VỤ NÔNG-ĐẾ PHẠM

Thức ăn là Trời ban cấp cho con người, nông nghiệp là nền tảng của trị chính. Kho lúa đầy đủ thì dân biết lễ tiết, ăn mặc no đủ thì dân biết liêm sỉ. Cho nên trẫm đích thân cày ruộng ở Đông Giao,kính cẩn thuận theo thời tiết để dạy dân. Nước không có lương thực dự trữ trong chín năm thì không đủ phòng hạn hán lụt lội; nhà không có quần áo tích trữ trong một năm thì không đủ chống chọi
nóng lạnh. Vậy mà bách tính lại không lo dắt nghé nuôi trâu, bỏ cái thực chất bền vững để chạy theo cái hư ngụy giả dối. Cầu cái lợi buôn bán nhỏ mọn mà bỏ phế nền móng nông dâu. Một người cày mà trăm người ăn, cái hại đó còn hơn cả sâu hại mùa thu. Không gì bằng cấm tuyệt thói phù hoa,khuyến khích dạy bảo việc cày cấy dệt vải, khiến người dân trở lại với cái gốc, tập tục trở lại với cái chân thật, thì ai nấy đều ôm lòng nhân nghĩa, vĩnh viễn dứt bỏ con đường tham lam tàn ác, đó chính là cái gốc của vụ nông (làm nông, trồng trọt). Hai điều này (làm nông và chế ngự phù hoa) là mấu chốt để điều khiển phong tục. Nuôi dưỡng dân chúng chỉ dựa vào Uy (uy nghiêm) và Huệ (ân huệ).
Ban ân huệ thì dân nhớ, các tập tục khác lạ cũng hướng theo phong hóa, giống như sương tan dưới ánh nắng xuân; uy nghiêm đáng sợ, thì cả Trung Hoa đều nể phục, như dẫm trên lưỡi dao hay đội sấm sét trên đầu, không dám làm càn. Nhất định phải dùng cả Uy và Huệ, cương nhu phối hợp, chế định hình pháp rồi thì dân sẽ không vi phạm, di mộc vô khi (lập ra kế dời cây của Thương Ưởng để
dân tin tưởng). Thưởng phạt đã minh bạch thì thiện ác sẽ phân minh; nhân từ tín nghĩa lan tỏa khắp nơi thì gần xa đều hướng lòng về. Khuyến khích chuyên tâm làm nông thì nạn đói rét sẽ bị chặn đứng; ngăn xa hoa cấm mỹ lệ thì cái lợi giàu có phồn thịnh sẽ nảy sinh. Vả lại quân vương giáo hóa kẻ dưới cũng giống như gió thổi cỏ rạp (Cổ nhân thường ví đức độ của bề trên như ngọn gió (đức
phong), gió thổi đến đâu thì cỏ rạp theo đến đó (ý chỉ sự ảnh hưởng sâu rộng của đạo đức đối với dân chúng). Trên không tiết chế lòng mình thì dưới sẽ nhiều buông thả. Vua không ước thúc bản thân mà lại cấm người khác làm điều phi pháp, thì cũng giống như ghét lửa mà lại thêm củi để mong lửa tắt; ghét hồ nước đục mà lại quậy sóng để mong nước lặng, ấy là điều không thể được. Chi bằng trước tiên hãy quy chính bản thân, thì dân chẳng cần đợi nói mà tự cảm hóa theo vậy.