Mega Live CEO Nguyễn Phương Hằng: Báo Chí Thất Sủng, "Tòa Án" Mạng Xã Hội Lên Ngôi

Tối ngày 5 tháng 8, một buổi phát sóng trực tiếp của bà Nguyễn Phương Hằng kéo dài nhiều giờ đồng hồ trên mạng xã hội đã ghi nhận con số kỷ lục hơn 1,5 triệu người xem cùng lúc và 15 triệu lượt hiển thị tích lũy trên mạng hình. Không phải một trận ống đá, không phải một buổi ca nhạc lớn, đó chỉ là một buổi live stream cá nhân với những lời cáo buộc gây gắt hướng về giới người nổi tiếng và các cóc quốc xã hội. Điều gì khiến một người bình thường sẵn sàng ngồi dán mắt vào điện thoại từ 4 đến 5 tiếng đồng hồ chỉ để nghe người ta chửi bới và cãi lộn trên mạng? Liệu kỷ nguyên của một chỗ xử án online đã thực sự bắt đầu? Các buổi phát trực tiếp râm rộ có đang dần thay thế báo chí truyền thống và báo chí chính thống đã đánh mất điều gì trong mắt khán giả? Chào mừng quý khán giả đến với kênh Góc nhìn Thế giới SVO. Nơi đây chúng tôi liên tục cập nhật các bài phân tích chuyên sâu về tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa, thế giới với góc nhìn khách quan và mới lạ. Hãy nhấn nút đăng ký kênh để không bỏ lỡ các video mới nhất. Nhiều người giải thức chuyện này bằng 2 từ, thiếu kỳ. Nhưng sự tò mò tự nhiên hiếm khi giữ chân ai đó suốt 4 đến 5 tiếng đồng hồ. Sự tò mò chỉ khiến người ta bấm vào xem thử vài phút rồi tắt đi. Khi một buổi livestream trở thành chủ đề bàn tán ở khắp nơi, từ quán trà đá vỉa hè, đốc phân phòng cho tới bữa cơm gia đình, nguyên nhân chắc chắn nằm ở một chỗ khác. Đó là sự thay đổi trong cách người dân xem tin tức và tâm lý thầm kính của đám đông. Để hiểu vì sao một người bình thường có thể ngồi xem livestream suốt nửa ngày làm việc, hãy nhìn vào cảm giác mà buổi phát sóng mang lại. Những buổi livestream triệu view này không đơn thuần là nơi nghe tin tức. Chúng đang vận hành hệt như một sân khấu chấm điểm đúng sai ngay tại chỗ. Trên sân khấu đó, người phát sóng tự đóng vai người buộc tội. Họ liên tục tung ra tin nhắn, hình ảnh và các lời tố cáo. Danh sách bị gọi tên kéo dài qua nhiều người nổi tiếng và các nhân vật có ảnh hưởng. Hàng trăm nghìn người ngồi xem phía dưới lập tức biến thành những người chấm điểm. Bằng một cú bấm thích, một lượt chia sẻ hay một dòng bình luận nhảy liên tục trên màn hình, người xem cảm thấy mình không còn là người đứng ngoài cuộc. Họ thấy mình đang cầm cánh kênh công lý, đang trực tiếp tham gia phân định đúng sai. Việc sở hữu thứ quyền lực tâm lý đó, dù chỉ qua một màn hình điện thoại nhỏ bé, chính là thứ ma lực giữ chân người xem liên tục nhiều giờ liền mà không thấy chán. Chuyện này mở ra một câu hỏi lớn hơn. Vì sao xã hội hiện đại lại thích xem drama, thích xem cãi lộn hơn là nghe tin tức chính thống? Báo chí truyền thống từ trước đến nay luôn làm việc theo quy trình chặt chẽ. Tin đưa ra phải khách quan, cẩn trọng, lời lẽ chừng mực và phải qua nhiều khâu kiểm duyệt. Thế nhưng trong một thế giới mà ai cũng dùng mạng xã hội phóng nhanh từng phút, sự cẩn trọng đó lại bị nhiều người xem là chậm chạp. Ngược lại, các chuỗi drama trên mạng xã hội lại cung cấp đúng những thứ mà não bộ con người dễ bị hấp dẫn nhất. Sự va chạm trực tiếp, môn từ gây gắt, tính mất ngờ và sự phản hồi ngay lập tức. Mặt khác, nhịp sống bệnh rộn với vô vàn áp lực về tiền bạc, việc làm và chi tiêu khiến tâm lý dồn nén của nhiều người tăng lên. Khi bị căng thẳng, con người luôn có xu hướng tìm chỗ xã. Khi người phát sóng dùng những từ ngữ bộc phát, gai góc vượt qua các chuẩn mực nói chuyện thông thường trên TV, một bộ phận khán giả cảm thấy những ấm ức thầm kín của mình như được nói hộ. Các vụ cãi lộn trên mạng đã tạo ra một thứ năng lượng cảm xúc nhanh và mạnh. Đó là điều mà các bản tin thời sự quy chuẩn không bao giờ cung cấp. Sự bùng nổ của các buổi livestream hàng triệu người xem cũng đang đặt ra một nghi vấn lớn. Liệu mạng xã hội có đang dần thay thế báo chí? Báo chí đã thực sự đánh mất điều gì từ tay khán giả? Về bản chất, các buổi livestream cá nhân không thể thay thế báo chí trong việc xác minh sự thật và định hướng dư luận