Tập 5: Bi ca của một nhà thơ_Mạn Đàm Về Văn Hóa Đảng

Kính chào quý vị khán giả, chúng ta lại đến thời gian phát sóng chương trình Mạng đàm về văn hóa đảng rồi. Mạng đàm về văn hóa đảng là một chương trình khá mới mẻ của đài chúng tôi mới phát sóng được vài tập. Tập đầu tiên chúng tôi đã mời ông Dương Cảnh Đoan đến làm khách mời và nhận được phản hồi rất tốt từ khán giả. Họ đều nói rằng tôi rất thích nghe ông Dương chia sẻ, nên tập này chúng tôi lại mời ông đến cùng đàm luận. À, ông Dương Cảnh Đoan, là bác sĩ khoa thần kinh. Ngoài ra ông còn là chuyên gia về vấn đề Trung Quốc. Nói chung là chuyên gia về các vấn đề Trung Quốc thì tôi không dám nhận. Vì là một bác sĩ khoa thần kinh nên tôi rất thích nghiên cứu về trạng thái tâm lý và hành phí xã hội của con người. Cả nhân tôi nghĩ bác sĩ muốn trị được bệnh thì phải biết nhìn người, phải vậy không ạ? Vẫn theo một mô tiếp cũ, mời các bạn theo dõi tình huống sau. Sau đó sẽ mời ông Dương đưa ra lời bình luận. Sao rồi? Luận văn của anh gặp được chặt à? Hay, anh cứ nói ra đi, em sẽ gấp ý cho anh. Hay, vẽ đọc lại hai câu này em nghe xem sao. Được. Bài ca Thủy Điều, chào mừng kỷ niệm 10 năm Đại Cách Mạng Văn Hóa của giai cấp Vô Sản. Bản thông tri Tứ Hải, Cách Mạng Văn Hóa, Cuộng Phong Vân, Dương Cao Ngọn Cờ Đấu tranh giai cấp, Đả Đảo Lưu Hiếu Kỳ và Lâm Bưu. Anh đọc cái này làm gì? Luận văn của anh nghiên cứu về Quách Mạc Nhược, người ta là danh nhân văn hóa đấy, anh phải viết về ông ấy chứ. Hay, ôi trời, mấy cái này đều là do ông Quách Mạc Nhược viết ra đấy. Hả? Em cứ tưởng đây là báo Thời Đại Cách Mạng Văn Hóa cơ. Vẫn chưa đến khúc sau đâu nhé. Anh đọc thơ của ông Quách viết sau Cách Mạng Văn Hóa cho em nghe nè. Người nói nghiệp là Trang Tuấn Kiệt, quả quyết kế thừa di chí, công lao huy hoàng biết bao, ủng hộ hoa chủ tịch, ủng hộ trung ương đảng. Ôi, xem ra luận văn này của anh có vẻ khó viết đấy. Ây da, bài thơ này có thật là do Quách Mạc Nhược viết không? Tôi cũng giống như cô ấy, cũng cảm thấy rất là kỳ lạ. Kỳ thật, bài thơ này đúng là Quách Mạc Nhược viết. Tôi cảm thấy ông ấy có rất nhiều thứ có giá trị đáng để chúng ta tham khảo. Bởi vì sự thay đổi của con người này đã phản ánh ra phương thức mà Trung Cộng đã làm trong vài thập kỷ qua để biến một danh nhân văn hóa trở thành một chính khách văn hóa, rồi cuối cùng trở thành một công cụ góp phần tạo nên văn hóa đảng. Vì tôi thấy những thứ đó phản ánh ra từ Quách Mạc Nhược. Ồ, sao ông lại nghĩ như vậy? Ông có thể phân tích kỹ hơn được không? Tôi cảm thấy rất hiếu kỳ. Bởi vì ông Quách Mạc Nhược này, kỳ thật cô xem xét kỹ sẽ thấy, đại khái là vào khoảng năm 1921, ông đã công bố một vài tác phẩm, tiểu thuyết và thơ. Sau đó ông lại xuất bản một tập thơ tên là Nữ Thần. Trong đó có bài thơ Phượng Hoàng Niết Bạc vô cùng nổi tiếng. Tiếp đó, ông ấy lại viết ra rất nhiều kịch về lịch sử, như Vương Chiêu Quân, Trác Vân Quân. Sau đó, ông lại sáng tán rất nhiều vở kịch mới về lịch sử. Tác giả