DINH THỰ NÀO RỘNG LỚN NHẤT VIỆT NAM?

Bạn hãy thử tưởng tưởng có một nơi như thế này, giữa núi đá tai mèo trùng điệp, sương mù bao phổ quanh nằm, có một khu dinh thử nằm trọn trong thùng lũng, bốn bể là từng đã kiên cố, cổng đóng then cải như một pháo đài. Bên trong từng là nơi ở của cả một gia tộc quyền lực, nơi vang bạc, sung ống và sinh mạng con người cùng tồn tại song song. Không phải Hoàng Cung, không nằm ở Kinh Thành Huế, cũng không thuộc của một vị vua chính thống nào của triều đình Việt Nam. Vậy rốt cuộc, dinh thử nào rộng lớn nhất Việt Nam và vì sao từ hàng trăm năm trước cho đến tận ngày này, người Việt lại luôn có một niềm say mê rất đặc biệt với việc xây dựng những dinh thử đồ sộ, bê thế và kiên cố đến như vậy? Để trả lời cho câu hỏi ấy, chúng ta cùng nhìn lại khái niệm dinh thử trong lịch sử Việt Nam. Với người Việt xưa, dinh thử không đơn thuần là nơi để ở, nó là biểu tượng của quyền lực, của gia thế và vị thế xã hội. Một ngôi nhà càng lớn, càng bền, càng khó xâm phạm thì tiếng nói của chủ nhân ở trong cộng đồng càng có trọng lượng. Và trong số tất cả những dinh thử từng được xây dựng trên giải đất hình chữ S, có một nơi được nhiều nhà nghiên cứu, xử gia và giới kiến trúc đánh giá là rộng lớn, kiên cố và đặc biệt nhất. Đó chính là dinh thử vua mèo hay còn được gọi dinh thử họ vường nằm tại Thung Lũng, Sà Phiền, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang. Dinh thử này được khởi công xây dựng vào năm 1898 và hoàn thành vào khoảng năm 1907, tức là mất gần 10 năm liên tục. Chủ nhân của nó là ông Vương Trịnh Đức, thủ lĩnh người Hơ Mông, người được mệnh dành là vua mèo, nhân vật có quyền lực lớn nhất tại vùng cao nguyên đá Đồng Văn thời bấy giờ. Xét về quy mô, toàn bộ dinh thử rộng lớn gần 3.000m2 được bao bọc bởi hệ thống tường đá xanh, từng cao, cổng hẹp, lối đi uốn lượn, các vị trí thèn chốt đều có thể quan sát và phòng thủ. Nhìn từ trên cao xuống, toàn bộ công trình giống như một pháo đài hơn là một ngôi nhà ở thông thường. Về kiến trúc, dinh thử họ vường là sự pha trộn rất độc đáo. Đó là khung nhà gỗ mài ngói âm dương mang dấu ấn người Hơ Mông, là hoa văn, cổ trụ, cách bố trí sân vườn chịu ảnh hưởng của Trung Hoa, và cả những trí tiết lan can, cửa sổ, kỹ thuật xây dựng, học hỏi từ kiến trúc Pháp, tất cả hoa trộn để tạo nên một công trình vừa lạ, vừa uy nghi, vừa đầy tính biểu tượng. Những điều khiến cho dinh thử này trở nên lớn không chỉ nằm ở diện tích hay kiến trúc, nó lớn bởi quyền lực và sự giàu có mà gia tộc họ vường từng nắm giữ. Vào thời cực thịnh, họ vường kiểm soát gần như toàn bộ vùng cao nguyên đá đồng văn, từ bôn bán, thu thuế đến an ninh trật tự. Thuốc phiền, thứ từng được coi là vàng đen của vùng cao, chỉ là nguồn tài chính khổng lồ giúp cho họ vường trở nên giàu có vượt bậc đến như vậy. Người ta kể lại rằng, để xây dựng dinh thử này, họ vường đã cho vận chuyển hàng vạn viên đá từ xa về, thuê thợ giỏi ở khắp nơi, sử dụng gỗ quý từ trong rừng sâu, và thậm chí dùng bạc trắng để đúc một số trí tiết trang trí. Có giai thoại cho rằng, thời đó gia tộc này giàu đến mức, từng có cả triều đình đến để phai tiệt. Dinh thử không chỉ là nơi sinh sống của một gia đình, nó còn là trung tâm quyền lực, nó đưa ra những quyết định ảnh hưởng đến cả vận mệnh của hàng ngàn con người vùng cao. Trong những bước từng đá lạnh lẹo ấy, từng diễn ra những cuộc thương lược, những âm mưu, và cả những phòng thủ, rồi cả những bi kịch không tên. Nếu đem so sánh, dinh độc lập ở thành phố Hồ Chí Minh Kinh thành Huế là biểu trưng cho vương quyền tập trung của triều đại phong kiến, thì Dinh thử Họ Vường lại đại diện cho một dạng quyền lực rất khác, quyền lực của một gia tộc, của một thủ lĩnh địa phương, của một vùng đất gần như tự trị giữa núi rừng. Nếu xét riêng trong phạm vị dinh thử tư nhân, không phải là cung điện hoang gia, Dinh thử Họ Vường được xem là một trong những dinh thử rộng lớn, kiên cố và có sức ảnh hưởng lớn nhất từng tồn tại tại Việt Nam. Từ câu chuyện này, ta sẽ hiểu rõ hơn vì sao người Việt từ xưa đến nay luôn có xu hướng xây dựng nhà cửa dinh thử thật lớn và bền vững. Trong tư duy truyền thống, ngôi nhà không chỉ là nơi ở tạm thời, mà nó là gốc dễ, là phúc phần, là dâu ấn của cả một dòng họ. Người xưa vẫn hay nói, an cư mới lạc nghiệp, có nhà cửa vững vàng thì con cháu mới an yên để làm ăn, mới có chỗ nương tựa sau những biến cố xảy ra. Chính vì vậy, làm nhà không chỉ cho một đời người mà cho nhiều thế hệ. Nhà càng lớn, càng bền, càng thể hiện được tầm vóc của gia chủ. Tư duy ấy không chỉ tồn tại ở vùng núi hay tầng lớp quyền lực ngày xưa mà kéo dài cho tới tận ngày nay. Bước sang thời hiện đại, chúng ta vẫn thấy những biệt phủ hàng ngàn mét vuồng, những ngôi nhà mang ráng rấp của những lâu đài châu Âu mọc lên ở khắp nơi. Nhưng khác với những dinh thự cổ như công trình ngày nay chỉ trú trọng vào hình thức, sự phô trường mà thiếu đi chiều sâu lịch sử và văn hóa giá trị. Ngược lại, những công trình như dinh thự vua mèo không chỉ là nhà ở mà còn là chứng nhân cho một giai đoạn của lịch sử. Mỗi viên đá, mỗi cánh cửa, mỗi lối đi đều gắn liền với quyền lực, với thăng trầm và với số phận của cả một vùng đất. Vậy nên, khi hỏi dinh thự nào rộng lớn nhất Việt Nam, câu trả lời không chỉ nằm ở con số mét vuồng mà nó nằm ở quy mô ảnh hưởng ở chiều sâu lịch sử và cả câu chuyện văn hóa ẩn sau trong những bức tường đá im lặng ấy. Và có lẽ chính khát vọng để lại dấu ấn với thời gian, khát vọng xây dựng một thứ gì đó lớn hơn đời người đã khiến con người từ hàng trăm năm trước cho đến tận ngày hôm nay vẫn không ngừng xây dựng những dinh thự, những công trình như một cách để khẳng định rằng ta đã từng tồn tại ở nơi này. Cảm ơn bạn đã quan tâm theo dõi. Kính chúc bạn sẽ có một ngày thực sự tốt lành. Còn bây giờ, xin chào và hẹn gặp lại!