theo pháp luật. Nhưng các nền tảng phát trực tiếp lại đang chiếm mất thứ tài sản quý giá nhất của báo chí, sự chú ý và thời gian của công chúng. Báo chí đánh mất một lượng khán giả không phải vì thiếu thông tin, mà vì đã tạo ra khoảng cách việc cảm xúc với người đọc. Báo chí truyền thống thường chọn các đưa tin toàn cảnh từ trên cao xuống, nhưng lại giữ khoảng cách với những khắc mắc cụ thể và cảm xúc tất thị của người dân. Trong khi đó, các buổi phát trực tiếp lại tạo ra cảm giác thực tế đến mức mạo hiểm. Việc quay trực tiếp, có gì nói nấy, không cắt gọt, kết hợp với cảm xúc một phát của người nói khiến người xem lầm tưởng rằng họ đang được nghe một sự thật trần trũi nhất. Khoảng trống thông tin xuất hiện chính từ đây. Khi người dân nghi ngờ về một vụ việc, nhưng báo chí chưa thể trả lời ngay vì còn phải chờ xác minh. Một khoảng trống hoài nghi sẽ hình thành trong xã hội. Sự chậm trễ bắt buộc về mặt quy trình của báo chí đã vô tình đẩy hàng triệu khán giả về phía các buổi phát trực tiếp cá nhân. Ở đó, người phát sóng sẵn sàng đưa ra ngay lập tức mọi câu trả lời để giải tỏa sự tò mò của đám đông, mặc cho những lời nói đó có đúng sự thật hay chỉ là quy chập một chiều. Tuy nhiên, việc buộc chỗ sự án online lên ngôi và vận hành theo cảm xúc đám đông lại mang đến những rủi ro rất thực tế. Một diễn đàn tự phát trên mạng hoàn toàn không có luật lệ, không có người kiểm tra bằng chứng và người bị tố cáo không có cơ hội tự vệ công bằng. Chỉ bằng những xác môn một chiều và sự giận dữ nhất thời của hàng trăm nghìn người bình luận, danh dự, uy tín và cuộc sống của một con người có thể bị tàn phá nặng nề trước khi công an hay tòa án kịp đưa ra kết luận chính thức. Những buổi livestream chửi bới cũng đang tạo ra một thói quen xấu trong xã hội. Người dân dần mất đi sự kiên nhẫn cần thiết đối với luật pháp. Họ muốn mọi chuyện phức tạp phải có kết quả ngay lập tức, chỉ sau vài tiếng nhìn vào màn hình điện thoại. Đồng thời, khi thấy việc lên mạng chữ bới, bóc phốt, thuốc quá nhiều người xem, nhiều tài khoản cá nhân khác bắt đầu bắt trước làm theo. Sự bùng nổ của các nội dung cãi lộn đang làm ô nhiễm môi trường mạng, khiến xã hội tràn ngập những năng lượng tiêu cực. Đó là lý do các quy định của pháp luật ngày càng được siết chặt để xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng mạng xã hội nhằm xúc phạm danh dự người khác, giữ gìn trật tự và sự thử tôn pháp luật. Về lâu dài, hiện tượng hàng triệu người xem livestream cãi lộn phản ánh một thay đổi lớn. Người dân không còn muốn ngồi yên nghe tin tức một chiều, mà muốn tự mình tìm kiếm và tham gia tranh luận. Công nghệ phát trực tiếp sẽ còn tiếp tục phát triển. Do đó, giải pháp không phải là cấm đoán công cụ, mà là sự tỉnh táo của mỗi người xem cùng sự thay đổi linh hoạt hơn từ phía báo chí chính thống. Báo chí muốn lấy lại sự chú ý của khán giả, cần phải bước vào những khoảng trống thông tin sớm hơn, không phải bằng cách chạy theo sự giật gân, mà bằng cách giải thích bản chất vấn đề một cách nhanh chóng, trực khoan, trung thực, dễ hiểu và chạm đúng vào những khắc mắc thực tế của người dân. Trước những vụ báo mạng tương tự trong tương lai, xã hội sẽ đứng trước hai hướng đi. Một là đám đông tiếp tục bị cảm xúc dẫn dắt, dễ dàng tin vào những lời nói một chiều chưa kiểm chứng, khiến không gian mạng suốt ngày căng thẳng. Hai là người xem trở nên tỉnh táo hơn. Họ hiểu rằng tiếng chữ dắt trên mạng hình không phải là sự thật và số lượt xem đông đảo không thể thay thế cho bằng chứng của công an hay tòa án. Bài học lớn nhất sau những buổi live stream này là sự phân biệt rõ ràng giữa cảm giác đúng đắn và sự thật rõ ràng. Một câu nói nghe rất xui tai, chạm đúng sự bức xúc của mình, chưa chắc đã là toàn bộ câu chuyện. Trên mạng xã hội, sự tò mò của đám đông rất dễ bị lợi dụng để kéo lượt xem và bán hàng. Đứng trước một thông tin gây sung sao, việc tự dừng lại một nhịp, không vội hùa theo chữ bới và kiên nhẫn chờ đợi thông tin chính thức chính là cách tốt nhất để mỗi người tự bảo vệ sự bình thẳng của mình.