này có thể nói là một người tri thức rất tài hoa trong lĩnh vực văn hóa. Anh Kim Yên này, giọng của anh rất hay. Vậy anh hãy đọc bài thơ Nữ Thần của ông ấy đi, xem xem có tính thưởng thức hay không. Vâng, vậy tôi xin phép đọc vài câu thơ trong bài Phượng Hoàng Niết Bạc. Trên bầu trời giáp đêm ba mươi, bay tới bay lui một đôi Phượng Hoàng. Chúng bay đi mang theo lời ca ái oán, khi bay đến miệng ngậm cành gỗ thơm. Bên trái núi là suối nước ngọt cạn khô. Trước núi là đại dương mênh mông bát cát. Sau núi là đồng bằng khoảng lặng âm ưu. Trên núi kia là bầu trời băng giá, gió lạnh vi vu. Wow, anh Kim Nhiên, lúc mà anh bắt đầu đọc thơ, tôi thấy rất kính nệ anh. Ê, tôi cảm thấy đoạn thơ này và đoạn thơ lúc đầu cứ như là do hai người biết vậy. Tôi cảm thấy có sự biến đổi rõ rệt trong cách làm thơ. Phải chăng người ấy cũng đã có sự thay đổi rất lớn phải không? Đúng là như vậy, Quách Mạc Nhược đã thay đổi rất nhiều trong vài thập kỷ qua. Thời kỳ đầu ông ấy là một nhà lịch sử học, nhà văn học, nhà sáng tác kịch, nhà thơ. Nhưng đến thời kỳ sau, ông ấy lại biến thành một chính khách. Ông ấy còn có rất nhiều, rất nhiều chức vụ. Ngoài ra, điều quan trọng nhất là những thứ mà ông ta viết sau này đã không còn viết về sân thủy, lịch sử, văn hóa nữa, mà đều là viết về chính trị. Sau mỗi một đợt vận động chính trị, ông ta đều có một bài thơ nổi tiếng được xuất bản. Trong số đó có rất nhiều bài giống như bài thơ trào phúng mà chúng ta vừa nghe. Vậy thì tôi thấy thật kỳ lạ. Người như Quách Mạc Nhược trước đây vốn đã rất nổi tiếng, lại có địa vị cao trong xã hội. Một người như thế sao lại có thể biến thành như vậy? Đảng Hồng Sản đã làm gì ông ta vậy? Tôi thấy yếu tố đầu tiên là do bản thân ông ta. Bởi vì rất nhiều tác giả văn học trẻ đương thời, bao gồm cả một số văn nhân nổi tiếng. Họ vẫn còn giữ được lý tưởng của mình. Họ hy vọng xã hội Trung Quốc là xã hội dân chủ, tự do, thịnh vượng. Khi đó đảng Hồng Sản cũng dương cao lá cờ tung hô một xã hội như vậy. Nói thì rất là hay. Nào là đảng đại biểu cho sự tự do dân chủ và xem xem những bài xã luận của Tân Hoa xã năm 1949. Không khác gì những lời vận động của các nhà chính sách hiện nay. Cho nên lúc đó nó đã thu hút được rất nhiều thanh niên. Vì vậy tôi cảm thấy rất nhiều người, bao gồm cả Quách Mạc Nhược, đều mang trong mình lý tưởng như vậy mà gia nhập vào hàng ngũ của đảng Hồng Sản. Cho nên tôi nghĩ đó là một nguyên nhân. Nguyên nhân thứ hai là tôi nghĩ là do họ vẫn còn tâm danh lợi trong đó. Điều này khó mà tránh được. Vì đứng trước danh lợi, con người thường khá là yếu đuối. Vậy nên đảng Hồng Sản đối phó với họ bằng cách cấp cho họ danh lợi. Anh xem xem Quách Mạc Nhược về sau này có rất nhiều chức vụ. Trong đó có chức Viện Trưởng Viện Khoa học Trung Quốc. Viện Khoa học Trung Quốc khi đó không phân ra khoa học xã hội và khoa học tự nhiên mà xác nhập lại với nhau. Ông ta vừa là Viện Trưởng, kiêm Hiệu trưởng Đại học Khoa học Kỹ thuật Trung Quốc. Sau