Giáo Dục Hạnh Phúc (45): Thượng Thiện Nhược Thuỷ (Kỳ 1) | Nét Đẹp Truyền Thống

Xin chào quý khán giả đến với chương trình Radio phát sóng hàng tuần trên kênh Nát Đẹp Truyền Thống. Hôm nay chúng tôi xin gửi đến quý vị bài giáo dục Hạnh Phúc 45 Thượng Thiện Nhược Thủy, đăng trên chánhkiến.org Chương 6 Thượng Thiện Nhược Thủy, phần 2 Vi Đạo Nhật Tổn Vi Đạo Nhật Tổn tạm dịch, theo đạo thì ngày càng giảm, tổn thất. Có rất nhiều người không hiểu hoặc rất khó để lý giải câu nói này, kể cả câu nói Thái Thượng Bất Tri Hữu Chi được nhắc đến ở phần trước. Nếu có thể lý giải được chúng thì bạn hẳn đã có những hiểu biết không tầm thường về văn hóa truyền thống rồi. Khi này bạn sẽ bắt đầu có những nhận thức thâm sâu hơn. Vi Đạo Nhật Tổn, phía trước câu này vẫn còn 4 chữ nữa, đó là Vi Học Nhật Ích. Vi Đạo Nhật Tổn, nghĩa là học phấn, học thức, tri thức của chúng ta. Chúng ta có thể học được ngày càng nhiều, gọi là Vi Học Nhật Ích. Tạm dịch, theo học thì ngày càng tăng, có lợi ích, cứ tăng lên mỗi từng ngày như thế. Ngày nay, những điều chúng ta học được có thể ghi lại thành một cuốn sách lớn. Học được rất nhiều tri thức, đây cũng là Vi Học Nhật Ích. Nhưng Vi Đạo và Vi Học không giống nhau, tiền tài, vật chất của chúng ta đều có thể tăng lên, gọi là Vi Tiền Nhật Ích, Vi Vật Nhật Ích, còn có Vi Quang Nhật Ích. Lại còn làm chức quan lớn hơn nữa, đều có thể tăng trưởng, phát triển. Nhưng Vi Đạo lại không giống với hết thể những điều ấy. Nhật Tổn, nghĩa là càng ngày càng tổn mất, giảm thiểu. Mọi người có thấy rất thú vị chăng? Chuyết là gì? Nghĩa là ngốc nghếch. Thật ra tôi cũng khá ngốc, không tranh với người ta. Có người nói bạn ngốc, đúng vậy, kẻ ngốc đó không biết tranh giành với người khác. Lão Tử nói, thủy thiện lợi vạn vật, xứ chúng nhân chi sợ ác, cố cơ vu đạo. Diễn nghĩa, nước khéo làm lợi cho vạn vật mà không tranh giành, nằm ở nơi mọi người đều ghét nhất, cho nên nước là gần với đạo nhất. Cơ là cơ trong cơ hồ, chính là tiếp cận, vậy nên nước là rất gần với đạo. Phía trên có nói về thiện, thiện lợi vạn vật. Thủy thiện lợi vạn vật lại không tranh. Còn câu tiếp theo, xứ chúng nhân chi sợ ác. Điều mọi người không thích hay ghét nhất là gì? Mọi người không thích điều gì? Phát cho mỗi người 500 đồng, nhưng chỉ phát cho anh ta 300 đồng. Đương nhiên anh ta sẽ thấy không vui, có phải không? Đây chính là xứ chúng nhân chi sợ ác. Giả sử đều phát cho mọi người 500 đồng, chỉ phát cho bạn có 300 đồng, nhưng bạn lại rất vui vẻ, phát cho tôi 300, phát cho họ 500, họ thấy mình được nhiều hơn thì chắc hẳn sẽ rất vui. Nếu bạn nghĩ được như thế thì chính là cơ vu đạo rồi. Đổi cách nói khác thì chính là lùi một bước biển rộng trời cao. Nếu bạn nghĩ được rằng phát cho tôi 300, tôi vốn nghĩ mình chỉ được phát 100 đồng, nhưng lại được phát nhiều hơn 200 đồng, có phải cũng là tâm thái như thế? Thế nhưng khi chúng ta bàn về đạo, nó không đơn giản như việc kể một câu chuyện vui. Thật ra hiện nay có rất nhiều người giảng về văn hóa truyền thống. Người ta hay giảng về đạo đức kinh, kinh dịch, luận ngữ. Họ xem chúng như những chén canh gà của tâm hồn, cũng như việc khi nãy chúng ta điều chỉnh lại cách nghĩ của mình. Thật ra điều này cũng là một cảnh giới. Nếu bạn đang trên đường truy cầu đạo thì đây đúng là một loại cảnh giới, chính là mất đi. Đương nhiên khi nói đến mất thì cũng không nhất định là phát