VÌ SAO NA UY GIÀU NHƯNG RẤT TIẾT KIỆM?

Naui là một quốc gia có mức sống rất cao, nhưng ở đây, bạn sẽ không thấy những đại lộ toàn siêu xe như ở Dubai, mà có khi siêu xe còn ít hơn cả Việt Nam. Không thấy những trung tâm thương mại sáng trang, nơi người ta sẽ bước vào với túi hàng hiệu ở trên tay. Không thấy những tòa nhà rát vàng hay những khu phố xa xỉ tiêu tiền không hết. Thay vào đó, bạn sẽ thấy một hình ảnh khác hẳn. Những ngôi nhà gỗ đơn giản nằm nét mình bên vịnh biển. Người dân mặc đồ rất bình thường, thậm chí nếu đem so với tiêu chuẩn châu Á thì có thể bị coi là không có gu. Nhiều người vẫn đi làm bằng tàu điện, xe đạp và với những chiếc xe phổ thông. Mọi thứ nhìn không giống một đất nước khá giả, chứ chưa chắc đã gợi ra cảm giác siêu giàu. Nhưng sự thật phía sau thì hoàn toàn trái ngược. Naui là một trong số những quốc gia giàu có nhất trên thế giới, với thu nhập bình quân đầu người của những người như Erling Haaland, tất nhiên là chia bình quân đầu người cả đất nước Naui luôn khoảng trên dưới 100.000 đô mỗi năm. Và con số này thì cao gấp khoảng 20 lần Việt Nam, nếu so với những nền kinh tế lớn thì họ vẫn cao hơn nhiều. Và nếu nói về kho tiền thì Naui sở hữu một thứ mà thế giới vẫn phải rất nể phục. Quỹ tiền này của họ được gọi là Quỹ Đầu Tư Quốc gia Naui, được lập ra để cất giữ tiền kiếm được từ dầu mỏ thay vì tiêu hết ngay. Hiểu đơn giản, Naui không dùng tiền từ dầu mỏ để chi tiêu trực tiếp, mà gom lại thành một kho tiền khổng lồ, rồi đem đi đầu tư khắp thế giới, ví dụ như mua cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản, để tiền tự đẻ ra tiền theo thời gian. Hiện nay thì quỹ này có quy mô hơn 1.400 tỷ đô la Mỹ, thuộc vào loại lớn bậc nhất trên thế giới, và mỗi người Naui về lý thuyết đang sở hữu hàng trăm nghìn đô la Mỹ ở trong đó, nếu chia đều. Điều quan trọng là chính phủ Naui chỉ được phép dùng một phần nhỏ lợi nhuận mỗi năm, tức là khoảng 3% để chi tiêu, phần còn lại thì giữ nguyên cho tương lai, cho thế hệ con cháu, nên quỹ này giống như một con lợn đất của đất nước Naui, vừa nuôi tiền cho hiện tại, vừa để dành cho con cháu sau này. Để dễ hình dung thì nếu mà chia đều với chỗ kia, mỗi người dân Naui đang nắm khoảng 250.000 đô la Mỹ, tức là đâu đó khoảng hơn 6 tỷ đồng tiền Việt. Ngay đến đây nhiều bạn sẽ tưởng tượng như thế này, thế thì dân họ phải sống như tỷ phú chứ gì. Nhưng không, họ vẫn sống rất bình thường, và chính cái bình thường đó mới là thứ giúp Naui trở thành một trong những quốc gia đặc biệt nhất hành tinh. Vì sao Naui giàu có, nhưng người dân vốn lại rất tiết kiệm? Naui giàu nhờ cái gì? Naui giàu có nhờ giàu mỏ. Câu chuyện của Naui bắt đầu từ một vùng biển được gọi là Biển Bắc. Trước những năm 1960, Naui không phải là một quốc gia quá nổi bật về kinh tế, dân số thì ít, khí hậu thì khắc nghiệt, tài nguyên ở trên đất liền không quá dồi dào. Nhưng tất cả thay đổi vào năm 1969, khi họ phát hiện ra các mỏ dầu khổng lồ ở ngoài khơi. Từ đó Naui bước vào cơ lộ bộ dầu mỏ của thế giới. Hiện nay họ sản xuất khoảng 2 triệu thùng dầu và khí mỗi ngày, nằm trong nhóm những quốc gia xuất khẩu năng lượng rất lớn. Ngành dầu khí đóng góp khoảng 20-25% GDP, một con số cũng rất đáng nể. Ngay đến đây, nhiều người sẽ liên tưởng ngay đến Trung Đông. Nhưng nếu mà để ý kỹ hơn, bạn sẽ thấy có một sự khác biệt rất lớn. Nhiều quốc gia dầu mỏ đã rơi vào cái gọi là lời nguyền tài nguyên, tức là khi tiền đến quá dễ và quá nhiều, người ta có xu hướng tiêu quá dễ dãi và phụ thuộc vào tài nguyên, bỏ quên những ảnh kinh tế khác. Kết quả là khi giá dầu