đó còn là Phó Thủ tướng Văn phòng Chính phủ Đương thời và Chủ quản về Khoa học Văn hóa. Tiếp đó còn làm đến chức vụ Chủ tịch Ủy ban Thường vụ, Phó chủ tịch, v.v. Cho nên trên đầu ông ta có rất nhiều ánh hào quan. Đó chính là quá trình ông ta từ một doanh nhân văn hóa trở thành một chính khách văn hóa như tôi vừa đề cập lúc nãy. Đến lúc này, vai trò trong xã hội của ông ta đã hoàn toàn thay đổi. Vì thế, đến giai đoạn sau, những thứ mà ông ta viết ra đều là để tuyên truyền cho đảng, tuyên truyền cho lãnh tụ, tuyên truyền chính sách của đảng. Vậy mới nói ở thời điểm đó, ông ta đã tự biến mình trở thành một công cụ tuyên truyền. Ông ta có cam tâm tình nguyện không? Tôi nghĩ nội tâm của ông ta lúc bây giờ sẽ có rất nhiều nhân tố bị động, tranh đấu và giăng xé. Cô nói rất đúng. Tuy nhiên ông ta sau một khoảng thời gian gia nhập vào hàng ngũ của đảng Cộng sản, bất luận động cơ ban đầu của ông ta là gì, hoặc là vì lý tưởng hay vì mục tiêu phấn đấu, mà dấn thân vào cái mà ông ta cho là điều đúng đắn, cho sự nghiệp oanh oanh liệt liệt. Nhưng sau đó ông ta phát hiện mình đã thân bất do kỹ rồi, thấy mình không còn lựa chọn khác nữa rồi. Vậy nên, tôi nghĩ nội tâm của ông ta thời điểm đó cũng trở nên vô cùng phức tạp. Hơn nữa, tôi từng nghe nói và đã xem các tài liệu, thì thấy quách mặt nhược có hai người con. Trong thời cách mạng văn hóa, một người thì tự sát, một người thì bị giết, còn vợ của ông ta thì cũng là tự sát. Nhưng mà tôi có một thắc mắc. Một người như ông ấy mà nói, cho dù bạn nói ông ta là công cụ cũng được, nhưng dù sao ông ta cũng có một vị thế nhất định trong thể chế của đảng Cộng sản. Vậy sao ông ấy vẫn gặp phải những sự việc bi thảm đến mức này? Khi trải qua những sự việc đó, thì bản thân ông ta suy nghĩ như thế nào? Thì thật tôi nghĩ câu hỏi này của cô đối với ông ta mà nói thì cũng là một vấn đề rất nang giải. Có lẽ ông ta sẽ rất bối rối trước câu hỏi này của cô, bởi vì nếu ta nhìn nhận từ bề mặt của ông ta mà xét, sẽ thấy sự nghiệp cách mạng văn hóa của ông ta đúng là rất on liệt. Nhưng thực chất ông ta chỉ là một công cụ để đảng Cộng sản lợi dụng mà thôi. Vậy nên ông ta cũng không thể tự bảo vệ được chính vận mệnh của mình, cũng như bảo vệ cho người thân trong gia đình. Khi những biến cố trong gia đình mà cô vừa nói lần lượt xảy ra, thì tôi nghĩ ông ta sẽ ở trong trạng thái vô cùng sợ hãi. Trong thời kỳ đầu của cách mạng văn hóa, khi ông ta thấy hướng đi này là sai, đã lập tức chủ động đề xuất phải đốt hết sách. Phải đốt hết tất cả những sách mà ông ta đã từng viết, vì cho rằng những thứ đó không đáng một xu đều không bằng tư tưởng của Mao Trực Đông. Đó là lý do vì sao ông ta muốn đốt sách. Thứ hai là, ông ta đã đề xuất việc từ chức, không đảm nhiệm chức vụ viện trưởng viện khoa học nữa. Ông ta nói vì tư tưởng của mình rất lạc hậu, nếu như còn tiếp tục đảm nhiệm chức vị này, thì sẽ ảnh hưởng đến tầm nhìn của nhân dân. Nên ông ta sợ hãi khi nghĩ tới viễn cánh tương