cho bạn ít đi vài trăm tệ. Tình huống như thế rất ít. Hai chúng ta cùng đảm nhận một lớp học. Khi chúng ta làm việc cùng nhau, bạn làm ít đi một chút, tôi làm nhiều hơn chút. Nhà tôi gần, nhà bạn xa, nhà bạn có việc, bạn cứ về trước đi. Đây là gì? Hau tổn. Vì sự mất đó của anh ta, anh ta tan làm trễ hơn, anh ta về nhà trễ hơn. Đây là gì? Chính là tổn thất. Bạn đang bị hao hụt, hao tổn đi. Thời gian nghỉ ngơi của bạn đã bị ít đi. Lần trước chúng ta có dạng về thế nào là đứt. Cái mất của bạn là cái được của người ta. Bạn đang cho đi. Thật ra có thể là bạn không hề có cái tâm này, chỉ là muốn làm cho người khác hạnh phúc. Điều này chính là hao tổn. Thế nên xứ chúng nhân chi sợ ác. Nghĩa là điều người ta không thích, bạn lại sẵn lòng làm. Có đôi khi trong cuộc sống chúng ta sẽ xảy ra một vài việc nhỏ. Ví như nói một ngày nọ, đứa trẻ bị thương, phụ huynh liền song đến bạn, bạn sẽ làm sao? Có người sẽ nói, không phải học sinh lớp tôi, hoặc là tôi đang bận làm gì đó, tôi không biết. Thật ra khi gặp phải những việc cần chịu trách nhiệm, bạn nên bước lên trước một bước. Người xưa gọi là thôi công lãm quá, khước từ công lao và nhận trách nhiệm. Đây cũng là một kiểu tổn thất, chính là hao tổn. Danh vọng của bạn bị hao tổn. Vốn dĩ bạn đang muốn tăng ca, thay anh ta làm chút việc. Bỗng nhiên đứa trẻ này lại bị thương, bạn nói mình thật xui xẻo. Thật ra bạn không nên nghĩ thế. Khi bạn gánh vác trách nhiệm, phụ huynh sẽ trách móc bạn, không trách móc người kia nữa. Đây là một loại tổn thất, rất khó chịu được. Chính là điều người khác không thích thì bạn cần phải làm. Nếu bạn làm được thế thì rất xuất sắc. Tôi nói khi ấy bạn vô cùng xuất sắc. Chúng ta nói một chút về nhường. Mọi người biết thời xưa người luyện võ ở Trung Quốc thường nói, anh đã nhường tôi rồi. Khi chúng ta đánh cờ, đôi khi người thắng cũng hay nói thế, anh đã nhường tôi rồi. Người Trung Quốc rất khiêm nhường, gọi người khác đều là hiền tỉ, hiền mụi, tự xưng mình là ngu huynh. Tôi là kẻ ngu mụi, người khác là người hiền, hiền trong thánh hiền. Người Trung Quốc đều thích nói như thế. Đây không phải là những lời khách sáo đơn giản. Đánh xong một ván cờ, bên thắng cờ khách sáo nói một câu, anh đã nhường tôi rồi. Câu này có ý gì? Tôi thắng không phải do trình độ của tôi cao mà là do anh đã nhường tôi. Có chuyện như thế không? Có kiểu người như vậy không? Đúng là có chuyện như thế, những chuyện như thế vào thời cổ đại có rất nhiều. Ví như câu chuyện Trương Lương thời Hán, đánh cờ với người khác, người kia sắp đi tòng quân, anh này cũng là một đại tướng quân, là người rất có năng lực, vừa hay đi ngang chỗ Trương Lương nên muốn vào chào hỏi ông. Hai người họ đã chơi một ván cờ, cuối cùng khi ván cờ sắp kết thúc, nếu Trương Lương có một quân tử nữa thì ông có thể thắng, nếu ông đặt quân tử này thì ông sẽ thắng, còn nếu không đặt quân tử tại vị trí ấy thì ông sẽ thua. Thế là Trương Lương đã nhận thua, ông ấy đã thua. Người kia rất vui vẻ cao hứng rời đi, lên đường đi tòng quân, có người nọ ngồi bên cạnh xem cờ, cảm thấy thật đáng tiếc. Liền nói với Trương Lương, nếu ông có một con tử thì đã thắng rồi, thật đáng tiếc. Trương Lương đã lấy từ trong túi ra một con tử, mọi người có hiểu ý nghĩa của câu chuyện này không? Vì người kia sắp đi nhập ngủ, nên ông ấy muốn giúp anh ta có một sự khởi đầu tốt. Hôm nay thắng một ván cờ, thật