giảm, nên kinh tế sẽ lao đao. Naui thì họ đi theo một con đường hoàn toàn khác, họ không tiêu tiền từ dầu mỏ quá nhiều, đúng nghĩa là không tiêu trực tiếp. Toàn bộ lợi nhuận từ dầu mỏ được chuyển vào quỹ đầu tư quốc gia khổng lồ như đã nói. Quỹ này thì không nằm trong nước mà được đem đi đầu tư khắp thế giới, mua rất nhiều thứ cổ phiếu trái phiếu cho đến đất, tức là bất động giả. Hiện tại quỹ này sở hữu khoảng 1,5% toàn bộ thị trường trưng khoán toàn cầu. Điều đó có nghĩa là khi bạn mua một chiếc điện thoại, một đôi giày, một lon nước ngọt hay một thứ gì đó rất đơn giản, thì rất có thể một phần lợi nhuận đang chảy về đất nước Naui. Điểm mối chốt trong câu chuyện của Naui, nằm ở một quy tắc tưởng chứng đơn giản nhưng lại cực kỳ chặt chẽ. Chính phủ Naui quy định rằng, mỗi năm chỉ được phép sử dụng khoảng 3% lợi nhuận từ quỹ đầu tư này để chi tiêu cho ngân sách, không được đụng vào số tiền gốc. Ý nghĩa của nó rất lớn, nó biến Naui trở thành một quốc gia sống bằng lãi. Hãy thử tưởng tượng, bạn có 10 tỷ đồng, nếu bạn tiêu dần số tiền đó, sớm muộn gì cũng hết, miệng ăn núi lở. Nhưng nếu bạn gửi ngân hàng hoặc đầu tư, mỗi năm chỉ chén cái phần lãi thì bạn có thể duy trì quỹ này rất lâu. Naui làm điều đó nhưng ở quy mô một quốc gia. Với quỹ hơn 1.400 tỷ đồng, chỉ cần lợi nhuận trung bình từ 4-5% mỗi năm, họ đã có hàng chục tỷ đô để chi tiêu mà không cần đụng đến vốn. Điều này đảm bảo rằng, ngay cả khi dầu mỏ cạn kiệt trong tương lai, họ vẫn còn một nguồn tài chính khổng lồ để duy trì nền kinh tế của mình và đảm bảo phúc lợi cho người dân. Nhưng nếu chỉ có tiền mà không có văn hóa phù hợp, thì mọi thứ vẫn có thể đi chạy thướng. Naui có một yếu tố rất đặc biệt trong xã hội của họ. Người Naui gọi bằng một cái tên là Jantelloven. Đây là một kiểu luật bất thành văn, không được ghi trong hiến pháp nhưng lại ăn sâu vào suy nghĩ của người dân. Nội dung nó xoay quanh một ý rất đơn giản, đừng nghĩ là mình hơn người khác và cũng đừng cố thể hiện mình đặc biệt, mình hơn người khác. Chính điều này tạo ra một môi trường mà việc khoe khoang ở Naui trở nên vô duyên. Một người giàu ở Naui hoàn toàn có thể sống giống như một người bình thường, vẫn đi làm bằng phương tiện công cộng, vẫn mặc đồ giản dị, vẫn xếp hàng như mọi người. Không ai cần thấy mình phải chứng minh mình thành công bằng vật chất. Ở những nơi khác, khi có tiền, người ta muốn thể hiện. Nhưng ở Naui, việc thể hiện lại khiến bạn trở nên lạc lõng. Một yếu tố rất thực tế khiến nhiều người Naui không tiêu hoang bởi vì chi phí sống cực kỳ đắt đỏ và họ biết mình phải tiết kiệm. Một lít cà phê có thể có giá từ 5 đến 7 đô. Một bữa ăn bình thường thường chậm mốc 20 đến 30 đô. Chi phí thuê nhà ở các thành phố lớn có thể lên đến hàng ngàn đô mỗi tháng hoặc là hơn. Lương thì cao thật, chi phí thì được rót về nhiều thật, nhưng chi tiêu thì cũng cao tương ứng. Điều này tạo ra một thói quen của người Naui. Tiêu tiền phải có tinh toàn. Không phải họ tiết kiệm vì thiếu tiền, mà tiết kiệm vì họ hiểu rõ giá trị của đầu tiền. Văn hóa ở Naui cũng khác. Ở nhiều nơi, đặc biệt là các nền kinh tế đang phát triển, Thành công thường được đo bằng những thứ rất cụ thể. Nhà to, xe đẹp và đồ hiệu. Nhưng ở Naui, định nghĩa đó gần như không tồn tại. Thành công ở đây là sống ổn định, là có thời gian cho gia đình, có sức khỏe và có cuộc sống cân bằng. Một ông chủ hoàn toàn có thể đi một chiếc xe điện phổ thông. Một người giàu có có thể sống trong một căn nhà không quá lớn, không phải là dịnh thự. Không ai cảm thấy cần phải chứng minh điều gì với bất kỳ một người nào khác nào. Khi áp lực so sánh bị biến mất, Điều thú vị là người Naui không phải là không tiêu tiền. Họ vẫn tiêu, nhưng tiêu vào những thứ khác. Hãy xem họ tiêu vào những thứ gì. Thay vì mua hàng hiệu, họ đầu tư vào trải nghiệm. Ví dụ như là du lịch, leo núi, trượt tuyết, cắm trại. Những hoạt động gắn liền với thiên nhiên. Đây là một phần rất lớn trong cuộc sống của họ. Một người có thể không sở hữu nhiều chiếc túi đắt tiền, nhưng lại có hàng chục chuyến đi mỗi năm. Không cần những thứ để khoe, mà họ cần những thứ để sống. Và cuối cùng phải nói đến yếu tố con người. Người Naui cũng giống như nhiều quốc gia khác ở Bắc Âu. Có một phong cách sống rất đặc trưng. Ít nói, không ồn ào, không thích phô trương. Họ là những người coi trọng sự riêng tư, ổn định và cả sự đơn giản. Trong một môi trường như vậy, việc tiêu xài xa hoa không phải là điều đáng ngưỡng mộ, mà đôi khi còn bị xem là không cần thiết và nhiều người không thích. Và để duy trì cuộc sống của mình thì không chỉ có quỹ dầu mỏ đâu. Hệ thống thuế của Naui thực sự là một bộ lọc rất mạnh mẽ để giữ xã hội ở trạng thái cân bằng. Thuế thu nhập cá nhân được thiết kế theo kiểu lũy tiến, tức là càng kiếm được nhiều thì tỷ lệ thuế càng cao, có thể lên đến khoảng 40-45% so với nhóm thu nhập cao. Ngoài ra còn có thuế tài sản, thuế tiêu dùng và nhiều khoản đóng góp khác. Điều này khiến việc tích lũy tài sản khổng lồ trở nên khó hơn nhiều so với những quốc gia khác. Hiểu đơn giản, bạn vẫn có thể giàu, nhưng sẽ không dễ để vọt lên quá xa so với phần còn lại của xã hội. Ví dụ bây giờ bạn có 10 căn nhà mà lại đánh thuế tài sản rất là nhiều, thì liệu bạn có muốn tích lũy nhà nhiều hay không? Số tiền thu từ thuế cũng không biến mất, mà một lần nữa quay trở lại phục vụ chính người dân. Naui dùng nguồn thu này để đầu tư vào y tế miễn phí hoặc là y tế với trị phí rất thấp, giáo dục thì gần như miễn phí, hạ tầng thì chất lượng cao, trợ cấp thất nghiệp, trợ cấp nuôi con, v.v. Do đó mà ngay cả những người thu nhập thấp vẫn có một bức sống khá ổn, không rơi vào trạng thái thiếu thốn cơ bản, khoảng cách giữa người giàu và người nghèo vì thế được kéo lại gần nhau và không bị đưa đi quá xa như nhiều nơi khác. Khi xã hội đã tương đối cân bằng, thì cái tâm lý ganh đua vật chất cũng giảm đi rõ rệt. Người ta không còn cảm thấy phải mua xe sang ngay hàng hiệu để chứng tỏ mình hơn người khác, vì khoảng cách giữa mọi người đã không quá lớn để tạo ra áp lực đó. Thay vào đó, họ tập trung vào chất lượng cuộc sống, sự ổn định và hạnh phúc cá nhân. Và chính điều này góp phần tạo nên một xã hội vừa giàu có, vừa bình tĩnh không bị cuốn vào vòng xoáy tiêu dùng vô trường. Câu chuyện của Na Uy đúng là một câu chuyện rất thú vị và có nhiều điều để học hỏi. Giàu không nhất thiết phải đi kèm với sa hoa. Có tiền không có nghĩa là phải tiêu thật nhiều. Và một quốc gia có thể cực kỳ giàu mà vẫn giữ được sự giảm dị. Họ kiếm tiền từ tài nguyên nhưng không phụ thuộc vào tài nguyên. Họ có tiền nhưng không bị tiền điều khiển. Họ sống trong một xã hội mà giá trị không nằm ở những gì bạn sở hữu mà nằm ở cách bạn sống. Nếu phải tóm gọn bằng một vài câu như thế này thì có lẽ câu đó nên là như sau. Người khác có tiền để tiêu còn người Na Uy có tiền để không cần phải tiêu quá nhiều và chính điều đó mới là thứ khiến họ thực sự giàu. Cảm ơn vì đã quan tâm theo dõi câu chuyện này. Nếu bạn có nhiều tiền như Na Uy thì bạn sẽ làm gì? Hãy để lại ý kiến dưới phần bình luận. Và nếu thấy thú vị hãy nhấn nút like và đăng ký kênh. Hẹn gặp lại trong các video kế tiếp.