lai. Nhưng thật ra, theo tôi thấy ông ta là đang dùng chiêu lấy lùi làm tiếng để tự bảo vệ bản thân mình. Sự việc này khi đó đã gây ra chấn động không nhỏ, vì người Nhật rất thích tác phẩm của Quách Mặt Nhược do ông ta đã từng du học ở Nhật. Nhưng khi người Nhật biết tin, liền tự hỏi, sao Quách Mặt Nhược lại phải đốt sách của mình? Sao có thể như vậy được? Có chuyện gì xảy ra ở Trung Quốc à? Vậy nên khi đó ông ta vì sự việc này mà đã phải đứng ra biện hộ cho đảng Cộng sản. Ông ta không thể nói vì đảng Cộng sản phát động đại cách mạng nên ông ta phải đốt hết sách, nên ông ta đã xin từ chức với lý do mình lạc hậu để được lòng trung cộng vừa ý người Nhật. Vậy nên theo tôi thấy, nếu đã đi đến bước này, thì ông ta về cơ bản đã là người sáng tạo ra văn hóa đảng rồi và đồng thời cũng là người bị hại. Vâng, đúng là như vậy. Vì tôi thấy trong những bình luận của xã hội về ông ta, có người thì khen người, có người thì lăng mạ một cách mù quán, nhưng quách mặt nhược thực sự phức tạp hơn những gì chúng ta tưởng tượng. Một mặt ông ta rất nhân tính. Vậy nên sau khi con trai ông tự xác, ông ta đã thấy rất đau đớn. Ông ta đã dùng bút lông để chép lại cuốn nhật ký của con trai mình ra thành thám quyển lớn. Qua đó ta có thể thấy rõ được trạng thái nội tâm lúc bấy giờ của ông ta. Bởi vì trong quyển nhật ký đó, một mặt con trai ông ta cảm thấy rất hoang mang, không lý giải được tại sao lại có những cuộc vận động chính trị tàn khốc đến như vậy. Như mặt khác, cậu ta đối với đảng Cộng sản, đối với Mao Trạch Đông lại có một loại trạng thái kiểu như trung thành và tình yêu vô hạn. Và bản thân quách mặt nhược cũng có loại trạng thái kiểu như vậy. Trong quá khứ, ông ta đã từng viết những bài thơ ca tụng Mao còn so sánh Mao Trạch Đông tựa như vầng thái dương. Hai cha con ông ta đều có cùng một kiểu tâm thái như vậy. Vậy nên tôi thấy nội tâm ông ta vô cùng thống khổ. Nhưng trong chuyện này, tôi thấy rằng ngoài cảm nhắc thống khổ bi thương ra, ông ta còn cảm thấy rất bất lực. Sau khi tôi xem qua những bài thơ mà ông ta viết nào là ca ngợi về đồng chí Giang Thanh, về Stalin, rồi ca ngợi về Mao Trạch Đông, lại còn có cả những bài thơ ca ngợi về mẫu sản vàng cân nữa. Qua những bài thơ này khiến tôi có một lúc nghĩ rằng quách mặt nhược vốn là người rất có tài văn chương. Nếu mà có chính kiến mạnh hơn, ông ta đã không phải viết ra những bài thơ soàn giống như học sinh tiêu học như vậy. Vì thế có đôi lúc tôi cũng hoài nghi, hoài nghi ông ta cũng là một kiểu không thể kháng cự lại được, thậm chí còn là một dạng bất lực trong ván bài cuộc đời, mà cảm thấy vô năng vô lực. Giống như kiểu vì không còn sự lựa chọn nào khác nên tôi bắt buộc phải làm như vậy. Chỉ cần tôi làm đúng theo phương diện chính trị, còn năng lực của tôi thực tế là không còn quan trọng nữa. Nói một cách khác, cái mà đảng Cộng sản xem trọng không phải là tài năng của ông ta, mà chỉ là ông ta có giá trị lợi dụng về mặt chính trị. Vậy ông có cho