là cát lợi. Anh ta thắng được cả Trương Lương, đi tòng quân, nhất định sẽ thuận lợi. Anh ta rất vui vẻ, là một vị tướng quân đi đánh trận. Thế thì sự nhường nhịn này của Trương Lương có phải là một kiểu khiêm nhường, nhường nhịn đầy lương thiện không? Vậy nên câu, anh đã nhường tôi rồi, của người xưa không phải là câu nói bừa, người ta xác thực có thể đã nhường cho anh ta. Hành động này của Trương Lương đã nói lên điều gì? Cảnh giới, đây gọi là gì? Vì người quên mình, thắng người ta ván cờ này nghe thật thích làm sao? Nhưng để động viên đối phương, Trương Lương không ngại nói tôi thua rồi, vì người kia muốn làm tướng quân, đây gọi là xả kỷ tòng quân. Trương Lương đã không lấy ra quân cờ ấy, cam tâm nhận thua, thua rồi cũng không mất miếng thịt nào, nhưng lại có thể thành toàn cho người khác, vô cùng xuất sắc. Người có đức hạnh như thế mới có thể làm đại quan, vì ông ấy luôn muốn cho đi, thế nên đây là nhường nhịn. Người luyện võ cũng có cách nói, anh đã nhường tôi rồi này. Người luyện võ khi đánh trận kết thúc, người thắng sẽ nói một tiếng, anh đã nhường tôi rồi. Chính là nói, khi một cao thủ so tài với người tài nghệ thấp, một cu đá thật mạnh đá người ta ngã lăng quay, cao thủ kia đành phải nhận thua. Thật ra khi ấy, vị cao thủ kia nếu đá trả một cước, thì có thể khiến kẻ kia tử thương. Bạn nói xem, liệu anh ta có thể đá ra cu đá ấy không? Mọi người có nghe câu chuyện 3-7-28 chưa? Có hai người đang tranh luận, một người nói 3 lần 7 là 28, người kia nói không đúng, 3 lần 7 là 21, người này nói là 28 mới đúng. Người kia lại nói phải là 3 lần 7 là 21, không tin thì ta đi hỏi người khác xem, nếu ai đó nói 3 lần 7 là 28, tôi sẽ ngã mũ chào thua anh. Người này nói 3 lần 7 là 28, nếu thua thì cái đầu này của tôi giao cho anh. Họ đi tìm một ông lão để hỏi, Ông lão này sau khi nghe hết đầu đuôi câu chuyện, đã nói một cách chắc định 3 lần 7 là 28. Người kia nói ông lão này có phải hồ đồ rồi không? Đợi người thắng chiếc mũ kia bỏ đi. Anh ta lại hỏi ông lão rốt cuộc là ai đúng? Ông lão nói, ta biết 3 lần 7 là 21 là anh đúng, thế nhưng nếu ta nói 3 lần 7 là 21, anh ta sẽ bị rơi đầu mất. Đương nhiên đây chỉ là câu chuyện vui, mượn nó để nói về ý nghĩa của nhường nhịn. Không phải nói bạn thắng rồi là thực sự đã thắng, có khả năng là đối phương đã nhường bạn thắng. Người ta có thể là cao thủ võ thuật, một cước có thể khiến người kia tử thương. Nếu anh ta bị đá một cước, có thể bản thân anh ta sẽ bị thương. Nhưng nếu anh ta đá đối phương một cước, thì có thể làm người kia tử thương. Thế thì người này sẽ tuyệt đối không đá ra một cước ấy. Cao thủ ấy đành nhận thua, đối phương có phải nên nói một câu anh đã nhường tôi rồi chẳng? Thế nên người Trung Quốc có câu Sơn ngoại hũ sơn, tạm dịch, núi cao còn có núi cao hơn. Còn có người nói nhân ngoại hũ nhân, thiên ngoại hũ thiên, tạm dịch, người giỏi còn có người giỏi hơn, trời cao còn có trời cao hơn. Cảnh giới nhân sinh, cảnh giới của sinh mệnh nói từ góc độ của đạo là có cảnh giới rất cao, rất cao như từng bậc thang leo lên núi vậy. Nếu bạn có thể tiến bước về trước thì sẽ thể ngộ được, đúng là như thế. Đương nhiên khi bạn phó xuất càng nhiều, cảnh giới sẽ càng cao, phạm vi nhìn được sẽ càng rộng lớn, bạn sẽ càng tốt đẹp hơn. Bạn thử nghĩ xem, sự việc giống như trương lương, nếu người ta biết được hoặc như ông trời biết được thì sẽ có