là khởi đầu và trong thời gian tới, Euclid sẽ tiếp tục vẽ nên bản đồ vũ trụ 3D lớn nhất lịch sử nhân loại. Trong hành trình vẽ nên bản đồ vũ trụ 3D lớn nhất lịch sử, Kinh viễn vọng không gian Euclid đã ghi lại hình ảnh ngoạn mục về Abel 2390, một cụm thiên hà khổng lồ nằm cách chúng ta hơn 2,7 tỷ năm ánh sáng. Nhưng bức ảnh này không chỉ đơn thuần là một cảnh quan vũ trụ đẹp mắt, nhờ độ nhạy và góc nhìn rộng, Euclid đã phát hiện hàng chục nghìn thiên hà ẩn sâu trong cụm này, nhiều thiên hà trong số đó chưa từng được quan sát rõ trước đây. Đặc biệt, Euclid đã ghi lại hiệu ứng thấu kính hấp dẫn, nơi lực hấp dẫn từ cụm thiên hà khổng lồ đã bẻ cong ánh sáng từ các thiên hà xa hơn, giúp chúng ta nhìn xuyên vào quá khứ của vũ trụ. Tiếp theo, chúng ta đến với một kỳ quan của tạo hóa, thiên hà NGC6744. Là một trong những thiên hà xoắn ốc lớn nhất trong siêu cụm sử nữ, NGC6744 trông như bản sao giải ngân hà của chúng ta. Hình ảnh này được công bố hồi tháng 5 năm 2024 như một phần của các quan sát phát hành sớm từ sứ mệnh không gian Euclid. So với hình ảnh trước đó của kính viễn vọng không gian Hubble, hình ảnh của Euclid nổi bật hơn và có trường quan sát rộng hơn, cho phép bảo quát toàn bộ cấu trúc xoắn ốc của NGC6744. Trong khi Hubble tập trung vào chi tiết vùng trung tâm của thiên hà, hình ảnh của Euclid không chỉ hiển thị phần trung tâm, mà còn cả các cánh tay xoắn ốc mở rộng và các đặc điểm tinh tế như các giải bụi. Điều này cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về cấu trúc và sự hình thành sao trong thiên hà. Địa điểm cuối cùng trong chuyến hành trình ngày hôm nay, chúng ta sẽ dừng chân tại trung tâm thiên hà Messier 87 để chêm ngưỡng một bức ảnh ngoạn mục do kính viễn vọng không gian Euclid chụp lại. Đây là lần đầu tiên một vùng hình thành sao trẻ được quan sát với độ rộng và sâu ấn tượng như vậy. Euclid đã sử dụng camera hồng ngoại để nhìn xuyên qua lớp bụi dày đặc, lần đầu tiên phơi bày những khu vực hình thành sao ẩn dấu, lập bản đồ chi tiết các sợi khí và bụi phức tạp. Nhờ đó, các nhà khoa học đã phát hiện ra nhiều ngôi sao và hành tinh mới hình thành. Đặc biệt, Euclid có thể quan sát được cả những vật thể nhỏ hơn sao, những cấu trúc trước đây từng bị che khuất bởi những đám mây khí tối của Messier 87. Với khả năng cực nhạy của mình, Euclid có thể phát hiện các vật thể chỉ lớn hơn sao mộc vài lần. Bộ đôi camera của nó đã ghi lại hơn 300.000 vật thể mới chỉ trong một trường quan sát. Những khám phá này không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự hình thành sao, mà còn mở ra cánh cửa nghiên cứu về những thế giới tiêm ẩn trong vũ trụ bao la. Tất cả mới chỉ là khởi đầu, nhiệm vụ vẫn còn hơn 4 năm phía trước, Euclid vẫn còn nhiều việc phải làm. Tính đến nay, sứ mệnh đã hoàn thành 12% kế hoạch khảo sát vũ trụ. Những hình ảnh đầu tiên từ Euclid không chỉ đẹp mắt, mà còn là lời hứa hẹn về một cuộc cách mạng trong vũ trụ học. Với khả năng lập bản đồ hàng tỷ thiên hà ở khoảng cách lên tới 10 tỷ năm ánh sáng, Euclid sẽ giúp chúng ta viết lại câu chuyện về sự tiến hóa của vũ trụ. Từ các cụm thiên hà xa xôi, đến những dấu vết bí ẩn của vật chất tối và năng lượng tối, Euclid đang giúp chúng ta vẽ nên bức tranh hoàn chỉnh hơn về vũ trụ mà chúng ta đang sống. Nhưng đây mới chỉ là khởi đầu. Trong những năm tới, Euclid sẽ tiếp tục gửi về những hình ảnh và dữ liệu quý giá, giúp các nhà khoa học từng bước giải mã những bí ẩn lớn nhất của vũ trụ. Chúng ta sẽ tìm ra điều gì mới? Liệu vũ trụ còn đang che giấu bao nhiêu bí ẩn đang chờ được khám phá? Hãy cùng chờ đón những điều kỳ diệu tiếp theo nhé! Nếu bạn yêu thích video này, đừng quên like, share và đăng ký kênh để không bỏ lỡ những khám phá vũ trụ hấp dẫn nhất. Hẹn gặp lại trong những chuyến hành trình tiếp theo. Thân ải, chào tạm biệt!