rằng, tình huống của Quách Mặt Nhược chỉ là một trường hợp đặc thù, hay ông ta chỉ là một hình ảnh thu nhỏ trong tầng lớp các danh nhân văn hóa? Nếu nói ông ta là trường hợp đặc thù, thì trên thực tế là không đủ cấu thành hiện tượng văn hóa đảng. Khi thực với cùng một chính sách như vậy, thì các danh nhân văn hóa khác cũng đều có cùng phản ứng giống ông ta. Ví dụ như Lão Xá, ông là một nhà viết kịch rất nổi tiếng. Khi đang làm giáo sư ở Mỹ, ông ta viết vỡ tứ thế đồng đường, đến bây giờ vẫn nhận được rất nhiều sự yêu thích của thính giả. Vậy nên Đảng Hồng Sản Trung Quốc khi đó đã dùng trăm phương ngàn kế để mời ông ta trở về làm Chủ tịch Liên minh Mặt Kinh. Ông ta thì cũng rất là nhiệt tình. Đảng Hồng Sản mời ông ta về nước rồi trao cho ông ta địa vị và danh dự rất cao. Hơn nữa còn rất kính trọng ông ta. Phải không? Tuy nhiên, ông ta bắt buộc phải viết cái gì đó ca ngợi Đảng Hồng Sản. Tôi nhớ là khi đó có một vỡ kịch nổi tiếng gọi là Lông Tu Câu, đúng không? Anh hông xem? Kiểu như đem một cái cống vỡ ở ngoài đường rồi đem lên sân khấu kịch. Hơn nữa phải hát ca ngợi xã hội mới hơn xã hội cũ. Không có bản xử nhất định thì không thể làm được. Vậy mới nói kiểu đổi đen thành trắng này của Đảng Hồng Sản rất là lợi hại. Đảng đã lợi dụng người có địa vị như Lão Xá mời ông ta về nước để ông ta ca ngợi công đức của Đảng. Cho nên những thứ ông ta sáng tác ra sau này đều nhằm mục đích đó, kể cả vỡ phòng trà. Từ một phương diện khác mà xét thì bản thân ông ta có trình độ học vấn văn học cũng như nền tảng văn hóa rất cao. Nhưng khi ta đứng từ bản chất và góc độ chính trị mà xét sẽ thấy ông ta vì để ca ngợi xã hội của Đảng Hồng Sản mà đi chỉ trích xã hội cũ trước năm 1949. Người như Lão Xá, mặc dù ông ta bị Hồng Vệ binh làm nhục đến mức phải nhảy song tự vấn nhưng trước đó ông ta không hề nghi ngờ Đảng. Ông ta không có ý kiến gì trước những cuộc vận động của Đảng. Ông ta thuộc nhóm những phần tử trí thức của xã hội. Ông ta đối với Đảng, đối với lãnh đạo đều không chút nghi ngờ nào. Họ luôn nghĩ bản thân mình làm đúng. Kỳ thực cá nhân tôi thấy rằng bất luận anh là người như thế nào, tốt đến mức nào. Một khi anh đã gia nhập vào trong cơ chế do Đảng Cộng sản lãnh đạo xong thì bản thân anh chỉ còn có hai con đường đi. Hoặc là anh biến thành một hành viên hoạt động chịu theo tư tưởng và thể chế của Đảng. Hoặc là anh sẽ bị Đảng Cộng sản tiêu diệt. Tất cả những điều này đều là sự thật. Tôi thấy cuốn Cứu Bình có thể đưa ra cho mọi người một góc nhìn rất quan trọng giúp mọi người phân tích được những vấn đề của Trung Quốc. Thời lượng phát sóng tập này đã hết rồi. Những vấn đề còn tồn động chúng ta sẽ thảo luận trong tập sau nhé. Tôi nghĩ những vấn đề này của chúng ta có thể phân tích ở rất nhiều góc độ khác nhau. Hôm nay chúng tôi chân thành cảm ơn ông Dương đã đến làm khách mời. Cảm ơn ông. Chúng tôi cũng cảm ơn sự theo dõi của quý vị khán giả. Mong sẽ gặp lại quý vị trong tập sau. Tạm biệt quý vị.