kết quả như thế nào? Mọi người biết chữ phúc trong từ hạnh phúc không? Phúc giả, hũ giả, người Trung Quốc vào dịp năm mới đều dán chữ phúc. Nhưng chữ phúc này có ý nghĩa là gì? Trong từ điển thuyết văn giải tự đã giải thích rằng phúc giả, hũ giả, phúc là hộ trong chữ bảo hộ. Vậy chữ hộ này có ý nghĩa là gì? Hụ giả, trợ giả, hộ trong bảo hộ là phúc. Trong quá khứ, phúc chính là được phù hộ, bảo hộ, giúp đỡ. Vậy thì người như thế nào mới có thể nhận được sự bảo hộ? Trong đạo đức kinh, Lão Tử đã có một câu thế này gọi là thiên đạo vô thân, thường giữ thiện nhân, tạm dịch. Đạo trời không vì tình riêng mà thiên vị bất kỳ ai, nhưng thường giúp những người hành thiện. Thiên đạo đối với ai cũng như thế. Đất mẹ sinh ra vạn vật, trời cao sinh ra vạn vật. Chẳng phải đối với ai cũng đều như nhau sao? Đạo trời không có tình riêng, nhưng thường giúp những người hành thiện. Ông giúp đỡ những người lương thiện. Vì sao ông lại thường giúp những người lương thiện? Ông giúp đỡ những người lương thiện, người lương thiện sẽ lại càng thêm thiện lương, sẽ cho đi càng nhiều hơn nữa. Nếu ông giúp một kẻ keo kiệt, thì hắn sẽ lẫn trốn nơi khác, bản thân tự hưởng thụ chứ không muốn cho đi. Ông trời làm sao có thể cho kẻ như thế được? Ông có hồ đồ thế chắn! Chu Công cũng có một câu nói tương tự, gọi là Hoàng Thiên Vô Thân, Duy Đức Thị Phụ. Tạm dịch, Hoàng Thiên không thân với ai, Duy chỉ giúp đỡ người có đức. Hoàng Thiên cũng có nghĩa là ông trời. Hoàng Thiên Vô Thân cũng có nghĩa là không có thân sơ hay quý hèn, với mọi người đều như nhau. Duy là Duy trong Duy nhất, ý nghĩa là chỉ có một. Duy Đức Thị Phụ, chính là nói ông ấy chỉ chăm sóc cho người có đức. Duy Đức chỉ có đức, chỉ có người có đức. Còn Phụ có nghĩa là giúp đỡ. Vậy nên đạo trời chính là thế, chỉ ban cho người có đức. Tương lai mọi người đều sẽ biết. Tương lai ai trong trường mẫu giáo được giải nhất, nhà trường thưởng tặng động viên. Tương lai ai đem lại danh tiếng cho trường thì sẽ thưởng động viên người ấy, gọi là Thượng Đức. Trước là Thượng Đức, sau là Thượng Công. Nước Hòa Ngũ Sắc Chữ Hòa này cũng không chỉ đơn giản có ý là tăng thêm, mà có ý là dung hợp, điều hòa, dung hợp thành một thể. Nước có thể điều hòa tất cả màu sắc. Mọi người khi vẽ tranh cần dùng nhiều màu, như màu đỏ, màu vàng, màu lam để vẽ. Khi chúng ta đang thưởng thức những màu sắc diễm lệ ấy thì không cảm nhận được nước. Nhưng thực tế, những màu sắc diễm lệ này nếu không có nước thì sẽ không thể dùng để vẽ được. Nước ở đây đã có một tác dụng vô cùng to lớn là nước đã đến để giúp đỡ, để thành toàn những sắc màu mỹ lệ kia. Thế nhưng, bạn lại chỉ có thể cảm nhận được những màu sắc ấy, chứ không cảm nhận được nước. Đây chẳng phải cũng là nước sao? Chẳng phải cũng là đạo hay sao? Bạn không cảm nhận được nó. Khi chúng ta ngắm nhìn một bức tranh nói rằng màu lam này thật đẹp đẽ, chiếc áo màu vàng thật rực rỡ, khi ấy bạn có cảm nhận được nước không? Thật ra, chúng có mối quan hệ cực kỳ lớn với nước. Nước hòa ngũ sắc, nước hòa ngũ vị. Chúng ta ăn muối, cũng không thể ăn muối khô, đều được dung hóa vào trong nước. Ăn đường cũng thế, nước hòa ngũ sắc. Đây đều là sự tốt đẹp của nước, là sự vĩ đại của đạo. Bài Giáo dục Hạnh Phúc 45 Kỳ 1 đến đây là hết. Cảm ơn quý vị đã theo dõi chương trình của Nát Đẹp Truyền Thống. Xin chào và hẹn gặp lại quý vị trong chương trình lần sau.